Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος, η φονικότερη πολεμική αναμέτρηση στην ιστορία της ανθρωπότητας, υπήρξε η φυσική κατάληξη των ανεπίλυτων διαφορών του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου και έληξε στις 2 Σεπμτεβρίου του 1945.
Οι επαχθείς και ταπεινωτικοί όροι που επιβλήθηκαν στην ηττημένη Γερμανία με τη Συνθήκη των Βερσαλλιών δημιούργησαν το γόνιμο έδαφος για την άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού. Από το 1933, ο Αδόλφος Χίτλερ έθεσε ως αντικειμενικό σκοπό την ανατροπή του status quo, την αποκατάσταση του γερμανικού γοήτρου και τη βίαιη διεύρυνση του γερμανικού «ζωτικού χώρου» (Lebensraum). Την ίδια στιγμή, στη φασιστική Ιταλία ο Μπενίτο Μουσολίνι οραματιζόταν την αναβίωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ενώ η στρατοκρατική Ιαπωνία επεκτεινόταν επιθετικά στην Ασία.
Η αφορμή για την έκρηξη δόθηκε με την αξίωση της Γερμανίας να προσαρτήσει την ελεύθερη πόλη του Ντάντσιχ (σημερινό Γκντανσκ της Πολωνίας). Έχοντας εξασφαλίσει τα νώτα του μέσω του μυστικού Συμφώνου Μη Επιθέσεως με τη Σοβιετική Ένωση (Σύμφωνο Ρίμπεντροπ – Μολότοφ), το οποίο προέβλεπε τον διαμελισμό της ανατολικής Ευρώπης, ο Χίτλερ έδωσε τη διαταγή.
Την αυγή της 1ης Σεπτεμβρίου 1939, οι στρατιές της Βέρμαχτ εισέβαλαν στην Πολωνία εφαρμόζοντας για πρώτη φορά το δόγμα του «κεραυνοβόλου πολέμου» (Blitzkrieg). Η Γαλλία και η Βρετανία κήρυξαν τον πόλεμο στη Γερμανία στις 3 Σεπτεμβρίου, όμως η Πολωνία κατέρρευσε μέσα σε ελάχιστες εβδομάδες, δεχόμενη το τελειωτικό χτύπημα από τα ανατολικά με την εισβολή του Κόκκινου Στρατού στις 18 Σεπτεμβρίου.
Η σάρωτικη προέλαση του Άξονα: Η Ευρώπη υπό τη γερμανική μπότα και το ελληνικό «ΟΧΙ»
Η πολεμική μηχανή της Γερμανίας στράφηκε στη συνέχεια με ορμή προς τη δυτική και βόρεια Ευρώπη. Μέχρι τα τέλη Ιουνίου του 1940, η Δανία, η Νορβηγία, το Βέλγιο, η Ολλανδία και το Λουξεμβούργο είχαν υποκύψει. Η περίφημη γαλλική αμυντική «Γραμμή Μαζινό» προσπεράστηκε με ευκολία και η Γαλλία συνθηκολόγησε ταπεινωτικά. Ο Χίτλερ κυριαρχούσε στην ηπειρωτική Ευρώπη, με μόνη εξαίρεση τη Βρετανία, η οποία άντεξε τους ανελέητους αεροπορικούς βομβαρδισμούς της Λούφτβαφε κατά τη διάρκεια της «Μάχης της Αγγλίας».
Στις 28 Οκτωβρίου 1940, η Ιταλία επιτέθηκε στην Ελλάδα, ζητώντας την παράδοση της χώρας. Το κατηγορηματικό «ΟΧΙ» και ο ηρωισμός των Ελλήνων στρατιωτών στα βουνά της Πίνδου και της Βορείου Ηπείρου προκάλεσαν την πρώτη μεγάλη ταπείνωση στον Άξονα. Ο ελληνικός στρατός όχι μόνο απέκρουσε τους εισβολείς, αλλά τους απώθησε βαθιά στο αλβανικό έδαφος.
Προ του κινδύνου να καταρρεύσει το νότιο μέτωπο, η ναζιστική Γερμανία αναγκάστηκε να επέμβει, κηρύσσοντας τον πόλεμο κατά της Ελλάδας στις 6 Απριλίου 1941. Παρά την απεγνωσμένη αντίσταση στα οχυρά της Γραμμής Μεταξά και αργότερα στη Μάχη της Κρήτης, η χώρα καταλήφθηκε και υποδούλώθηκε σε μια σκληρή τριπλή κατοχή (γερμανική, ιταλική και βουλγαρική).
Παγκόσμια σύρραξη, Στάλινγκραντ και η μεγάλη αντεπίθεση
Το 1941 υπήρξε το έτος που μετέτρεψε την ευρωπαϊκή σύγκρουση σε ολοκληρωτικό παγκόσμιο πόλεμο. Στις 22 Ιουνίου 1941, ο Χίτλερ παραβίασε το «Σύμφωνο Μολότοφ – Ρίμπεντροπ», μια αμιβαία δέσμευσης μη επίθεσης μεταξύ ΕΣΣΔ και Γερμανίας και εξαπέλυσε την «Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα», εισβάλοντας στη Σοβιετική Ένωση. Λίγους μήνες αργότερα, στις 7 Δεκεμβρίου 1941, η Ιαπωνία επιτέθηκε αιφνιδιαστικά στην αμερικανική ναυτική βάση του Περλ Χάρμπορ στον Ειρηνικό. Η είσοδος των Ηνωμένων Πολιτειών στον πόλεμο στο πλευρό των Συμμάχων άλλαξε δραματικά τους συσχετισμούς.
Το σημείο καμπής γράφτηκε στο Ανατολικό Μέτωπο. Στη γιγαντομαχία του Στάλινγκραντ (1942-1943), ο Κόκκινος Στρατός συνέτριψε την 6η Γερμανική Στρατιά, καταφέροντας πλήγμα από το οποίο η Βέρμαχτ δεν συνήλθε ποτέ. Παράλληλα, στη Βόρεια Αφρική, οι βρετανικές δυνάμεις νίκησαν τις δυνάμεις του Ρόμμελ στο Ελ Αλαμέιν. Η συμμαχική απόβαση στη Σικελία το 1943 οδήγησε στην πτώση του Μουσολίνι, ενώ η ιστορική Απόβαση στη Νορμανδία (D-Day) στις 6 Ιουνίου 1944 άνοιξε το δεύτερο μέτωπο στη Δύση. Σφιγμένη σε μια γιγαντιαία μέγγενη μεταξύ Ανατολής και Δύσης, η ναζιστική Γερμανία κατέρρευσε. Μετά την αυτοκτονία του Χίτλερ και την κατάληψη του Βερολίνου, η Γερμανία υπέγραψε την άνευ όρων παράδοση στις 8 Μαΐου 1945.
Το ολοκαύτωμα των ατομικών βομβών
Ενώ στην Ευρώπη η σιγή των όπλων είχε αποκατασταθεί, στον Ειρηνικό Ωκεανό ο πόλεμος συνεχίζονταν με πρωτοφανή αγριότητα. Η Ιαπωνία, παρά τις διαδοχικές ήττες και την απώλεια των κατεχόμενων εδαφών της, αρνούνταν να συνθηκολογήσει. Για να εξαναγκάσουν το Τόκιο σε άμεση παράδοση και να αποφύγουν μια πολύνεκρη απόβαση στα ιαπωνικά νησιά, οι ΗΠΑ κατέφυγαν στη χρήση ενός νέου, τρομακτικού όπλου.
Στις 6 Αυγούστου 1945, η πρώτη ατομική βόμβα ισοπέδωσε τη Χιροσίμα. Τρεις ημέρες αργότερα, στις 9 Αυγούστου, μια δεύτερη πυρηνική βόμβα κατέστρεψε το Ναγκασάκι. Οι δύο ατομικοί βομβαρδισμοί προκάλεσαν τον ακαριαίο θάνατο και τη σταδιακή εξόντωση από τη ραδιενέργεια περισσότερων από 240.000 ανθρώπων, στην πλειονότητά τους αμάχων. Προ του αδιεξόδου και με τη Σοβιετική Ένωση να εισβάλλει στη Μαντζουρία, ο αυτοκράτορας Χιροχίτο παρέκαμψε τη στρατιωτική ηγεσία και αποφάσισε τη συνθηκολόγηση. Η αυλαία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου έπεσε επίσημα στις 2 Σεπτεμβρίου 1945, με την υπογραφή της άνευ όρων παράδοσης της Ιαπωνίας πάνω στο αμερικανικό θωρηκτό «Μιζούρι».
Βαρύς ο φόρος αίματος
Ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος υπήρξε η πιο βάρβαρη σύγκρουση της ιστορίας, καθώς η εξόντωση των αμάχων μετατράπηκε σε συστηματική πολεμική πολιτική. Υπολογίζεται ότι έχασαν τη ζωή τους περίπου 60 εκατομμύρια άνθρωποι εκ των οποίων οι 57 εκατομμύρια ήταν πολίτες. Το μεγαλύτερο έγκλημα κατά της ανθρωπότητας υπήρξε το Ναζιστικό Ολοκαύτωμα. Μέσω της «Τελικής Λύσης», οι Ναζί οργάνωσαν μια βιομηχανική γενοκτονία, δολοφονώντας 6 εκατομμύρια Εβραίους στα στρατόπεδα εξόντωσης όπως το Άουσβιτς, το Τρεμπλίνκα και το Μπούχενβαλντ. Παράλληλα, εξοντώθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες Ρομά, Σλάβοι, πολιτικοί κρατούμενοι και άτομα με αναπηρίες, ενώ στα στρατόπεδα διεξάγονταν σαδιστικά ιατρικά πειράματα από γιατρούς όπως ο Γιόζεφ Μένγκελε.
Τον βαρύτερο φόρο αίματος αναλογικά με τον πληθυσμό τους κατέβαλαν η Σοβιετική Ένωση (άνω των 25 εκατομμυρίων νεκρών στρατιωτών και πολιτών), η Πολωνία (πάνω από 5,8 εκατομμύρια, η πλειονότητα των οποίων ήταν αμάχοι) και η Κίνα.
Η Ελλάδα πλήρωσε επίσης τραγικό τίμημα για την αντίστασή της. Περισσότεροι από 300.000 Έλληνες έχασαν τη ζωή τους από την πείνα, τις εκτελέσεις των Ναζί ως αντίποινα σε χωριά και πόλεις (Καλάβρυτα, Δίστομο, Βιάννος κ.ά.), καθώς και από τις μάχες, ενώ η εβραϊκή κοινότητα της χώρας εξοντώθηκε σχεδόν ολοσχερώς. Η Δίκη της Νυρεμβέργης που ακολούθησε ήταν η ελάχιστη προσπάθεια της διεθνούς κοινότητας να αποδώσει δικαιοσύνη για τα αδιανόητα εγκλήματα που σφράγισαν για πάντα τη σύγχρονη ιστορία.