Σε ρόλο πολιτικού «πλασιέ» προσδοκιών εμφανιζόταν τον Σεπτέμβριο του 2020 από τη θέση τού τότε υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, ο σημερινός αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, προαναγγέλλοντας φθηνότερο ρεύμα μέσω της πλήρους απελευθέρωσης της αγοράς, του ανταγωνισμού και του Target Model. Αυτό που ακολούθησε, όμως, ήταν εντελώς διαφορετικό. Αντί για μειώσεις, η χονδρεμπορική τιμή του ηλεκτρικού ρεύματος πήρε την ανηφόρα και μέσα στους επόμενους μήνες οδηγήθηκε σε πρωτοφανή επίπεδα, επιβαρύνοντας επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Σύμφωνα με το ρεπορτάζ της εφημερίδας «DEALnews» (την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου του 2026), η απόσταση ανάμεσα στις τότε προσδοκίες και σε όσα συνέβησαν αποτυπώνεται καθαρά στους αριθμούς. Το 2020, η μέση χονδρεμπορική τιμή του ρεύματος ήταν 45,09 ευρώ/MWh, ενώ το 2021 εκτινάχθηκε στα 116,44 ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 158,24%. Ακόμα πιο αποκαλυπτική είναι η μηνιαία πορεία: από 52,52 ευρώ/MWh τον Ιανουάριο του 2021, η τιμή έφθασε στα 227,30 ευρώ τον Ιανουάριο του 2022. Αυξήθηκε, δηλαδή, κατά 332,8% (!) σε περίπου 16 μήνες από το χρονικό σημείο των δεσμεύσεων Χατζηδάκη μέχρι και λίγο πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία (στις 24 Φεβρουαρίου 2022).
Συγκεκριμένα, στις 16 Σεπτεμβρίου του 2020, ο κ. Χατζηδάκης διαβεβαίωνε ότι «θα ακολουθήσουμε τον ευρωπαϊκό δρόμο για να μειωθούν οι τιμές του ρεύματος». Συνέδεε το Target Model με περισσότερο ανταγωνισμό και χαμηλότερο κόστος, προαναγγέλλοντας την έναρξή του την 1η Νοεμβρίου και τη σύζευξη της ελληνικής αγοράς με τις γειτονικές. Η επίσημη ανακοίνωση του ΥΠΕΝ έφερε, μάλιστα, τον χαρακτηριστικό τίτλο: «Πάμε σε πλήρη απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας για να πέσουν οι τιμές».
Η πορεία, όμως, πήγε προς την αντίθετη κατεύθυνση! Τον Σεπτέμβριο του 2021 η χονδρική είχε ήδη φθάσει στα 134,73 ευρώ/MWh και τον Δεκέμβριο στα 235,38. Τον Μάρτιο του 2022, αμέσως μετά τη ρωσική εισβολή, ανέβηκε στα 272,68 ευρώ και τον Αύγουστο κορυφώθηκε στα 436,53 ευρώ/MWh. Ακολούθησε αποκλιμάκωση, χωρίς όμως μόνιμη επιστροφή σε χαμηλά επίπεδα: από 73,15 ευρώ τον Αύγουστο του 2025, η τιμή έφθασε ξανά στα 133,40 ευρώ τον Αύγουστο του 2026, αύξηση 82,4% μέσα σε έναν χρόνο.
Οι στρεβλώσεις
Η διεθνής ενεργειακή κρίση εξηγεί ένα μεγάλο μέρος της έκρηξης των τιμών, αφού το φυσικό αέριο είχε αρχίσει να ακριβαίνει πολύ πριν από τον πόλεμο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τον Οκτώβριο του 2021, απέδιδε την άνοδο κυρίως στην ισχυρή ανάκαμψη της παγκόσμιας ζήτησης, η οποία δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη προσφορά, αλλά και στις περιορισμένες πρόσθετες ρωσικές ροές. Η επίδραση της αύξησης του φυσικού αερίου στις τιμές ηλεκτρισμού εκτιμήθηκε τότε ως πολλαπλάσια εκείνης των δικαιωμάτων εκπομπών. Στην Ελλάδα, το 2021, το αέριο, σημειωτέον, κάλυπτε περίπου το 43% της εγχώριας ηλεκτροπαραγωγής.
Υπήρχε, όμως, και η ελληνική διάσταση του προβλήματος. Το Target Model εφαρμόστηκε σε μια αγορά με υψηλή συγκέντρωση και προβλήματα στην εξισορρόπηση. Στο τέλος του 2021, ενδεικτικά αναφέρεται ότι η ΔΕΗ κατείχε το 69,82% της συμβατικής εγκατεστημένης ισχύος, εξαιρουμένων των ΑΠΕ, ενώ ο δείκτης συγκέντρωσης HHI της ΡΑΕ αυξήθηκε από 4.343 μονάδες το 2020 στις 4.888 το 2021. Ο δείκτης αυτός παραπέμπει σε μια αγορά με υψηλή συγκέντρωση.
Η ΡΑΕ κατέγραψε ότι ο λογαριασμός προσαυξήσεων ΛΠ-3 ανέβηκε από περίπου 5 ευρώ/MWh την πρώτη εβδομάδα λειτουργίας του Τarget Μodel στα 36 ευρώ την εβδομάδα 30 Νοεμβρίου-6 Δεκεμβρίου 2020, πριν από διορθωτικές εκκαθαρίσεις. Καταγράφηκαν, επίσης, προβλήματα στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς εξισορρόπησης, που οδήγησαν σε διορθωτικές και μεταβατικές παρεμβάσεις.
Το συμπέρασμα, λοιπόν, είναι πιο σύνθετο από ένα απλό «φταίει ο πόλεμος», και οι «δεσμεύσεις» Χατζηδάκη δεν επαληθεύτηκαν. Η μεγάλη άνοδος των τιμών είχε αρχίσει πολύ νωρίτερα από την εισβολή στην Ουκρανία. Το φυσικό αέριο ναι μεν αποτέλεσε τον βασικό διεθνή καταλύτη, αλλά η ελληνική αγορά μπήκε στην κρίση με υψηλή συγκέντρωση, μεγάλη έκθεση στο εισαγόμενο καύσιμο και καταγεγραμμένες δυσλειτουργίες, και κάπως έτσι η προσδοκία για φθηνότερο ρεύμα που δημιουργούσε σαν πολιτικός «πλασιέ» ο κ. Χατζηδάκης απείχε τελικά πολύ από την πραγματική πορεία των τιμών.
Πού καταγράφηκε το πρόσθετο περιθώριο
Η ΡΑΕ υπολόγισε πρόσθετο μεικτό περιθώριο 927,44 εκατ. ευρώ στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας για την περίοδο Οκτωβρίου 2021-Μαρτίου 2022, σε σύγκριση με τους αντίστοιχους μήνες του προηγούμενου έτους. Από το ποσό αυτό, 412,92 εκατ. ευρώ αφορούσαν τα υδροηλεκτρικά, 190,24 εκατ. τον λιγνίτη, 284,36 εκατ. το φυσικό αέριο και 39,92 εκατ. τις ΑΠΕ χωρίς κρατική ενίσχυση. Η ΔΕΗ συγκέντρωνε 729,91 εκατ., οι ιδιώτες συμβατικοί παραγωγοί 157,61 εκατ. και τα συγκεκριμένα χαρτοφυλάκια ΑΠΕ το υπόλοιπο.
Το στοιχείο αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, αφού η ΡΑΕ κατέγραψε αυξημένο μεικτό περιθώριο. Βάσει αυτών των δεδομένων, το 2022 η Επιτροπή Ανταγωνισμού πραγματοποίησε ελέγχους, ενώ στις 9 Δεκεμβρίου 2025 ανακοίνωσε νέες έρευνες στην παραγωγή και τη χονδρική αγορά, με τη συνδρομή της ΡΑΑΕΥ. Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει υπάρξει δημοσιευμένη τελική απόφαση για τη συγκεκριμένη έρευνα, γεγονός που δημιουργεί εύλογα ερωτήματα.
