Φωτιά στα… μπατζάκια του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανάβει το τεράστιο σκάνδαλο των επενδυτικών funds που έσκασε σαν βόμβα στην κυβερνητική του αυλή και εξελίσσεται σε μείζονα οικονομική και πολιτική κρίση στην Τουρκία. Ο υπουργός Οικονομικών Μεχμέτ Σιμσέκ, κορυφαίο στέλεχος της κυβέρνησης και πολιτικά υπεύθυνος για την οικονομική πολιτική, υποχρεώθηκε χθες να διαψεύσει δημοσίως τις φήμες περί παραίτησής του, χαρακτηρίζοντάς τις «αβάσιμες» και υποστηρίζοντας ότι πλήττουν την οικονομική σταθερότητα. Η διάψευση όμως ήρθε τη στιγμή που η υπόθεση έχει ήδη μετατραπεί σε κρίση εμπιστοσύνης για την τουρκική κεφαλαιαγορά, με εκατοντάδες χιλιάδες επενδυτές και περιουσιακά στοιχεία δισεκατομμυρίων να βρίσκονται στο μικροσκόπιο της έρευνας.
Στις 17 Σεπτεμβρίου η τουρκική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς (SPK) έθεσε σε εκκαθάριση 131 επενδυτικά funds που συνδέονται με επτά εταιρίες διαχείρισης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της SPK, στα συγκεκριμένα κεφάλαια συμμετέχουν 455.758 μοναδικοί επενδυτές. Τα περιουσιακά στοιχεία που βρίσκονται στη δίνη της κρίσης υπολογίζονται σε περισσότερα από 18 δισ. δολάρια, μετατρέποντας ένα πρόβλημα σε ευρύτερη δοκιμασία για την τουρκική χρηματοπιστωτική αγορά.
Η αφετηρία της κρίσης εντοπίζεται στην απόφαση της SPK στις 28 Αυγούστου να περιορίσει την υπερβολική συγκέντρωση των χαρτοφυλακίων σε μία μόνο μετοχή και να επιβάλει μεγαλύτερη διαφοροποίηση. Οι διαχειριστές άρχισαν να πωλούν τίτλους την ώρα που αυξάνονταν τα αιτήματα επενδυτών για εξαγορά μεριδίων. Σε funds με μεγάλες τοποθετήσεις σε μετοχές χαμηλής διασποράς η ρευστοποίηση αποδείχθηκε δύσκολη. Οι πωλήσεις πίεσαν την αγορά, ενώ η αδυναμία ορισμένων funds να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ρευστότητας αποκάλυψε το μέγεθος του προβλήματος.
Από εκεί και πέρα άνοιξε ο δρόμος για τη δικαστική έρευνα. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Ακίν Γκιουρλέκ ανακοίνωσε χθες ότι έχουν κινηθεί διαδικασίες εναντίον 76 υπόπτων και ότι 45 εξ αυτών έχουν συλληφθεί. Παράλληλα, έχουν δεσμευτεί περιουσιακά στοιχεία ιδιοκτητών funds και διευθυντικών στελεχών, ενώ έχουν παγώσει περιουσιακά στοιχεία άμεσων συγγενών τους. Οι εισαγγελικές Αρχές, δε, εξετάζουν καταγγελίες για οργανωμένο έγκλημα, απάτη, χειραγώγηση της αγοράς, παραβιάσεις της νομοθεσίας περί κεφαλαιαγοράς και φοροδιαφυγή, ενώ μεταξύ των προσώπων που ερευνώνται είναι και ο πρώην υποδιοικητής της Κεντρικής Τράπεζας Ερκάν Κιλιμτζί.
Ο Τουρχάν και η Ελλάδα
Μέσα σε αυτό το σκηνικό εμφανίζεται και η Ελλάδα. Στο επίκεντρο βρίσκεται ο Σερντάρ Τουρχάν, πρόεδρος της Pusula Yatırım Holding και πρόσωπο που συνδέεται με την Katılımevim. Σύμφωνα με τη Sözcü, ο Τουρχάν φέρεται ότι είχε μεταφέρει 15.000.000 δολάρια σε λογαριασμό στην Ελβετία, ενώ το ίδιο δημοσίευμα αναφέρει αγορά κατοικίας στην Ελλάδα και απόκτηση άδειας διαμονής μέσω Golden Visa. Γίνεται ακόμα λόγος για περιουσιακά στοιχεία στο Ντουμπάι, ιδιωτικό αεροσκάφος και πολυτελές σκάφος, αν και όπως τονίζεται οι πληροφορίες αυτές αποτελούν αντικείμενο της τουρκικής έρευνας και δημοσιογραφικών αποκαλύψεων και δεν συνιστούν τελεσίδικες δικαστικές διαπιστώσεις.
Κρίσιμο ερώτημα, πάντως, είναι αν οι εποπτικές Αρχές μπορούσαν να είχαν αντιληφθεί νωρίτερα τα προβλήματα, εάν υπήρχαν «προειδοποιητικά σημάδια», πότε έγιναν αντιληπτά και γιατί η παρέμβαση των Αρχών πήρε τώρα τη σημερινή της έκταση.
Το πολιτικό καμπανάκι για τον Ερντογάν ήχησε, ωστόσο, και από το φιλοκυβερνητικό μιντιακό στρατόπεδο. Ο Ερσίν Τσελίκ, διευθυντής της διαδικτυακής έκδοσης της «Yeni Şafak», προειδοποίησε ότι εάν οι υπεύθυνοι δεν λογοδοτήσουν, μπορεί να προκληθεί «πολύ μεγάλη πολιτική ρήξη». Υποστήριξε ακόμα ότι η συσσωρευμένη δυσπιστία μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για την ανάδειξη μιας προσωπικότητας εκτός της παραδοσιακής πολιτικής, «όπως συνέβη στην Ουκρανία», παραπέμποντας στον πρώην ηθοποιό και νυν πρόεδρο της χώρας Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Για τον Σιμσέκ η υπόθεση σαφώς και δεν είναι πλέον απλώς μια οικονομική κρίση, ενώ για τον πολιτικό προϊστάμενό του Ερντογάν το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι 131 φάκελοι των funds ή οι 45 συλλήψεις. Είναι ότι η υπόθεση έχει αρχίσει να παράγει μεγάλο πολιτικό κόστος μέσα στο ίδιο το κυβερνητικό στρατόπεδο.
