Συνεχίζονται οι έντονες αντιδράσεις στον χώρο της Εκκλησίας για το μνημόνιο Ελλάδας και Βουλγαρίας σχετικά με την επιστροφή 48 εκκλησιαστικών κειμηλίων, καθώς ιεράρχες εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις όχι για τον επαναπατρισμό των θησαυρών, αλλά για όσα προβλέπονται παράλληλα και για τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίστηκε την υπόθεση το υπουργείο Πολιτισμού. Η επιστροφή των κειμηλίων αποτελεί ασφαλώς θετική εξέλιξη, όμως το μνημόνιο δεν περιορίζεται σε αυτήν. Προβλέπει την παράδοση στη Βουλγαρία των λειψάνων που έχουν ταυτοποιηθεί ως του τσάρου Σαμουήλ, καθώς και του υπόλοιπου ανθρωπολογικού υλικού, ανοίγοντας ένα ευρύτερο πεδίο ερωτημάτων για το τι ακριβώς συμφωνήθηκε και ποιο είναι το συνολικό ισοζύγιο της συμφωνίας.
Ιδιαίτερα αιχμηρή είναι η αντίδραση του μητροπολίτη Δράμας, κ. Δωροθέου, στη δικαιοδοσία του οποίου υπάγεται η Ιερά Μονή Παναγίας Εικοσιφοίνισσας, από την οποία προέρχεται σημαντικό μέρος των κειμηλίων. Ο μητροπολίτης πληροφορήθηκε από τα μέσα ενημέρωσης την επικείμενη υπογραφή του μνημονίου, γεγονός που προκαλεί εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο οι καθ’ ύλην αρμόδιοι εκκλησιαστικοί φορείς είχαν ουσιαστική ενημέρωση και συμμετοχή σε μια υπόθεση που αφορά ευθέως την εκκλησιαστική κληρονομιά.
Ο κ. Δωρόθεος έχει προειδοποιήσει ότι η παράδοση των λειψάνων και του ανθρωπολογικού υλικού ενδέχεται να περιορίσει τη μελλοντική διαπραγματευτική δυνατότητα της Ελλάδας. Η ανησυχία αποκτά ιδιαίτερο βάρος, καθώς μόνο από την Εικοσιφοίνισσα έχουν αφαιρεθεί περίπου 800 κειμήλια και 430 χειρόγραφα.
Την ίδια ώρα, η Ιερά Σύνοδος χαιρετίζει την επιστροφή των 48, ζητώντας όμως να αποτελέσει «μόνον την καλή αρχή», ενώ η Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης επισημαίνει ότι ο αγώνας για τον επαναπατρισμό συνεχίζεται. Στο ίδιο μήκος κύματος και ο μητροπολίτης Σιδηροκάστρου, κ. Μακάριος, ο οποίος ζητά από την υπουργό Πολιτισμού την επιστροφή θησαυρών που αφαιρέθηκαν από τους Ναούς του Μελενίκου και αποτελούσαν περιουσία των ενοριών και της τότε Μητροπόλεως Μελενίκου και Σιδηροκάστρου.
Οι παρεμβάσεις αυτές δείχνουν ότι για την Εκκλησία η επιστροφή των 48 κειμηλίων δεν αποτελεί το τέλος, αλλά την αφετηρία μιας πολύ μεγαλύτερης διεκδίκησης. Οι σοβαρές επιφυλάξεις που έχουν διατυπωθεί επικεντρώνονται στις παράλληλες παραχωρήσεις και στα ερωτήματα που αυτές αφήνουν ανοιχτά.
Η τελετή υπογραφής, παρουσία των δύο πρωθυπουργών στις 3 Οκτωβρίου, προσδίδει στη συμφωνία ιδιαίτερο πολιτικό και επικοινωνιακό βάρος. Πίσω, όμως, από τους πανηγυρικούς τόνους παραμένει το κρίσιμο ερώτημα: θα αποτελέσει πράγματι την αρχή ενός ουσιαστικού επαναπατρισμού ή θα δημιουργήσει νέα τετελεσμένα που θα δυσκολέψουν τις μελλοντικές διεκδικήσεις της Ελλάδας;
