Στο πρώτο εξάμηνο του 2026, η αύξηση των επιχειρηματικών κερδών ήταν ένας από τους βασικούς εγχώριους παράγοντες που έβαλε «φωτιά» στις τιμές – Αρκετοί καταναλωτές αυτό το αποκαλούν αισχροκέρδεια, την ώρα που η κυβέρνηση δεν ασκεί επαρκή εποπτεία στην αγορά
Η ενέργεια, το εισαγόμενο κόστος, οι πρώτες ύλες και οι μισθοί είναι ορισμένες από τις αιτίες που προκαλούν τα διαδοχικά «κύματα» ακρίβειας στην Ελλάδα. Ομως, δεν είναι οι μόνοι λόγοι. Ακόμα ένας σημαντικός παράγοντας είναι η αύξηση των κερδών ανά μονάδα προϊόντος και, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, η διεύρυνση των περιθωρίων κέρδους, κάτι που ο θυμόσοφος λαός πολλές φορές χαρακτηρίζει αισχροκέρδεια.
Του Νάσου Χατζητσάκου
Είναι ενδεικτικό ότι το 2026 τα κέρδη ανά μονάδα προϊόντος επέστρεψαν στον «πυρήνα» των εγχώριων πληθωριστικών πιέσεων (!), την ώρα που οι ελεγκτικές Αρχές εντοπίζουν υπερβάσεις του επιτρεπόμενου μεικτού περιθωρίου σε δεκάδες επώνυμα προϊόντα. Οσο, δε, ψάχνει κανείς βαθύτερα στην αλυσίδα τόσο περισσότερο εμφανίζονται σημαντικά «ίχνη» που δεν επιτρέπουν πλέον να αποδίδεται κάθε ανατίμηση μόνο στο κόστος της ενέργειας, των πρώτων υλών κ.α.
Αλλωστε, με βάση και τα πιο πρόσφατα στοιχεία της, η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ) είναι σαφής: Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 τα μοναδιαία κέρδη ήταν ξανά ο βασικός παράγοντας ανόδου του αποπληθωριστή του ΑΕΠ. Στο δεύτερο τρίμηνο, εάν συνυπολογιστούν και οι εισαγωγές, οι πιέσεις προήλθαν κυρίως από την επανεμφάνιση του εισαγόμενου κόστους και, σε μικρότερο βαθμό, από υψηλότερα μοναδιαία κέρδη, αλλά και πάλι ο παράγοντας αυτός έπαιξε τον ρόλο του. Η ΤτΕ τονίζει ότι οι πληθωριστικές πιέσεις μπορεί να ενισχύουν την τιμολογιακή δύναμη των επιχειρήσεων, ιδιαίτερα σε κλάδους με χαμηλό ανταγωνισμό και ζήτηση μεγαλύτερη από την προσφορά.
Τα μοναδιαία κέρδη, φυσικά, δεν είναι το περιθώριο ενός συγκεκριμένου προϊόντος και δεν αποτελούν από μόνα τους απόδειξη αισχροκέρδειας. Σε κάθε περίπτωση, όμως, είναι το πρώτο πολύ σοβαρό «καμπανάκι». Η καταγεγραμμένη αύξηση των μοναδιαίων κερδών τεκμηριώνει ότι η κερδοφορία συμμετείχε -ξανά- ουσιαστικά στην αύξηση των εγχώριων τιμών παραγωγής.
ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ
Ηδη μέσα στο 2026 έχουν δημοσιοποιηθεί τουλάχιστον 11 υποθέσεις στις οποίες διαπιστώθηκε διοικητικά υπέρβαση του επιτρεπόμενου μεικτού περιθωρίου. Με βάση τις υποθέσεις που έχουν δημοσιοποιηθεί και έχουν διασταυρωθεί, τα συνολικά πρόστιμα ανέρχονται σε τουλάχιστον 6.375.958 ευρώ. Στις περιπτώσεις για τις οποίες έχει ανακοινωθεί και ο αριθμός των προϊόντων, οι παραβάσεις αφορούν τουλάχιστον 257 κωδικούς, μεταξύ άλλων, σε καφέ, σοκολατοειδή, βρεφική διατροφή, γαλακτοκομικά, δημητριακά, χυμούς και βούτυρο. Αποτελεί δηλαδή δεδομένο ότι η συζήτηση περί αθέμιτης κερδοφορίας δεν είναι ούτε θεωρητική ούτε αβάσιμη, τη στιγμή που υπάρχουν συγκεκριμένες διοικητικές διαπιστώσεις σε προϊόντα καθημερινής κατανάλωσης.
Ακόμα πιο ενδιαφέρουσα είναι η… επανάληψη του φαινομένου. Τον Δεκέμβριο του 2024 το υπουργείο Ανάπτυξης είχε ανακοινώσει πρόστιμα 5,5 εκατ. ευρώ σε οκτώ πολυεθνικές. Από 443 κωδικούς που ελέγχθηκαν, παραβάσεις εντοπίστηκαν στους 191! Μεταξύ των εταιρειών ήταν η ΦΑΓΕ, με πρόστιμο 924.000 ευρώ, και η Jacobs Douwe Egberts, με 1 εκατ. ευρώ. Και οι δύο εμφανίζονται ξανά σε νέες διοικητικές αποφάσεις το 2026. Η Jacobs είχε δεχθεί πρόστιμο 1 εκατ. ευρώ και τον Νοέμβριο του 2023 για παράβαση της νομοθεσίας περί αθέμιτης κερδοφορίας. Είναι διαφορετικοί έλεγχοι και διαφορετικές χρονικές περίοδοι, όχι απόδειξη μιας συνεχούς παράβασης. Η επανάληψη, λοιπόν, του φαινομένου γεννά το αυτονόητο ερώτημα: Πόσο αποτρεπτικά λειτουργούν τελικά τα πρόστιμα;
Παράλληλα, από την έρευνα προκύπτει ότι δεν πρέπει να μπαίνουν όλοι στο ίδιο «τσουβάλι». Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει από την εξέταση του κλάδου των γαλακτοκομικών. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι στη ΦΑΓΕ ανακοινώθηκε το 2026 πρόστιμο 1.757.503 ευρώ για 21 από τους 22 κωδικούς γιαουρτιού και τυριού που ελέγχθηκαν. Στην ΚΡΙ ΚΡΙ, αντίθετα, υπάρχει εντυπωσιακή διεύρυνση κερδοφορίας, αλλά όχι στοιχείο παράνομης τιμολόγησης. Συγκεκριμένα, το μεικτό περιθώριο της εταιρείας αυξήθηκε στο 32,4% από 27,5%, στο γιαούρτι στο 31,2% από 23,8% και το EBITDA κατά 65,5%. Ομως οι εξαγωγές γιαουρτιού ταυτόχρονα αυξήθηκαν κατά 46,8%. Αρα, υψηλό κέρδος δεν σημαίνει πάντα και αισχροκέρδεια.
«Η ΡΟΥΚΕΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΦΤΕΡΟ»
Στα καύσιμα το πρόβλημα ήδη έχει περιγραφεί από την Επιτροπή Ανταγωνισμού ως ασύμμετρη μετακύλιση (το γνωστό φαινόμενο «ρουκέτα και φτερό»). Στην ανάλυση της Αρχής για προηγούμενες χρονικές περιόδους διαπιστώνεται ότι οι αυξήσεις των διεθνών τιμών μετακυλίονταν περισσότερο στις τιμές πώλησης των διυλιστηρίων από ό,τι οι αντίστοιχες μειώσεις. Η Επιτροπή κατέγραψε περιορισμένες εισαγωγές, εμπόδια που σχετίζονται με αποθέματα ασφαλείας και αποθηκευτικούς χώρους, καθώς και εξαιρετικά χαμηλή ανταγωνιστική πίεση στη διύλιση. Μάλιστα, η ίδια η Αρχή ανέφερε ότι ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων επιβεβαίωνε τη δυνατότητα των εταιρειών διύλισης να αυξάνουν επικερδώς τις τιμές χωρίς να περιορίζονται αισθητά από δυνητικούς ανταγωνιστές. Τα ευρήματα αφορούν τις χρονικές περιόδους που τότε εξετάστηκαν και όχι το 2026, αλλά σε κάθε περίπτωση περιγράφουν ανάγλυφα τα δομικά χαρακτηριστικά της αγοράς.
Το 2026 υπάρχει, βεβαίως, πραγματικό διεθνές ενεργειακό σοκ. Χαρακτηριστική είναι η Motor Oil. Στο α’ εξάμηνο το προσαρμοσμένο περιθώριο διύλισης έφθασε τα 165 δολ. ανά τόνο από 65 δολ. στο αντίστοιχο εξάμηνο του 2025 και τα προσαρμοσμένα EBITDA του κλάδου καυσίμων στα 782 εκατ. από 330 εκατ. ευρώ. Στις Consumer Services, όμως, το προσαρμοσμένο EBITDA αυξήθηκε πολύ ηπιότερα, στα 69 από 62 εκατ. ευρώ. Το μεγάλο άλμα βρίσκεται, δηλαδή, κυρίως στη διύλιση και στα διεθνή περιθώρια και δεν μπορεί να μεταφραστεί αυτόματα σε «αισχροκέρδεια στην αντλία».
Ο λογαριασμός μένει
Μεταξύ Ιουλίου 2019 και Ιουλίου 2025 το ίδιο το υπουργείο Ανάπτυξης, επικαλούμενο τη Eurostat, υπολόγιζε σωρευτική άνοδο 21,2% στον γενικό δείκτη και 39,2% στα τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά. Η επιβράδυνση του πληθωρισμού δεν σήμανε μείωση των τιμών, απλώς τις έκανε να «σκαρφαλώνουν» με χαμηλότερο ρυθμό από ένα ήδη πολύ υψηλότερο επίπεδο.
Βέβαια, παρά τη συνεχή ακρίβεια και τα σημεία της αγοράς που απαιτούν αυστηρή εποπτεία, η κυβέρνηση αντιτείνει ότι οι έλεγχοι είναι εκτεταμένοι και ότι το πλαφόν λειτουργεί. Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι τον Ιούνιο το υπουργείο Ανάπτυξης υποστήριζε ότι στις 63 κατηγορίες προϊόντων που καλύπτονταν από το μέτρο καταγράφονταν 50 φορές λιγότερες ανατιμήσεις και 67 φορές περισσότερες μειώσεις τιμών. Αυτό είναι το κυβερνητικό επιχείρημα. Το ερώτημα που αφήνουν, όμως, τα ίδια τα επίσημα στοιχεία είναι το εξής: Γιατί εμφανίζονται ξανά διοικητικά διαπιστωμένες υπερβάσεις του περιθωρίου και γιατί ορισμένοι έλεγχοι χρειάζονται μήνες για να ολοκληρωθούν;
Αν και από τη μία πλευρά δεν υπάρχει μια επίσημη βάση για να χαρακτηριστεί ολόκληρη η αγορά πεδίο αισχροκέρδειας, από την άλλη υφίσταται μια ολόκληρη αλυσίδα ενδείξεων που δεν μπορεί πλέον να προσπεραστεί, δεδομένου ότι, όπως αναφέρθηκε, η ΤτΕ βλέπει τα κέρδη ξανά ως έναν από τους βασικούς μοχλούς της εγχώριας ανόδου των τιμών. Η ανάγκη αυστηρότερης εποπτείας ενισχύεται και από το γεγονός ότι η Επιτροπή Ανταγωνισμού βρίσκει αγορές στις οποίες η πτώση του κόστους δεν περνά με την ίδια ένταση προς τα κάτω και οι ελεγκτικές Αρχές καταγράφουν υπερβάσεις του επιτρεπόμενου περιθωρίου σε δεκάδες επώνυμα προϊόντα.
Εξάλλου, δεν χρειάζεται κάθε ανατίμηση να προκαλείται από τον παράγοντα «αισχροκέρδεια» για να υπάρχει σοβαρό πρόβλημα. Αρκεί οι υπερβάσεις να εντοπίζονται όταν ο καταναλωτής ήδη έχει πληρώσει τον «λογαριασμό» και έχει απομακρυνθεί από το ταμείο. Γιατί; Επειδή στην περίπτωση αυτή το πρόστιμο πέφτει μεν, η τιμή, όμως, ήδη έχει περάσει στο ράφι.
Πώς το «κέρδος» βγαίνει πριν από το ράφι
Ζωοτροφές και κτηνιατρικά φάρμακα αποκαλύπτουν τις «ψαλίδες» που αρχίζουν πολύ πριν από το σούπερ μάρκετ
Η πορεία της ακρίβειας μπορεί να αρχίσει πολύ πριν ένα προϊόν φτάσει στο ράφι. Είναι ενδεικτικό το γεγονός ότι πολύ πριν το γάλα, η φέτα ή το κρέας φθάσουν στον καταναλωτή έχει προηγηθεί μια ολόκληρη αλυσίδα κόστους και κέρδους.
Οπως προκύπτει από το ρεπορτάζ της «DEALnews», η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει καταγράψει ευρήματα που παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον σε δύο κρίσιμους «κρίκους» αυτής της αλυσίδας, στις ζωοτροφές και στα κτηνιατρικά φάρμακα. Σύμφωνα με την Επιτροπή Ανταγωνισμού, οι ζωοτροφές εκπροσωπούν περίπου το 75% του κόστους στην κτηνοτροφία και αποτελούν τον μεγαλύτερο συντελεστή κόστους. Ακόμα ένας κρίσιμος κρίκος της ίδιας αλυσίδας είναι τα κτηνιατρικά φαρμακευτικά προϊόντα. Επομένως, ό,τι συμβαίνει στις τιμές και στα περιθώρια αυτών των αγορών μπορεί να επηρεάζει, άμεσα ή έμμεσα, το κόστος παραγωγής γάλακτος, τυριού και κρέατος.
Συγκεκριμένα, στις ζωοτροφές η Επιτροπή Ανταγωνισμού εξέτασε στοιχεία από 41 επιχειρήσεις για την περίοδο από 2021 έως και το α’ εξάμηνο του 2024. Τα ευρήματα ήταν αποκαλυπτικά. Οι μέσες τιμές αγοράς των πρώτων υλών αυξήθηκαν το 2022, αλλά στη συνέχεια υποχώρησαν. Η μείωση συνεχίστηκε και το πρώτο εξάμηνο του 2024, όταν οι τιμές έφθασαν χαμηλότερα ακόμα και από τα επίπεδα του 2021.
Μόνο που η «ψαλίδα» δεν ακολούθησε την ίδια κατεύθυνση. Η ίδια η Επιτροπή διαπίστωσε ότι τα spreads, δηλαδή η διαφορά μεταξύ τιμής πώλησης και τιμής αγοράς, αυξάνονταν έως το 2023. Μάλιστα, επισήμανε ότι αυτή η αύξηση δεν φαίνεται να εξηγείται από το ενεργειακό κόστος, καθώς ο παράγοντας αυτός αποτελεί ένα μικρό ποσοστό του συνολικού λειτουργικού κόστους των εταιρειών του συγκεκριμένου κλάδου. Παράλληλα, το 2023, σε μια χρονική περίοδο κατά την οποία υποχωρούσαν οι διεθνείς τιμές βασικών εμπορευμάτων και ενέργειας, τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων αυξήθηκαν! Και το «νήμα» δεν σταματά εκεί.
Στα κτηνιατρικά φάρμακα για αιγοπρόβατα η Επιτροπή Ανταγωνισμού εξέτασε τη χρονική περίοδο Ιανουαρίου 2019 – Ιουνίου 2024. Στους εισαγωγείς εντόπισε ότι μετά το 2022 η διαφορά τιμής αγοράς και πώλησης αυξήθηκε σημαντικά στα αντιπαρασιτικά και τα αντιβιοτικά. Ακόμα πιο χαρακτηριστικά, καταγράφει ταχύτερη αύξηση των τιμών πώλησης από εκείνη των τιμών αγοράς.
Σε επίπεδο επιχείρησης συνολικά ο κύκλος εργασιών των εισαγωγέων που συμμετείχαν στην έρευνα αυξήθηκε από 182 εκατ. ευρώ το 2020, σε 241 εκατ. το 2023, ενώ το μεικτό κέρδος από 58 σε 78 εκατ. ευρώ. Το μέσο μεικτό περιθώριο κινήθηκε σε επίπεδα περίπου 32% καθ’ όλη την περίοδο. Το 2023 τόσο το μεικτό όσο και το καθαρό κέρδος παρουσίασαν σημαντική αύξηση.
Ταυτόχρονα, εμφανίζονται και δομικά προβλήματα ανταγωνισμού. Στα εμβόλια για τα αιγοπρόβατα ο δείκτης συγκέντρωσης HHI φθάνει τις 3.106 μονάδες, επίπεδο υψηλής συγκέντρωσης, ενώ σε συγκεκριμένες κατηγορίες φαρμάκων η Επιτροπή καταγράφει ακόμα και μονοπωλιακή παρουσία. Από τους 16 εισαγωγείς που εξετάστηκαν, οι επτά προμηθεύονταν από έναν και μόνο παραγωγό και όλα αυτά ενώ το 81% των πωλήσεων των συγκεκριμένων ΚΦΠ το 2023 αφορούσε επώνυμα προϊόντα εκτός πατέντας!
Η Επιτροπή Ανταγωνισμού επισήμανε, επίσης, ακόμα ένα παράδοξο: Ο κτηνίατρος μπορεί υπό προϋποθέσεις να είναι ταυτόχρονα εκείνος που συνταγογραφεί και εκείνος που πουλά το φάρμακο, δημιουργώντας, κατά την Αρχή, συνθήκες πληροφοριακής ασυμμετρίας και περιορισμένη δυνατότητα επιλογής φθηνότερης εναλλακτικής από τον κτηνοτρόφο.
Τα ευρήματα αυτά αποκαλύπτουν, όμως, κάτι εξίσου σημαντικό. Η τελική τιμή στο ράφι μπορεί να έχει αρχίσει να «φορτώνεται» πολύ προτού φθάσει εκεί… Και όταν οι τιμές αγοράς πέφτουν αλλά οι «ψαλίδες» δεν κλείνουν με τον ίδιο ρυθμό, προκύπτει εύλογα το εξής ερώτημα: Πόσο από την ακρίβεια είναι πράγματι κόστος και πόσο είναι κέρδος που έχει ήδη προστεθεί στον δρόμο προς το ράφι;
ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ (2 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2026)
Πηγή: dealnews.gr
