Νέα τροπή παίρνει η έρευνα για τον θάνατο του Γιώργου Μαζωνάκη, μετά την ανίχνευση δύο κατασταλτικών ουσιών, της μιδαζολάμης και της προποφόλης, στον οργανισμό του. Το νέο εύρημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς η γιατρός του ιατρείου της οδού Καρνεάδου εξακολουθεί να αρνείται ότι χορηγήθηκε μέθη στον τραγουδιστή, ενώ πλέον στο επίκεντρο της έρευνας μπαίνουν οι ακριβείς συνθήκες χορήγησης των δύο φαρμάκων, η παρουσία ή μη αναισθησιολόγου, ο εξοπλισμός που υπήρχε στον χώρο και το εάν ακολουθήθηκαν τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα ασφαλείας.
Ο συνδυασμός προποφόλης και μιδαζολάμης δεν αποτελεί από μόνος του ασυνήθιστη πρακτική στην αναισθησιολογία. Χρησιμοποιείται για την επίτευξη καταστολής, υπό την προϋπόθεση όμως ότι χορηγείται από εξειδικευμένο προσωπικό, σε κατάλληλα οργανωμένο περιβάλλον και με συνεχή παρακολούθηση των ζωτικών λειτουργιών. Στην υπόθεση του τραγουδιστή διερευνάται ακριβώς εάν υπήρχαν αυτές οι δικλίδες ασφαλείας κατά την πλασμαφαίρεση στην οποία φέρεται να υποβλήθηκε λίγο πριν καταρρεύσει και υποστεί ανακοπή.
Η αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αναισθησιολογίας Ελένη Μόκα, μιλώντας στο iatropedia.gr και χωρίς να τοποθετείται επί της συγκεκριμένης δικογραφίας, εξηγεί τι προβλέπει η επιστημονική πρακτική για τη χρήση των συγκεκριμένων φαρμάκων και ποιοι κίνδυνοι δημιουργούνται όταν μία καταστολή πραγματοποιείται χωρίς τον απαιτούμενο εξοπλισμό και την κατάλληλη παρακολούθηση.
Ο συνδυασμός των δύο ουσιών και ο κίνδυνος άπνοιας
Η μιδαζολάμη είναι βενζοδιαζεπίνη με κατασταλτική δράση και, όπως εξηγεί η κ. Μόκα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί μαζί με προποφόλη. Η ταυτόχρονη χρήση διαφορετικών φαρμάκων επιτρέπει στους αναισθησιολόγους να επιτύχουν το επιθυμητό επίπεδο καταστολής με μικρότερες ποσότητες από κάθε ουσία.
«Είναι συμβατά φάρμακα, δεν είναι ανταγωνιστικά. Σε οργανωμένο περιβάλλον, για να κάνουμε μια καταστολή από ήπια έως βαθιά, κάνουμε μίξη φαρμάκων. Όταν δίνεις μικρές ποσότητες από διαφορετικά φάρμακα, που το καθένα έχει λίγο διαφορετική δράση, ουσιαστικά πετυχαίνειςκαλύτερο αποτέλεσμα σε μια προσπάθεια να μειώσεις τις επιπλοκές», εξηγεί.
Με βάση την κλινική της εμπειρία και αποκλειστικά ως πιθανό ιατρικό σενάριο, η καθηγήτρια εκτιμά ότι θα μπορούσε να έχει προηγηθεί η χορήγηση μιδαζολάμης και στη συνέχεια να προστέθηκε προποφόλη, εφόσον δεν είχε επιτευχθεί το επιθυμητό επίπεδο καταστολής. Το εάν συνέβη πράγματι αυτό αποτελεί αντικείμενο της έρευνας και δεν έχει αποδειχθεί.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι και τα δύο φάρμακα μπορούν να επηρεάσουν την αναπνευστική λειτουργία, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συνεχή παρακολούθηση του ασθενούς. «Για να επιτύχεις το ίδιο αποτέλεσμα καταστολής με σκέτη προποφόλη, πρέπει να δώσεις μεγαλύτερη δόση. Άρα διακινδυνεύεις να κάνεις άπνοια. Να καταστείλεις, δηλαδή, την αναπνοή. Γι’ αυτό παίζει τεράστιο ρόλο το monitoring. Είμαστε από πάνω από τον ασθενή συνέχεια», σημειώνει.
Η ισχαιμία του μυοκαρδίου και το σενάριο της υποξυγοναιμίας
Πρόσθετα ερωτήματα δημιουργούν οι πληροφορίες που έχουν γίνει γνωστές από τις ιστολογικές εξετάσεις και κάνουν λόγο για εκτεταμένη ισχαιμία του μυοκαρδίου, η οποία φέρεται να προϋπήρχε του θανάτου. Εφόσον το συγκεκριμένο εύρημα επιβεβαιωθεί στο πλαίσιο της ιατροδικαστικής διερεύνησης, θα υποδηλώνει ότι η καρδιά του τραγουδιστή ήταν ήδη επιβαρυμένη.
Υπό διερεύνηση βρίσκεται συνεπώς και το εάν ο Γιώργος Μαζωνάκης βρισκόταν σε κατάσταση που απαιτούσε διαφορετική ιατρική αντιμετώπιση και άμεση διακομιδή σε νοσοκομείο αντί της πραγματοποίησης πλασμαφαίρεσης. Σύμφωνα με τα στοιχεία της υπόθεσης, μάλιστα, δεν είχαν συμπληρωθεί ούτε 24 ώρες από προηγούμενη υδροθεραπεία εντέρου.
Η πιθανή αλληλουχία δύο επεμβατικών πράξεων, η χορήγηση κατασταλτικών ουσιών και μία ενδεχομένως ήδη επιβαρυμένη καρδιακή λειτουργία αποτελούν πλέον κομμάτια του παζλ που καλούνται να αξιολογήσουν οι αρμόδιοι επιστήμονες. Δεν έχει, πάντως, αποδειχθεί μέχρι στιγμής ότι ο συνδυασμός τους αποτέλεσε τον μηχανισμό που οδήγησε στον θάνατο.
Η κ. Μόκα εξηγεί γενικά πόσο ευάλωτο είναι το μυοκάρδιο όταν μειώνεται η παροχή οξυγόνου: «Φανταστείτε ότι το μυοκάρδιο είναι ένα όργανο το οποίο είναι εξαιρετικά ευαίσθητο στην έλλειψη οξυγόνου. Αν είναι λίγο βουλωμένα τα στεφανιαία αγγεία, υπάρχει δηλαδή κάποια στένωση λόγω στεφανιαίας νόσου, κληρονομικότητας ή καπνίσματος, το λίγο οξυγόνο που φτάνει υπό φυσιολογικές συνθήκες, γίνεται λιγότερο. Γι’ αυτό και εμείς οι αναισθησιολόγοι πάντα λέμε πριν από μια επέμβαση, ”να σε δει ο καρδιολόγος”».
Τι συμβαίνει στην ασυστολία
Σημαντικό στοιχείο αποτελεί και η πληροφορία ότι ο θάνατος φέρεται να επήλθε με ασυστολία. Πρόκειται για κατάσταση κατά την οποία δεν υπάρχει αποτελεσματική ηλεκτρική δραστηριότητα της καρδιάς και η αντιμετώπισή της διαφέρει από εκείνη άλλων μορφών καρδιακής ανακοπής.
Η καθηγήτρια εξηγεί ότι σε περίπτωση ασυστολίας η ενδεδειγμένη αντιμετώπιση περιλαμβάνει καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση και χορήγηση αδρεναλίνης, με παράλληλη συνεχή παρακολούθηση του ασθενούς, και όχι απινίδωση της ίδιας της ασυστολίας. «Όλα μπορούν να συμβούν. Όταν έχεις υποξυγοναιμία, θα κάνεις ασυστολία. Στην ασυστολία δίνεις αδρεναλίνη, παρακολουθώντας συνέχεια στο μόνιτορ τα ζωτικά σημεία του ασθενή», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Και προσθέτει, περιγράφοντας γενικότερα διαφορετικούς μηχανισμούς ανακοπής: «Μπορεί να χτυπάει και χίλιες φορές το λεπτό το μυοκάρδιο, άρα δεν προλαβαίνει να εξωθήσει αίμα. Εξ ου και η λέξη ανακοπή».
Στην περίπτωση του τραγουδιστή ένα από τα βασικά ερωτήματα είναι εάν στον χώρο υπήρχε ο αναγκαίος εξοπλισμός για πλήρη παρακολούθηση των ζωτικών λειτουργιών και άμεση αντιμετώπιση μιας τέτοιας επιπλοκής.
«Αναισθησιολόγος με “βαλιτσάκι” δεν υπάρχει»
Η ασφαλής καταστολή δεν εξαρτάται μόνο από τα φάρμακα και τη δοσολογία τους. Προϋποθέτει συγκεκριμένες συνθήκες, εξοπλισμό και ανθρώπινο δυναμικό.
Η υπουργική απόφαση Υ4α/3592/1996 προβλέπει προδιαγραφές για την ασφαλή χορήγηση αναισθησίας, γεγονός που επαναφέρει στο επίκεντρο το ερώτημα εάν ένας απλός χώρος ιατρείου μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις μιας τέτοιας διαδικασίας.
«Δεν έχουμε ιατρείο να δίνουμε νάρκωση εμείς, να λέμε «γεια σας, Ιατρείο Μόκα που δίνει αναισθησίες, ελάτε εδώ». Το πρόβλημα είναι ο εξοπλισμός. Αναισθησιολόγος με «βαλιτσάκι» δεν υπάρχει. Πρέπει να κάνουμε τη δουλειά μας σε περιβάλλοντα οργανωμένα. Που να έχουν νοσηλεύτρια αναισθησίας για να σε βοηθήσει αν κάτι στραβώσει -να σου δώσει την αδρεναλίνη ή το αντίδοτο- που να έχουν κρεβάτι σκληρό και επίπεδο -όπως προβλέπει ο νόμος- για να κάνεις ΚΑΡΠΑ. Δεν την κάνεις την ΚΑΡΠΑ στο μαλακό στρώμα, δεν δρά αν δεν έχει σκληρή σανίδα από κάτω», εξηγεί.
Αντίστοιχα, ένα οξύμετρο δακτύλου δεν ισοδυναμεί με το monitoring που απαιτείται κατά τη διάρκεια μιας καταστολής: «Το μόνιτορ είναι καρδιογράφημα που δείχνει καρδιακή συχνότητα και ρυθμό, παλμικό οξύμετρο, πιεσόμετρο και καπνογράφος. Αυτά είναι τα βασικά. Υπάρχουν προδιαγραφές ασφαλούς χορήγησης αναισθησίας, νόμος του ελληνικού κράτους. Πρέπει να έχουμε οξυγόνο, ambu, αεραγωγούς, φάρμακα για την υπόταση, την ταχυκαρδία, απινιδωτή. Είναιο τρόμος του αναισθησιολόγου να βρεθεί σε περιβάλλον που δεν υπάρχουν αυτά. Δεν είναι «έχω τα φάρμακα στην τσάντα, έλα να σε κοιμίσω στην κουζίνα του σπιτιού σου».
Το κρίσιμο στάδιο πριν από οποιαδήποτε καταστολή
Πριν ακόμη από τη χορήγηση ενός αναισθητικού φαρμάκου προηγείται η προαναισθητική αξιολόγηση. Σε αυτή εξετάζονται το ιατρικό ιστορικό, τα φάρμακα που λαμβάνει ο ασθενής, πιθανοί παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου και άλλες καταστάσεις που μπορούν να επηρεάσουν την ασφάλεια ή τον μεταβολισμό των φαρμάκων.
Παράλληλα απαιτείται ενημέρωση και συναίνεση του ασθενούς. «Για οποιαδήποτε πράξη αναισθησιολογική, από καταστολή μέχρι γενική αναισθησία, χρειάζεσαι έγγραφη, ενημερωμένη συναίνεση του ασθενούς. Κάνουμε προαναισθητική εξέταση. Σταθμίζω τι φάρμακα παίρνει, το ιστορικό του, έχει περάσει έμφραγμα; Είναι παχύσαρκος; Πάντα ρωτάμε τι παίρνεις, τα πάντα. Από φάρμακα, μέχρι εξαρτησιογόνες ουσίες. Γιατί μπορεί ο ασθενής να παίρνει κάτι που να παρατείνει τον μεταβολισμό του αναισθητικού και να έχουμεκαθυστέρηση στην αποβολή του από τον οργανισμό. Οι καταστολές είναι περίπλοκο και επικίνδυνο πράγμα», καταλήγει.
Η παρουσία μιδαζολάμης μαζί με την προποφόλη δημιουργεί έτσι ένα νέο, κρίσιμο πεδίο έρευνας. Οι τοξικολογικές και ιστολογικές εξετάσεις, σε συνδυασμό με τις καταθέσεις και τα υπόλοιπα στοιχεία της δικογραφίας, καλούνται πλέον να απαντήσουν όχι μόνο στο τι χορηγήθηκε στον Γιώργο Μαζωνάκη, αλλά και από ποιον, σε ποιες ποσότητες, υπό ποιες συνθήκες και με ποια παρακολούθηση. Κυρίως, μένει να αποσαφηνιστεί επιστημονικά εάν και σε ποιον βαθμό τα συγκεκριμένα δεδομένα συνδέονται αιτιωδώς με την ανακοπή και τον θάνατό του.
