Ευάγγελος Βενιζέλος: «Δεν λύνεις κυριαρχικά δικαιώματα με NAVTEX ούτε δια τρίτου»

Εφ΄όλης της ύλης παρέμβαση για τις εξελίξεις γύρω από το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, τη γαλλική ρηματική διακοίνωση και το ευρύτερο πολιτικό σκηνικό ενόψει των εκλογών του 2027 πραγματοποίησε ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, Ευάγγελος Βενιζέλος, μιλώντας στο ΕΡΤNews και τον Γιώργο Κουβαρά.

Αναφερόμενος αρχικά στην ελληνική εξωτερική πολιτική, υποστήριξε ότι η χώρα κυριαρχείται από το «Σύνδρομο Ζυρίχης-Λονδίνου», εξηγώντας: «Σημαίνει ότι ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ανέλαβε την πολύ μεγάλη ευθύνη να συνάψει τις συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου για την ίδρυση της ανεξάρτητης Κυπριακής Δημοκρατίας και κατηγορήθηκε ως προδότης γι’ αυτό». Όπως συμπλήρωσε, «τώρα όλοι λέμε τι καλά θα ήταν να ισχύουν οι συνθήκες και να είμαστε στο καθεστώς του 1960 και το έλεγε ο ίδιος. Δηλαδή, έλεγε πολύ συχνά ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος θεωρήθηκε ήρωας και εγώ με τον Ευάγγελο Αβέρωφ προδότες».

Το καλώδιο και η ανάγκη οριοθέτησης θαλασσίων ζωνών

Για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, υπενθύμισε το ιστορικό της και τα επεισόδια της Κάσου το 2024: «Η Ελλάδα σε συνεργασία με την Κύπρο έχει αποφασίσει να εγκαταστήσει ένα καλώδιο μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας που να συνδέει την Ελλάδα, την Κύπρο και το Ισραήλ. Αυτό το έργο χρηματοδοτείται σε πολύ μεγάλο βαθμό από την Ευρωπαϊκή Ένωση και έχει ξεκινήσει εδώ και πολλά χρόνια. Υπήρχαν κυπριακές αντιρρήσεις οικονομικού χαρακτήρα και το 2024 έγιναν τα γνωστά επεισόδια της Κάσου, διεκόπησαν δηλαδή στην πραγματικότητα οι έρευνες που είναι αναγκαίες τεχνικά προκειμένου στη συνέχεια να ποντιστεί το καλώδιο».

Υπογραμμίζοντας ότι η πόντιση φέρνει στην επιφάνεια το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ, εξήγησε τη νομική διάσταση βάσει του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας: «Η μόνη διαφορά με την Τουρκία είναι αυτή που μας επιβάλλει το ίδιο το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας γιατί το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει ότι το κυριαρχικό δικαίωμα, όχι κυριαρχία, στην υφαλοκρηπίδα υπάρχει από μόνο του και εξαρχής ipso facto και ab initio, αλλά δεν μπορείς να το ασκήσεις αν δεν οριοθετήσεις. Το δε κυριαρχικό δικαίωμα στην Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη που είναι νεότερο και πληρέστερο δεν υπάρχει ipso facto και ab initio, αλλά πρέπει να ανακηρύξεις την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη».

Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι η εγκατάσταση καλωδίων δεν υποκαθιστά την οριοθέτηση: «Όταν δεν έχεις οριοθετημένη υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ, δεν ασκείς κυριαρχικό δικαίωμα. Μπορείς να το υπενθυμίζεις, αλλά πάντως δεν το οριοθετήσεις με τους τρόπους αυτούς». Όπως τόνισε, «το καλώδιο είναι κάτι πολύ ελαφρύ. Υπάρχει πλήθος καλωδίων. Τα καλώδια διέρχονται από παντού» και πρόσθεσε: «Όταν έχεις ένα ανοικτό ζήτημα σε μια θάλασσα όπως είναι η Μεσόγειος, δηλαδή περιορισμένη με αντικείμενα και παρακείμενα κράτη και κράτη που είναι απέναντι και κράτη που είναι δίπλα πρέπει να είσαι πολύ προσεκτικός και μπορεί να έχεις όλα τα δίκια του κόσμου με το μέρος σου, αλλά πάντως δεν θα τα βρεις επειδή θα εγκαταστήσεις ένα καλώδιο ή επειδή θα κάνεις έναν αγωγό, αλλά επειδή θα αποκτήσεις νόμιμο τίτλο. Νόμιμο τίτλο αποκτάς με την οριοθέτηση και η οριοθέτηση γίνεται με δύο τρόπους με συμφωνία ή με δικαστική απόφαση, απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, του Δικαστηρίου του Δικαίου της Θάλασσας του Αμβούργου, Διαιτητικού Διεθνούς Δικαστηρίου. Πάντως, χωρίς οριοθέτηση δεν μπορείς να ασκήσεις τα πλήρη δικαιώματά σου, θα υπάρχει πάντα ένα πρόβλημα προσωρινότητας».

Επισήμανε ακόμη ότι το έργο δεν λύνει τις εκκρεμότητες με Τουρκία, Λιβύη και Αλβανία ούτε τις τουρκικές αιτιάσεις περί αποστρατιωτικοποίησης, εναέριου χώρου και έρευνας-διάσωσης, σημειώνοντας ότι «αν τοποθετήσουμε το καλώδιο χωρίς κανένα πρόβλημα, δεν θα έχουμε λύσει κανένα από τα θέματα αυτά». Αναφερόμενος στις θέσεις που κατατέθηκαν στον ΟΗΕ, παρατήρησε για τη στάση του Τούρκου μόνιμου αντιπροσώπου: «Απάντησε πιο προσεκτικά από ό,τι είχαν γραφτεί οι επιστολές που είχε στείλει η Τουρκία, γιατί είπε ότι εμείς την κυριαρχία των ελληνικών νησιών δεν την αμφισβητούμε. Αμφισβητούμε την πλήρη επήρεια, δηλαδή ότι κάθε νησί και το πιο μικρό νησί και η Στρογγύλη ας πούμε. Δηλαδή ένα νησί από το συγκρότημα του Καστελόριζου θα έχει πλήρη επήρεια, δηλαδή μέχρι 200 χιλιόμετρα. Αυτό βεβαίως είναι ζήτημα της νομολογίας, διότι πράγματι τα διεθνή δικαστήρια περιορίζουν την επήρεια των νησιών ανάλογα με τις συνθήκες και με βάση την αρχή της αναλογικότητας».

Οι NAVTEX και η γαλλική ρηματική διακοίνωση

Αποσαφηνίζοντας τον ρόλο των ναυτικών αγγελιών, δήλωσε: «Η NAVTEX λοιπόν και η ακύρωση της, η αντί-NAVTEX είναι ζητήματα συνδεόμενα με την ασφάλεια της ανθρώπινης ζωής στη θάλασσα, με την έρευνα και τη διάσωση. Εκεί έχουμε όντως διαφορετικές απόψεις με την Τουρκία, γιατί αυτή επικαλείται τη Σύμβαση του ΙΜΟ, του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού του Αμβούργου. Εμείς θεωρούμε ότι το FIR Αθηνών προβάλλεται και στη θάλασσα από τη Σύμβαση του Σικάγο». Και κατέληξε: «Όταν δημιουργούνται τέτοιου είδους αντιρρήσεις, οι οποίες ανεξαρτήτως της νομιμότητάς τους, θέτουν ένα πραγματικό ζήτημα, οφείλεις να αντιμετωπίσεις μια πραγματική κατάσταση. Δεν θα τη λύσεις νομικά σε σχέση με τα κυριαρχικά δικαιώματα μέσα από τις NAVTEX».

Για τη γαλλική ρηματική διακοίνωση (note verbale), εξήγησε ότι αποτελεί τυπικό διπλωματικό έγγραφο σε τρίτο πρόσωπο χωρίς υπογραφή, σημειώνοντας ότι η Γαλλία έχει άμεσα οικονομικά συμφέροντα ως χώρα της εταιρείας κατασκευής, της πλειοψηφίας του φορέα και της σημαίας του ερευνητικού σκάφους. Ωστόσο, προειδοποίησε: «Η οριοθέτηση της θαλάσσιας ζώνης, της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ μεταξύ Ελλάδος και Τουρκίας, δεν θα πραγματοποιηθεί επειδή η Γαλλία θα πάει να κάνει μια παράσταση στην Άγκυρα. Δεν θα γίνει ούτε μέσω της Αιγύπτου, ούτε μέσω της Γαλλίας. Πρέπει να υπάρξει μια συμφωνία η οποία είναι ελληνοτουρκική, όπως και μία συμφωνία ελληνολιβυκή. Δεν μπορεί η χώρα να λύνει τα θέματά της σε αυτά τα μείζονα, που είναι η βαριά εθνική ατζέντα Κυπριακό, ελληνοτουρκικά δια κάποιου άλλου».

Καυτηριάζοντας το μοντέλο διαχείρισης των τελευταίων 52 ετών, ανέφερε: «Εάν δεν έχεις πολιτική και διπλωματική προεργασία και θέση, μόνο με τη στρατιωτική ισχύ, όσο και αν εκσυγχρονιστείς και εξοπλιστείς, δεν λύνεις κανένα θέμα. Δεν πρόκειται να το λύσουμε δια τρίτου. Δεν το λύσαμε με τις Ηνωμένες Πολιτείες που έχουν την ισχύ και που καθορίζουν την πολιτική του ΝΑΤΟ και οι οποίες είναι ο στρατηγικός μας εταίρος. Και είναι επίσης ο κρίσιμος παράγων και για την Τουρκία. Δεν θα το λύσουμε ούτε μέσω Γαλλίας, ούτε με τη μερική οριοθέτηση με την Αίγυπτο. Άρα λοιπόν πρέπει εμείς να είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε πρωτοβουλίες και κόστος».

Νέο κοινωνικό συμβόλαιο, ΠΑΣΟΚ και πολιτικό σκηνικό

Σχετικά με την εσωτερική πολιτική κατάσταση, έκρινε ότι η κυβέρνηση διαθέτει κοινοβουλευτική κυριαρχία, «αλλά όχι ηγεμονία, με την έννοια ότι προτείνω πολιτικές τις οποίες να μην μπορεί να αρνηθεί κανείς, πρέπει να τις αποδεχθεί». Όπως υποστήριξε, «η χώρα χρειάζεται άλλο πολιτικό πλαίσιο, άλλη αίσθηση συναντίληψης, χρειάζεται άλλου τύπου συναινέσεις, άρα χρειάζεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο. Και όχι μόνο κοινωνικό συμβόλαιο για το κοινωνικό κράτος και τα κοινωνικά δικαιώματα. Συμβόλαιο αναπτυξιακό, παραγωγικό». Αξιολογώντας τα κυβερνητικά σχήματα της Μεταπολίτευσης, εκτίμησε ότι «το μοντέλο της αυτοδυναμίας αποδίδει μέχρις ενός σημείου. Νομίζω ότι τώρα θα ήταν ευεργετικό να υπάρχουν σχήματα ευρύτερα, τα οποία όμως έχουν και μια αντανάκλαση στην οικονομία και στην κοινωνία».

Για το ΠΑΣΟΚ, τόνισε ότι οφείλει να διεκδικεί την πολιτική παρακαταθήκη της διαχείρισης της κρίσης («το εργαστήριο η Ελλάς»), ενώ απέκλεισε το ενδεχόμενο κυβερνητικής συνεργασίας με τη ΝΔ: «Δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις γιατί οι σχέσεις απέκτησαν μία τοξικότητα, μία δυσκολία σε πολύ μεγάλο βαθμό λόγω των υποκλοπών ή λόγω θεσμικών θεμάτων. Ως εκ τούτου, το ΠΑΣΟΚ δικαιούται τώρα να λέει ότι εγώ θέλω το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα και βεβαίως το αν το ΠΑΣΟΚ ήταν πρώτο, θα αντιμετώπιζε τα ζητήματα των συνεργασιών με τελείως διαφορετικό πνεύμα».

Τέλος, σχολιάζοντας την «ΕΛΑΣ» του Αλέξη Τσίπρα, την περιέγραψε ως «ένα κόμμα το οποίο φιλοδοξεί να υποκαταστήσει τον ΣΥΡΙΖΑ», υπενθυμίζοντας την εκτίμησή του από το 2019 περί στρατηγικής ήττας του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ για τον Αντώνη Σαμαρά σημείωσε ότι σχεδιάζει «να κάνει ένα κόμμα στον χώρο της εν ευρεία έννοια συντηρητικής παράταξης, όπου και εκεί υπάρχει πολυδιάσπαση».