Η επόμενη μέρα στον κόσμο χωρίς τους τρεις ισχυρούς

Οι διάδοχοί τους δεν θα παραλάβουν μια σταθερή «νέα Γιάλτα», αλλά έναν κόσμο χωρίς κοινούς κανόνες

Οταν ο 80χρονος Ντόναλντ Τραμπ, ο 74χρονος Βλαντιμίρ Πούτιν και ο 73χρονος Σι Τζινπίνγκ κάθισαν γύρω από το ίδιο ξύλινο τραπέζι στη Βίλα Κίλιν της Σεντζέν, η εικόνα είχε τη βαρύτητα ενός ιστορικού αποχαιρετισμού. Οι τρεις ηγέτες που σφράγισαν όσο κανείς άλλος τις χώρες τους και τη διεθνή σκηνή βρίσκονται στη δύση της βιολογικής και πολιτικής τους διαδρομής. Η πρώτη αυτή τριμερής συνάντησή τους είναι πολύ πιθανό να αποδειχθεί και η τελευταία μεγάλη σύνοδος κορυφής που τους φέρνει μαζί. Αργά ή γρήγορα, είτε λόγω συνταγματικών περιορισμών, όπως στην περίπτωση του Αμερικανού προέδρου, είτε λόγω της αναπόφευκτης φθοράς του χρόνου για τον Ρώσο και τον Κινέζο ομόλογό του, και οι τρεις θα αποχωρήσουν, αφήνοντας πίσω τους ένα τεράστιο γεωπολιτικό κενό και κρατικούς μηχανισμούς χτισμένους γύρω από τα πρόσωπά τους.

Οι βίοι τους ακολούθησαν διαφορετικές αφετηρίες, αλλά συνέκλιναν στην απόλυτη συγκέντρωση ισχύος. Ο Πούτιν αναδύθηκε μέσα από τα συντρίμμια της Σοβιετικής Ενωσης και τις υπηρεσίες ασφαλείας για να αναλάβει το Κρεμλίνο στο γύρισμα του αιώνα, υποσχόμενος τάξη έπειτα από τη χαώδη δεκαετία του 1990, πριν εξουδετερώσει σταδιακά κάθε εσωτερικό αντίβαρο επί περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια. Ο Σι, γιος ενός υψηλόβαθμου στελέχους που είχε πέσει σε δυσμένεια επί Μάο, ανέβηκε υπομονετικά την ιεραρχία του Κομμουνιστικού Κόμματος ως το 2012 και μετέτρεψε τη συλλογική ηγεσία του Πεκίνου σε προσωποπαγή εξουσία, καταργώντας το όριο θητειών το 2018. Ο Τραμπ ακολούθησε τον δρόμο του αντισυστημικού εισβολέα: ένας επιχειρηματίας ακινήτων και τηλεοπτικό πρόσωπο της Νέας Υόρκης, που παρέκαμψε τις παραδοσιακές κομματικές ελίτ το 2016, έχασε το 2020 και επέστρεψε στον Λευκό Οίκο το 2025 πιο αποφασισμένος να επιβάλει τη δική του ατζέντα.

Μαζί, οι τρεις αυτοί άνδρες καθόρισαν την πορεία του πλανήτη τα τελευταία χρόνια, κλείνοντας οριστικά την εποχή της μεταψυχροπολεμικής αμερικανικής μονοκρατορίας και της ανεμπόδιστης παγκοσμιοποίησης. Ο Σι μετέτρεψε την Κίνα σε βιομηχανικό και τεχνολογικό γίγαντα, ελέγχοντας κρίσιμες εφοδιαστικές αλυσίδες και διεκδικώντας ισότιμο ρόλο απέναντι στην Ουάσινγκτον. Ο Πούτιν ανέτρεψε την ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας με την εισβολή στην Ουκρανία, αποκόπτοντας τη Ρωσία από τη Δύση και στρέφοντάς την αποφασιστικά προς την Ασία. Ο Τραμπ, με όπλο τους δασμούς και τον οικονομικό εθνικισμό, αμφισβήτησε το μεταπολεμικό σύστημα συμμαχιών και ελεύθερου εμπορίου, αντιμετωπίζοντας τη διπλωματία ως σκληρή συναλλαγή ανάμεσα σε ισχυρούς ηγέτες. Καθένας αναμόρφωσε τη χώρα του κατ’ εικόνα του και η σύγκρουση ή η σύμπλευση των φιλοδοξιών τους διαμόρφωσε τον σύγχρονο πολυπολικό κόσμο.

Η μεταξύ τους σχέση πέρασε από διαδοχικά στάδια καχυποψίας, τακτικών προσεγγίσεων και ανοιχτών συγκρούσεων. Ο Σι και ο Πούτιν συναντήθηκαν περισσότερες από σαράντα φορές μέσα σε μία δεκαετία, οικοδομώντας μια εταιρική σχέση «χωρίς όρια» απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και τις δυτικές κυρώσεις, αν και ο πόλεμος στην Ουκρανία έγειρε την πλάστιγγα υπέρ του Πεκίνου, μια ανισορροπία που φάνηκε διακριτικά και στη Σεντζέν, όπου ο Σι υποδέχθηκε προσωπικά στο αεροδρόμιο τον Τραμπ, αλλά όχι τον Πούτιν. Ο Αμερικανός πρόεδρος, από την πλευρά του, τόσο στην πρώτη όσο και στη δεύτερη θητεία του, δεν έκρυψε τον θαυμασμό του για την ισχύ των δύο ομολόγων του, συνδυάζοντας τις προσωπικές φιλοφρονήσεις με σκληρούς δασμούς κατά της Κίνας και ατελέσφορες διπλωματικές πρωτοβουλίες με τη Μόσχα, από το Ελσίνκι μέχρι τις συνομιλίες του Αμπού Ντάμπι.

Το πολιτικό μέλλον των τριών ηγετών και η επόμενη ημέρα στις χώρες τους παραμένουν το μεγαλύτερο ερωτηματικό. Ο Ντόναλντ Τραμπ διανύει τη δεύτερη και τελευταία συνταγματική του θητεία στον Λευκό Οίκο, γεγονός που θέτει ήδη το ζήτημα της διαδοχής στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος και το κατά πόσο η προσωποκεντρική, συναλλακτική διπλωματία του θα επιβιώσει χωρίς τον ίδιο. Στο Πεκίνο, ο Σι Τζινπίνγκ έχει συγκεντρώσει στα χέρια του εξουσίες που δεν είχε κανένας Κινέζος ηγέτης μετά τον Μάο, αποφεύγοντας να αναδείξει εμφανή διάδοχο, κάτι που καθιστά τη μελλοντική μετάβαση στην κορυφή του Κομμουνιστικού Κόμματος αδιαφανή και ρευστή. Ακόμη πιο αβέβαιη προβάλλει η μετα-Πούτιν εποχή στη Ρωσία. Επειτα από δυόμισι δεκαετίες απόλυτης κυριαρχίας, ο Βλαντιμίρ Πούτιν έχει ταυτίσει το κράτος με το πρόσωπό του, αφήνοντας πίσω έναν μηχανισμό χωρίς θεσμικά αντανακλαστικά διαδοχής, με την αποχώρησή του να απειλεί να πυροδοτήσει σκληρές εσωτερικές διαμάχες ανάμεσα στις ελίτ των όπλων και της οικονομίας.

Οι συμπράξεις, οι εξαρτήσεις και η «μη εμπιστοσύνη» 

Οσο για τις σχέσεις των τριών χωρών, η σύνοδος της Σεντζέν έδειξε ότι οι προσωπικές χειραψίες δεν αρκούν για να γεφυρώσουν δομικές αντιθέσεις που θα κληρονομήσουν οι διάδοχοί τους. Ο ανταγωνισμός Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας στο εμπόριο, στην Τεχνητή Νοημοσύνη, στους ημιαγωγούς και στις σπάνιες γαίες έχει αποκτήσει μόνιμα χαρακτηριστικά, με την εύθραυστη εμπορική εκεχειρία να δοκιμάζεται ήδη εν όψει της λήξης της στις αρχές του 2027. Αντίστοιχα, η ρωσοκινεζική σύμπραξη, όσο κι αν στηρίζεται σήμερα στην κοινή αντίθεση προς τη Δύση, κρύβει μια βαθιά ανισορροπία ισχύος, καθώς η Μόσχα εξαρτάται ολοένα και περισσότερο οικονομικά και τεχνολογικά από το Πεκίνο, μια εξάρτηση που οι επόμενες γενιές Ρώσων ηγετών δύσκολα θα αποδεχτούν αδιαμαρτύρητα. Παράλληλα, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και τη Μόσχα προσκρούει στο ανοιχτό μέτωπο της Ουκρανίας και στην κατάρρευση των συμφωνιών ελέγχου των πυρηνικών εξοπλισμών. Ετσι, όταν ο Τραμπ, ο Σι και ο Πούτιν αποσυρθούν από το προσκήνιο, οι διάδοχοί τους δεν θα παραλάβουν μια σταθερή «νέα Γιάλτα», αλλά έναν κόσμο χωρίς κοινούς κανόνες, όπου οι τρεις μεγάλες δυνάμεις θα πρέπει να επαναδιαπραγματευτούν από την αρχή τα όρια της ισχύος και της συνύπαρξής τους.