Στην πραγματικότητα, κάποιος που μελετάει συνδυαστικά αντιλαμβάνεται την πολυδιάσπαση δυνάμεων και βλέπει το χάος να έρχεται. Μόνο που αυτό το χάος περιλαμβάνει και την ίδια την κυβέρνηση που το δημιούργησε
- του Μανώλη Κοττάκη
Τις δύο τελευταίες εβδομάδες πριν εκπνεύσει ο χρόνος του 2025 πέρασα άπειρες ώρες στο κινητό και στο iPad διατρέχοντας όλων των ειδών τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης: facebook, X, TikTok, YouTube. Είναι το καλύτερο και μεγαλύτερο focus group, το οποίο, αν το αξιολογήσεις και το μελετήσεις σωστά, μπορεί να σου δείξει τους δείκτες μέτρησης και αξιολόγησης που χρησιμοποιεί μια ολόκληρη κοινωνία για να αποτιμήσει πρόσωπα, πολιτικές, τάσεις.
Ολοκλήρωσα αυτή τη μελέτη με μία παλαιά συμπληρωματική τακτική που ακολουθούσα στο παρελθόν και τη θεωρώ επίσης αλάνθαστη: Δύο ώρες στο βιβλιοπωλείο να μελετώ πάνω στους πάγκους ποιους τίτλους βιβλίων επιλέγουν να τυπώσουν η εκδοτικοί οίκοι.
Πολιτικούς; Ιστορικούς; Φιλοσοφικούς; Ψυχολογικούς; Πάντα μέσα στις σιωπές του βιβλιοπωλείου και των βουβών αναγνωστών μπορείς να διακρίνεις μερικές από τις τάσεις. Οι σιωπηλοί είναι πιο επικίνδυνοι. Τιμωρούν χωρίς θόρυβο. Φέτος έκανα την ετήσια άσκησή μου στον Ιανό της Θεσσαλονίκης. Κωδικοποιώ τα συμπεράσματά μου από αυτήν τη δεκαπενθήμερη μελέτη χωρίς να θέλω να υποκαταστήσω τους δημοσκόπους, οι οποίοι συνήθως λένε την αλήθεια, δεν την κρύβουν. Απλώς θάβουν τους πίνακες με τα αρνητικά ευρήματα και σε καλούν να τους αναζητήσεις και να τους βρεις μόνος σου. Δεν τους κάνουν επικεφαλίδα των μετρήσεών τους. Τι συμπέρανα, λοιπόν:
–Πρώτον, ο πολίτης γίνεται ο καταλύτης της ζωής του, απορρίπτοντας τους ενδιάμεσους μεσολαβητές του συστήματος.
–Δεύτερον, η χώρα τρέχει με ταχύτητα και ωριμότητα προς μία νέα εθνική και κοινωνική συνείδηση. Οι διαιρέσεις είναι βαθιές και όχι επιφανειακές.
–Τρίτον, οι πιο θυμωμένοι από όλους είναι οι νέοι και οι γυναίκες.
–Τέταρτον, αναπτύσσεται στη βάση της κοινωνίας ισχυρός αναθεωρητισμός για πρόσωπα και ιδεολογίες που ξεκινά από το παρελθόν με προβολές στο μέλλον.
–Πέμπτον, οι δημοτικότητες πολιτικών προσώπων, κυρίως υπουργών και δημοσιογράφων που έχουν ταυτιστεί με την κυβέρνηση την τελευταία εξαετία, βρίσκονται σε ελεύθερη πτώση.
Ειδικότερα: Πολίτης καταλύτης σημαίνει ότι ο Ελληνας παίρνει τη ζωή στα χέρια του και ότι πλέον δεν εμπιστεύεται τις γνώμες των ειδικών. Αυτό πρακτικά αποκαλύφθηκε ιδιαίτερα στο TikTok, που είναι δημοκρατικότερο μέσο από τα υπόλοιπα, καθώς σε αυτό οι πολίτες εμφανίζονται με τα πρόσωπά τους και αναλαμβάνουν (καθώς δεν εμπιστεύονται πλέον την κυρίαρχη πληροφόρηση) να ενημερώνουν τους συμπολίτες τους πρωτογενώς με βίντεο και εικόνα. Δικής τους παραγωγής. Αλλες φορές δεν τους ενημερώνουν απλώς, αναλύουν. Εμβαθύνουν.
Τρία παραδείγματα: οδηγοί που κατευθύνονταν τα Χριστούγεννα και την Πρωτοχρονιά από την Αθήνα προς τη Θεσσαλονίκη έδειχναν από την πρώτη μέρα πως η Αστυνομία εξέτρεπε την κυκλοφορία ενώ οι δρόμοι ήταν ανοιχτοί, και συνέτριψαν το αφήγημα της κυβέρνησης και των ΜΜΕ ότι τους ταλαιπωρούν οι αγρότες. Και όχι μόνο αυτό, κάθε τρεις και λίγο κατά τη διάρκεια της διαδρομής τους σταματούσαν και έδιναν χρηστικές πληροφορίες σε συμπολίτες τους για το πώς μπορεί να γίνει πιο άνετη η διαδρομή τους. Ελάχιστοι στο TikTok «αγόρασαν» την κυβερνητική αφήγηση κατά των αγροτών για το θέμα της διαχείρισης των δρόμων.
Ανθρωποι μέσα από την αλυσίδα της αγοράς που δραστηριοποιούνται στην εμπορία τροφίμων στέκονταν επίσης μπροστά στην κάμερα και έφτιαχναν πίνακες με τους οποίους ανέλυαν πώς επιβαρύνονται τα προϊόντα τους τόσο από το μεταφορικό κόστος όσο και από μια σειρά ανελαστικών λειτουργικών εξόδων των επιχειρήσεών τους για τα οποία αδιαφορεί η κυβέρνηση. Με κορυφαίο το Ενεργειακό. Νέοι και νέες στέκονταν μπροστά στην κάμερα και εξηγούσαν γιατί αγνόησαν τους κριτικούς κινηματογράφου και πήγαν να δουν την ταινία «Καποδίστριας», προτρέποντας τους συνομηλίκους τους να πάνε να τη δουν κι αυτοί.
Ιδού τι σημαίνει ο πολίτης καταλύτης: να μην εμπιστεύεσαι το ενδιάμεσο διεφθαρμένο σύστημα και να σπας τους ενδιάμεσους κρίκους της ενημέρωσης καθιστάμενος εσύ ο ίδιος με το κινητό σου με ήχο και με φωνή η ίδια η ενημέρωση. Πρόκειται για τη χρεοκοπία μας, βεβαίως, αλλά συμβαίνει! Δεύτερον, οι διαιρέσεις είναι πια πολύ πιο βαθιές απ’ όσο φαίνονται, τόσο οι εθνικές όσο και οι κοινωνικές.
Οι αγρότες, ανεξαρτήτως της έκβασης των κινητοποιήσεών τους, έχουν αποξενωθεί βαθιά από το κεντρικό πολιτικό σύστημα. Εχουν ξεριζωθεί. Γι’ αυτό και υλοποίησαν την απειλή τους και έκαναν Πρωτοχρονιά στα μπλόκα. Κάποιοι στην Αθήνα νόμιζαν ότι κοροϊδεύουν. Δεν κοροϊδεύουν. Γιατί η δράση τους είναι βαθιά αντιπαγκοσμιοποιητική και βαθιά αντισυστημική, με την έννοια ότι νιώθουν πως το σύστημα δεν ασχολείται με ανθρώπους σαν κι αυτούς.
Οσοι αγαπούν το τσιμέντο δεν καταλαβαίνουν ποια είναι η αξία της γης και του χώματος. Η διαχείρισή τους από την κεντρική κυβέρνηση με απειλές προστίμων, παγώματος λογαριασμών, διώξεις και απόπειρες διάσπασης με Πηλιογούσηδες είναι μια εντελώς ξεπερασμένη πρακτική. Θα φανεί στην κάλπη. Το γεγονός ότι είναι βαθιά η κοινωνική διαίρεση επίσης φαίνεται και από το γεγονός ότι τους συμπαραστάθηκαν όλες οι λαϊκές τάξεις μαζικά και δεν δυσφόρησαν με την κινητοποίηση τους. Και εδώ η κοινωνία πέταξε το σημιτικό εργαλείο του κοινωνικού αυτοματισμού στα σκουπίδια.
Και το πολιτικό σύστημα θα συνεχίσει να εκπλήσσεται όταν θα δει στις αρχές της χρονιάς τις νέες απεργιακές κινητοποιήσεις διαρκείας από τους πωλητές των λαϊκών αγορών και από τους οδηγούς των ταξί για την υπόθεση της ηλεκτροκίνησης. Η κοινωνική διαίρεση βασίζεται στη συνείδηση ότι το κεντρικό πολιτικό σύστημα ενδιαφέρεται μόνο για τους λίγους χρηματοδότες του και ένα 20%, το οποίο έχει επωφεληθεί από το ίδιο, και για κανέναν άλλο. Κάτι που πιστοποιήθηκε, άλλωστε, και με τις αυξήσεις των τιμών των διοδίων υπέρ των εργολάβων.
Εκτός από την κοινωνική, βαθιά πλέον είναι και η εθνική διαίρεση. Ο «Καποδίστριας» του Σμαραγδή στέλνει τους Ελληνες να διαβάσουν ξανά την Ιστορία τους. Πρόκειται για το δεύτερο κύμα του αναθεωρητισμού. Το πρώτο κύμα αναπτύχθηκε μέσα στα Μνημόνια, όταν οι Ελληνες αμφισβήτησαν πολιτικές προσωπικότητες που αγαπούσαν και μελέτησαν προσωπικότητες που είχαν στοχοποιηθεί στη Μεταπολίτευση από την Αριστερά. Ο Ιωάννης Μεταξάς είναι μία από αυτές. Και στα βιβλιοπωλεία πολλοί ζητούν και αγοράζουν τους δύο τόμους με το πολιτικό του ημερολόγιο.
Ο Ιωάννης Καποδίστριας είναι το δεύτερο κύμα τώρα. Δεν πρόκειται για το πρόσωπο μόνον, ότι οι Ελληνες θέλουν έναν αδιάφθορο ηγέτη που να νοιάζεται και για τους φτωχούς, πρόκειται για τη νοοτροπία. Οτι η Ελλάδα ήταν πάντοτε μία αποικία την οποία διοικούσαν πέντε έξι νταβατζήδες υπό την υψηλή υποψία των ξένων. Και όποιος παράκουγε τις εντολές είχε την τύχη του Καποδίστρια, του Κολοκοτρώνη και άλλων της νεότερης Ιστορίας, που έλεγαν τα μεγάλα «όχι».
Το γεγονός ότι αυτή η νέα εθνική συνείδηση δεν έχει ακόμα την αδιαμφισβήτητη αρχηγία δεν λέει τίποτα, είναι θέμα χρόνου να φανεί από το πουθενά. Από κει που δεν το υποψιάζεται κάνεις θα ξεπηδήσει ο νέος Καποδίστριας. Πιο έμπειρος και πιο συνειδητοποιημένος. Εδώ εντάσσεται ο νέος αναθεωρητισμός. Ο κόσμος τα βλέπει όλα από την αρχή χωρίς δογματισμούς και προκαταλήψεις. Μια νέα κοπέλα είπε με αφορμή την ταινία ότι «η Ιστορία έχει ένα κακό και ένα καλό. Το κακό είναι ότι συνήθως επαναλαμβάνεται. Το καλό είναι ότι πολλές φορές μάς αλλάζει».
Σας καλώ κι εσάς να κάνετε το πείραμα και να διατρέξετε τους πάγκους των βιβλιοπωλείων για να δείτε ποιους τίτλους επιλέγουν να τυπώνουν και ποια θεματολογία οι εκδοτικοί μας οίκοι. Θα εντυπωσιαστείτε. Ο εμφύλιος έχει πλέον υποχωρήσει ως ανάγνωσμα. Αυτά που κάποτε θεωρούνταν αζήτητα σκίζουν.
Τέλος, υπάρχουν και η αξιολόγηση και η μέτρηση σε αριθμούς. Προσωπικότητες που μεσουράνησαν την προηγούμενη δεκαετία και από το Κέντρο και από τη Δεξιά και από την Αριστερά, σήμερα αρνούμενες να διαβάσουν τη νέα πραγματικότητα, κάνουν με το ζόρι 15.000 views και πολλά είναι. Ενώ οι υπουργοί βρίσκονται στα Τάρταρα, 4.000 το πολύ, ακόμη και οι καπετάν φασαρίες. Η κοινωνία απλώς δεν τους ακούει. Στην πραγματικότητα, κάποιος που μελετάει συνδυαστικά όλα αυτά τα μέσα και αντιλαμβάνεται την πολυδιάσπαση δυνάμεων έλλειψη μιας κομβικής ηγεσίας «πατερούλης» πράγματι βλέπει το χάος για το οποίο ομιλούν κυβερνητικοί αναλυτές να έρχεται. Μόνο που αυτό το χάος περιλαμβάνει και την ίδια την κυβέρνηση που το δημιούργησε, μέρος της είναι, και αυτό το χάος είναι που θα την καταπιεί και θα την καταστήσει ανίσχυρη. Ωστόσο, και αυτή η ανάγνωση είναι εντελώς περιστασιακή. Το θέμα δεν είναι πλέον ποιος θα είναι ο επόμενος. Το θέμα είναι ποια θα είναι τα επόμενα χρόνια για την Ελλάδα.
