Ο δήμαρχος Λίμνης Πλαστήρα Παναγιώτης Νάνος μιλά χωρίς περιστροφές και προτείνει μία σύγχρονη διοίκηση με όρους πολιτικής καινοτομίας
Ο δήμαρχος Λίμνης Πλαστήρα Παναγιώτης Νάνος, σε μια περίοδο που η χώρα μοιάζει να ακροβατεί ανάμεσα σε γεωπολιτικές απειλές, δημογραφική κατάρρευση και θεσμικά αδιέξοδα, μιλά χωρίς περιστροφές.
- Συνέντευξη στον Βαγγέλη Φανίδη
Από το βήμα της ΚΕΔΕ έως την καθημερινή μάχη της τοπικής διακυβέρνησης, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για εθνικά ζητήματα που, όπως λέει, «δεν χωρούν άλλον εφησυχασμό».
Με λόγο αιχμηρό, πολιτικό αλλά και βαθιά ανθρώπινο, ο συγγραφέας και ποιητής δήμαρχος καταθέτει προτάσεις που αμφισβητούν κατεστημένες πρακτικές: από το μέλλον της Αυτοδιοίκησης και τη χρηματοδότησή της, έως το Δημογραφικό, τη διαχείριση των υδάτων και την επιβίωση της υπαίθρου. Μια συνέντευξη που δεν χαϊδεύει αυτιά, αλλά ανοίγει δύσκολες συζητήσεις για το αύριο της χώρας -και για το ποιος τελικά πληρώνει το κόστος της αδράνειας.
Κύριε δήμαρχε, στην ΚΕΔΕ αναφερθήκατε σε εθνικούς κινδύνους που απαιτούν καινοτόμες πολιτικές. Από τι «κινδυνεύει» η χώρα σήμερα;
Βεβαίως, κ. Φανίδη, ίσως δεν έχουμε αντιληφθεί την κρισιμότητα των καιρών. Παίζονται σε βάρος μας γαιοστρατηγικά παιχνίδια που θα καθορίσουν το μελλοντικό status quo των ενεργειακών και οικονομικών συμφερόντων. Τουρκία και Λιβύη έχουν καταλάβει ζωτικό χώρο της ελληνικής ΑΟΖ, το Αιγαίο «γκριζάρει», διότι κινείται με αναθεωρητικούς όρους της «Γαλάζιας Πατρίδας» του καθεστώτος Ερντογάν. Η Κύπρος έχει εγκαταλειφθεί και η αποδοχή τετελεσμένων έχει γίνει συνείδηση. Διακρατικές συμφωνίες ακυρώνονται με τουρκικά νταηλίκια και απειλές. Οι συμμαχίες είναι τόσο εύθραυστες και η Ε.Ε. αμήχανα παρακολουθεί τα αδιέξοδά της, μαζί της κι εμείς τα δικά μας.
Ωρολογιακή βόμβα
Περιγράφετε μια εικόνα που προβληματίζει. Το δημογραφικό πρόβλημα και η εγκατάλειψη της υπαίθρου εξελίσσονται πλέον σε εθνική απειλή. Πώς βλέπετε να διαμορφώνεται η πραγματικότητα τα επόμενα χρόνια και ποιοι είναι, κατά τη γνώμη σας, οι βαθύτεροι κίνδυνοι;
Από το 1960-1970 άδειασαν τα ορεινά χωριά, τώρα ερημώνουν οι κάμποι. Καταρρέει ο πρωτογενής τομέας, αν δεν ληφθούν μέτρα, σε λίγες δεκαετίες η Ελλάδα αγροδιατροφικά θα είναι πλήρως εξαρτημένη χώρα. Οι κινητοποιήσεις των αγροτών ας εκληφθούν ευκαιρία για εθνικό διάλογο ανασυγκρότησης της υπαίθρου. Ωστόσο, το βαθύτερο πρόβλημα κρύβεται στα ποιοτικά χαρακτηριστικά για τα οποία ακολουθούμε τακτική στρουθίου. Εχουμε μία ωρολογιακή ατομική βόμβα που, αν σήμερα δεν εξουδετερωθεί, αύριο θα είναι αργά. Συντελούνται αθέατες ποιοτικές πολιτισμικές αλλαγές που αλλοιώνουν τη δημογραφική μας σύνθεση και μεταλλάσσουν αθόρυβα την ψυχή μας. Σταδιακά χάνουμε γλώσσα, πολιτισμό, Ιστορία, παιδεία, διαχρονικές αξίες όπως η εθνική συνείδηση και ταυτότητα, συνεκτικά στοιχεία του κοινωνικού μας ιστού. Αργά αλλά σταθερά η ελληνική κοινωνία μεταλλάσσεται σε παράξενο υβρίδιο και δεν είναι μακριά ο καιρός που δεν θα αναγνωρίζουμε στον καθρέφτη τον εαυτό μας…
Πιστεύετε ότι το σημερινό μοντέλο της Αυτοδιοίκησης έχει φτάσει στα όριά του; Πώς φαντάζεστε την Αυτοδιοίκηση στο μέλλον;
Προσωπικά πιστεύω ότι ο κύκλος των ΟΤΑ έκλεισε, είναι ώρα για τοπική διακυβέρνηση με όρους πολιτικής καινοτομίας και σύγχρονης διοίκησης, με ουσιαστικό ρόλο στην αντιμετώπιση των ζητημάτων οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Μέχρι σήμερα εκχωρούνται επιλεκτικά αρμοδιότητες χωρίς ανάλογους οικονομικούς πόρους. Είναι καιρός να προσπεράσουμε τα αδιέξοδα με καινοτόμες πολιτικές που θα διαμορφώσουν μια νέα οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα που θα συνεισφέρει και στην επίλυση των εθνικών προβλημάτων και την αποκατάσταση της εθνικής ενότητας για την οποία δεν μιλάμε.
Οι ιδέες ακούγονται φιλόδοξες, αλλά υπάρχουν πραγματικά οι οικονομικοί πόροι για να υλοποιηθούν ή οι δήμοι καλούνται ξανά να κάνουν περισσότερα με λιγότερα;
Οι πόροι πάντα θα είναι λιγότεροι, διότι οι ανάγκες της κοινωνίας και οι προσδοκίες των πολιτών διαρκώς αυξάνουν, ειδικά στις μέρες όπου ο δικαιωματισμός γιγαντώθηκε. Συνεπώς οφείλουμε να οργανώσουμε οικονομικούς και κοινωνικούς πόρους με ευφυή τρόπο. Μέχρι σήμερα, πλην εξαιρέσεων, γίνεται διαχείριση με όρους δημοσιοϋπαλληλικής νοοτροπίας, με βασικό πολιτικό κριτήριο το εκλογικό κόστος/όφελος. Σε ό,τι αφορά τους οικονομικούς πόρους, εκτιμώ ότι χρειάζεται ένα άλλο μοντέλο χρηματοδότησης, να θεσπίσουμε κριτήρια – παραδοχές που θα οδηγούν σε λειτουργικούς και βιώσιμους δήμους. Αλλες ανάγκες και δυνατότητες ανάπτυξης έχουν οι νησιωτικοί δήμοι, οι ορεινοί, οι πεδινοί, τα αστικά κέντρα. Συνεπώς πρέπει να συμφωνηθεί ένα νέο χρηματοδοτικό και αναπτυξιακό μοντέλο. Επιπλέον κάθε δήμος οφείλει να βρει τρόπους για αύξηση των ίδιων οικονομικών πόρων, μέσα από την αξιοποίηση των δυνατών σημείων και ευκαιριών, αλλά και μείωση κόστους λειτουργίας.
Παραγωγοί πλούτου
Με ποιον τρόπο μπορεί ένας δήμος να δημιουργήσει δικούς του πόρους και να απεξαρτηθεί από την κρατική επιχορήγηση; Ποιες ευκαιρίες υπάρχουν για να αξιοποιήσει τη δημόσια περιουσία και τους φυσικούς του πόρους;
Ολοι οι δήμοι έχουν περιουσία, εκτάσεις, φυσικούς και άλλους πόρους ανενεργούς, συνεπώς έχει δυνατότητες και ευκαιρίες που πρέπει να αξιοποιήσουν. Για παράδειγμα, όλοι οι δήμοι θα μπορούσαν να γίνουν ενεργειακά αυτάρκεις με παραγωγή εναλλακτικής ενέργειας, γι’ αυτό πρέπει κατά προτεραιότητα να δοθεί άμεσα ενεργειακός χώρος στην Αυτοδιοίκηση. Υπάρχουν εκτάσεις που θα μπορούσαν να ενταχθούν στην αναπτυξιακή διαδικασία, με μορφές ΣΔΙΤ, ακόμα και με όρους κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας.
Καμία αξιολόγηση
Μιλάτε με πάθος για τις δυνατότητες αυτές και αναρωτιέμαι, υπάρχει το απαραίτητο προσωπικό; Πώς θα γίνουν όλα αυτά, όταν οι δήμοι είναι υποστελεχωμένοι;
Η αλήθεια είναι άλλη. Στο Δημόσιο και ευρύτερα (σύμφωνα με το ΥΠΕΣ), το 2024 υπηρετούσαν 772.727 άτομα όλων των κατηγοριών, δεν είναι λίγοι για μια χώρα 10 εκατ. κατοίκων. Το βαθύτερο πρόβλημα είναι η ανισοκατανομή του προσωπικού, η δημοσιοϋπαλληλική νοοτροπία, η απουσία ουσιαστικής αξιολόγησης, οι πελατειακές σχέσεις που συντηρούν την αναξιοκρατία στις θέσεις ευθύνης κ.ά. Βεβαίως υπάρχουν ικανοί και φιλότιμοι υπάλληλοι, στελέχη που ξεπερνούν τις πικρίες και σώζουν την παρτίδα, ενίοτε και την πατρίδα. Ωστόσο υπάρχουν κενά που επιτρέπουν να γίνονται σταθμάρχες υπάλληλοι που δεν έχουν σχέση με τα τρένα, γι’ αυτό ως χώρα «πάμε κι όπου βγει», με τον «Φραπέ» σε πλαστικό οδεύουμε στο τσιγκέλι του «Χασάπη», μιλάμε για εθνικές παθογένειες που έπρεπε να είχαν εξαλειφθεί. Είναι καιρός να δημιουργηθεί Εθνικό Μητρώο πιστοποιημένων στελεχών, τα οποία θα στελεχώνουν τόσο τη Δημόσια Διοίκηση όσο και τους δήμους, με αμοιβή ανάλογη του παραγόμενου έργου.
Ριζική αλλαγή στις εκλογές και περισσότερες γυναίκες
Το πολιτικό σύστημα συνεχίζει τις παθογένειες. Η πρότασή σας για αλλαγές στις εκλογές των αιρετών είναι ρηξικέλευθη. Πώς ακριβώς θα λειτουργούσε;
Υπάρχει αδήριτη ανάγκη εξυγίανσης των τοπικών πολιτικών συστημάτων, κατάργηση των πελατειακών σχέσεων, αποκατάσταση της αξιοπρέπειας αιρετών και δημοτών. Πρότεινα στην ΚΕΔΕ και στο ΥΠΕΣ οι δήμαρχοι να εκλέγονται με ατομική σταυροδοσία σε ενιαίο ψηφοδέλτιο υποψήφιων δημάρχων. Για την εκλογή δημοτικών και περιφερειακών συμβούλων πρότεινα ενιαίο ψηφοδέλτιο με όλους τους υποψηφίους, χωρίς παραταξιακά, κομματικά ή άλλα χαρακτηριστικά. Επίσης πρότεινα την ισότιμη συμμετοχή των γυναικών στην Αυτοδιοίκηση, ώστε να πάψει η γυναίκα να είναι στο περιθώριο της πολιτικής. Ειδικά οι γυναίκες της υπαίθρου να τύχουν ενίσχυσης για οικονομική και κοινωνική αυτοτέλεια, μόνο έτσι υπάρχει ελπίδα να λυθεί το Δημογραφικό. Ο αποκλεισμός της γυναίκας από την οικονομία και την πολιτική συνιστά κατάφωρη αδικία και κοινωνική στρέβλωση. Ας μας προβληματίσει όλους γιατί στην τρέχουσα θητεία μας από τους 332 δημάρχους μόνο 22 είναι γυναίκες. Πώς γίνεται μόλις 6,6% των δημάρχων να είναι γυναίκες, όταν οι ίδιες στα πανεπιστήμια είναι περισσότερες και με καλύτερους βαθμούς από τους άντρες; Κάπου κάνουμε λάθος.
Εάν υποθέσουμε ότι υιοθετείται η πρότασή σας, τι έχετε να πείτε για τη «μη κυβερνησιμότητα των δήμων»; Ο δήμαρχος δεν θα είναι πιο ευάλωτος σε πιέσεις;
Είναι βέβαιο ότι οι δήμαρχοι της αρχής ενός ανδρός θα δυσκολευτούν, όσοι όμως είναι ανοιχτοί σε συνεργασίες, ιδέες και προτάσεις δεν θα έχουν κανένα πρόβλημα, το αντίθετο. Ετσι χτίζονται ευρύτερες συναινέσεις και δεν θα είναι κεντρικό διακύβευμα η επανεκλογή του δημάρχου, για χάρη της οποίας κινείται σήμερα όλο το σύστημα. Ολοι απελευθερώνονται, με πρώτο τον ψηφοφόρο, που θα επιλέγει όσους θέλει από το ενιαίο ψηφοδέλτιο, χωρίς κομματικές και άλλες υποχρεώσεις, στρεβλώσεις που μέχρι σήμερα το πελατειακό σύστημα αναπαράγει.
Η λίμνη Πλαστήρα στο οικολογικό της όριο λόγω της υπεράντλησης
Η λίμνη Πλαστήρα βρίσκεται στο οικολογικό της όριο λόγω της υπεράντλησης. Πώς μπορεί να επιτευχθεί η χρυσή τομή ανάμεσα στην επιβίωση της λίμνης και στις αρδευτικές ανάγκες της Θεσσαλίας;
Θέσατε ένα σημαντικό πρόβλημα, τη μείωση των υδάτων και ειδικότερα τον ρόλο της λίμνης Πλαστήρα. Ηδη με την κλιματική κρίση οι υδάτινοι πόροι έχουν μειωθεί κατά 25%, αν δεν πάρουμε άμεσα μέτρα σήμερα, η αγροτική παραγωγή θα δοκιμαστεί σκληρά. Καταθέσαμε στην κυβέρνηση και στον ΟΔΥΘ ολοκληρωμένη πρόταση για τη διαχείριση των υδάτων. Προτείναμε έργα ορεινής υδρονομίας που, αν είχαν γίνει νωρίτερα, δεν θα καταστρεφόταν η Θεσσαλία από τις πλημμύρες «Ιανού» και «Daniel». Η μόνη πολιτική λύση είναι η μερική μεταφορά νερού από τον άνω ρου του Αχελώου, περίπου 250 εκατ. m3 ετησίως από τα 4 δισ., εκ των οποίων τα περισσότερα καταλήγουν στο Ιόνιο. Η λίμνη Πλαστήρα έχει περιορισμένες δυνατότητες και δεν μπορεί να καλύψει αυτές τις ανάγκες. Σήμερα βρισκόμαστε στο σημείο 786 μ., στο οικολογικό όριο. Αν δεν έχουμε χιονοπτώσεις και βροχές, ο θεσσαλικός κάμπος δεν έχει ελπίδα, αλλά θα υποβαθμιστεί και η λίμνη Πλαστήρα.
Η συμμετοχή του δήμου σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα για τη βελτίωση της διαχείρισης των υδάτων μπορεί να δώσει λύσεις;
Συνεργαζόμαστε με το ΕΜΠ και αντίστοιχους φορείς από Ισπανία και Ιταλία στο πρόγραμμα AquaLoops4Med, το οποίο στοχεύει στην επανάχρηση των υδάτων κυρίως σε κτηνοτροφικές και ξενοδοχειακές επιχειρήσεις. Η κυκλική οικονομία του νερού είναι μία τοπική λύση έπειτα από τριτοβάθμια επεξεργασία και μόνο για αγροτική χρήση.
Η λίμνη Πλαστήρα είναι ήδη στους κορυφαίους ορεινούς τουριστικούς προορισμούς. Με ποιον τρόπο ενισχύει ο δήμος το τουριστικό προϊόν;
Στρατηγικός στόχος είναι να προσελκύσουμε το 5% των ξένων τουριστών που έρχονται στα Μετέωρα, απέχουμε μόλις 1 ώρα και σταδιακά να καταστούμε αυτοδύναμος προορισμός μέσα από την Καινοτομία Περιβάλλοντος. Επενδύουμε στη μετατροπή της λίμνης σε προορισμό «4 εποχών και όλων των ημερών», προωθώντας τη βιωματική εμπειρία, που είναι αιτούμενο όσων αναζητούν εναλλακτικές μορφές τουρισμού. Με ενέργειες προβολής και διαφήμισης καταφέραμε να κάνουμε τη λίμνη αναγνωρίσιμη όσο ποτέ άλλοτε. Δημιουργούμε μοναδικά σημεία ενδιαφέροντος, όπως είναι ο ορειβατικός – πεζοπορικός τουρισμός, το ορεινό ποδήλατο, ψυχαγωγικές δράσεις στο νερό, οινογνωσία, γευσιγνωσία, αθλητικές κ.ά. δράσεις. Ο πολιτισμός είναι δυναμικό πεδίο, κάθε καλοκαίρι οργανώνουμε περισσότερες από 80 εκδηλώσεις, άλλες το 12ήμερο των Χριστουγέννων, με ήθη και έθιμα, κ.α. Παράλληλα στοχεύουμε στην ανάδειξη της περιοχής ως ιδανικού νεανικού προορισμού, με εκδηλώσεις όπως το Lake Plastira Festival, συναυλιακή γιορτή με ισχυρή προοπτική.
Επιστροφή στην ύπαιθρο με σύγχρονη τέχνη και καινοτομία
Σύγχρονη τέχνη και ορεινά χωριά ακούγονται ως έννοιες ασύμβατες. Τι επιδιώκετε με τη δημιουργία ενός υπαίθριου μουσείου σε αυτό το περιβάλλον;
Η λίμνη Πλαστήρα είναι εικαστικό έργο το οποίο κάθε εποχή αλλάζει χρώματα. Εμείς παρουσιάζουμε τη φύση ως διαχρονικό δημιουργό έργων σύγχρονης τέχνης, εδώ είναι το δικό της μουσείο και μάλιστα μοναδικό στον κόσμο. Η δημιουργία του εντάσσεται στη μετατροπή της λίμνης σε εθνικό σημείο αναφοράς για την Περιβαλλοντική Καινοτομία. Ομοίως τα «Σχολεία Δάσους» για την περιβαλλοντική εκπαίδευση, το υπό μελέτη εκπαιδευτικό «Πάρκο Ενσυναίσθησης», ο Βοτανικός Κήπος, είναι σημεία σύνδεσης της λίμνης με την εθνική και ευρωπαϊκή εκπαιδευτική κοινότητα. Για αυτό μετατρέψαμε τις κατασκηνώσεις μας σε διεθνές camp φοιτητών και φιλοξενούμε προγράμματα Erasmus.
Δημιουργήσατε μία συμπεριληπτική παιδική χαρά, ετοιμάζετε θεματικό πάρκο «Πάρκο Ενσυναίσθησης», σε τι εξυπηρετούν οι επιλογές αυτές;
Στόχος είναι να γίνουμε αναγνωρίσιμος συμπεριληπτικός δήμος, να δώσουμε πρόσβαση στα ΑμεΑ και στις οικογένειές τους να χαρούν το φυσικό περιβάλλον. Είναι μία κατηγορία συνανθρώπων που ζουν με αποκλεισμούς, εμείς ανοίγουμε την πόρτα και τους προσκαλούμε. Εκτός των συναισθηματικής προσέγγισης, θέλουμε η λίμνη να είναι φιλική και προσβάσιμη σε ένα τουριστικό κοινό που δεν το προσέγγισε κανείς ως τώρα.
Εχετε αναφερθεί στην προσέλκυση νέων ζευγαριών στην περιοχή, μάλιστα προσφέρετε εργασία στα ζευγάρια για να έλθουν στα χωριά σας. Αποδίδει η προσπάθεια;
Αυτό είναι το πρόγραμμα «Επιστροφή στην Πατρίδα», φιλόδοξο σχέδιο το οποίο στοχεύει στην επανακατοίκηση των χωριών μας. Δίνουμε άμεσα δουλειά στον ιδιωτικό τομέα στα ζευγάρια που θα εγκατασταθούν στην περιοχή, κυρίως στον τομέα των υπηρεσιών τουρισμού, αλλά και σε άλλους κλάδους και ήδη έχουμε 4 οικογένειες και 12 ψηφιακούς νομάδες. Παράλληλα, δημιουργούμε Κέντρο Καινοτόμου Νεανικής Επιχειρηματικότητας με 14 γραφεία για startup επιχειρήσεις, αργότερα θα ενταχθούν άλλες 10 θέσεις. Ετοιμάζουμε «Τράπεζα Γης», μια καινοτόμο διαδικασία επανένταξης εγκαταλειμμένων αγροτικών εκτάσεων στην παραγωγή με δωρεάν παραχώρηση στους καλλιεργητές, καθώς και συνεταιριστικό καστανεώνα.
Οραμα και πράξη: Εμπνευση και ποίηση στη διακυβέρνηση
Υπηρετείτε δύο κόσμους, καθώς ταυτόχρονα είστε συγγραφέας και ποιητής. Η ευαισθησία της ποίησης και η σκληρή πραγματικότητα της διοίκησης είναι έννοιες που συγκλίνουν ή τελικά συγκρούονται μέσα σας;
Το περιβάλλον της διοίκησης είναι αντιποιητικό, πόσο μάλλον όταν έχεις να κάνεις με τις γνωστές παθογένειες που περιορίζουν την έμπνευση. Από την άλλη ο σχεδιασμός έργων και οι αναπτυξιακές επιλογές, όταν γίνονται με όρους ποιητικής ενσυναίσθησης και ενός ευρύτερου οράματος με αισθητική, λειτουργεί θετικά. Η πνευματική δημιουργία οδηγεί σε ποιοτικές επιλογές με ενόραση για ένα μέλλον που μας αξίζει!
