Περισσότερα από δέκα χρόνια μετά την οικονομική κατάρρευση της Αργεντινής, το «οικονομικό θαύμα» των Κίρχνερ αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις. Και η πρόεδρος της χώρας Κριστίνα Φερνάντες -η χήρα και πολιτική διάδοχος του Νέστορ Κίρχνερ- κάνει έναν ανασχηματισμό που φέρνει στη θέση του νέου τσάρου της οικονομίας τον 42χρονο Αξελ Κίσιλοφ, τον μαρξιστή οικονομολόγο και γνήσιο τέκνο του κιρχνερισμού, που αναμένεται να συνεχίσει στον δρόμο του οικονομικού μοντέλου της προέδρου. Οι διεθνείς αγορές και οι Ευρωπαίοι εμπορικοί εταίροι απογοητεύθηκαν από την επιλογή αυτού του «αριστερού της παλιάς σχολής», όμως στο εσωτερικό της χώρας είναι δημοφιλής ως πρωτεργάτης της αντάρτικης κίνησης-σταθμού στις πρόσφατες οικονομικές επιλογές της χώρας, της επανεθνικοποίησης του 51% της πρώην κρατικής πετρελαϊκής YPF από τον ισπανικό όμιλο Repsol. Το ζήτημα τώρα είναι αν ο «Κένεντι της Αργεντινής», όπως αποκαλούν τον χαρισματικό πολιτικό, θα οδηγήσει την οικονομική πολιτική της χώρας μακριά από τους σκοπέλους.
Μέχρι πρότινος αναπληρωτής υπουργός Οικονομικών, ο Κίσιλοφ έχει ακαδημαϊκό -κυρίως- παρελθόν ως καθηγητής στο πανεπιστήμιο του Μπουένος Αϊρες, αλλά προέρχεται πολιτικά από τη νεολαία La Campora του γιου της Φερνάντες Μάξιμου Κίρχνερ. Στο παρελθόν διετέλεσε επίσης μέλος του Δ.Σ. της εταιρίας κατασκευής ατσαλιού Siderar και ανώτατο στέλεχος στις αερογραμμές Aerolinas Argentinas, που επίσης είχαν εθνικοποιηθεί από τον ισπανικό όμιλο Grupo Marsans το 2008. Αυτή την εμπειρία έφερε στη θέση του αναπληρωτή υπουργού Οικονομικών, όταν μεθόδευσε την επανεθνικοποίηση της YPF, που είχε υπάρξει η πρώτη δημόσια εταιρία πετρελαίου στον κόσμο, πριν εξαγοραστεί από την ισπανική εταιρία το 1999. Ο Κίσιλοφ κατηγόρησε τότε τη Repsol ότι δεν επενδύει τα κέρδη της από το αργεντίνικο πετρέλαιο εντός της χώρας και ότι ευθύνεται για τη στασιμότητα της παραγωγής, που με τη σειρά της οδηγεί την Αργεντινή στο να καταφεύγει σε ακριβές εισαγωγές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ο ίδιος χαρακτηρίζεται χαρισματικός, συνεπής στο μαρξιστικό του υπόβαθρο αλλά και αλαζόνας. Πάντως η εθνικοποίηση, που ήταν πάρα πολύ δημοφιλής στην πατρίδα του, ακολουθεί την πολιτική που ακολουθεί η Αργεντινή ήδη από το 2003. Την πολιτική της μη αποπληρωμής των δανείων της, αποφεύγοντας την προσφυγή στο ΔΝΤ (όπως έκαναν τόσα άλλα κράτη στη θέση της) και των εθνικοποιήσεων, που άνοιξαν διεθνείς δικαστικές διαμάχες.
Ο ανασχηματισμός που έφερε την υπουργοποίηση του Κίσιλοφ έγινε με την επιστροφή της Κριστίνα Φερνάντες από αναρρωτική άδεια που είχε λάβει, προκειμένου να υποβληθεί σε επέμβαση στον εγκέφαλο, προ έξι εβδομάδων. Η Αργεντινή πολιτικός, διαισθανόμενη ότι έπρεπε να ξαναπάρει στα χέρια της τα ηνία της οικονομίας, έδωσε σαφές πολιτικό στίγμα: «Πρέπει να συνεχίσουμε να βαθαίνουμε το (οικονομικό) μοντέλο, ώστε να συμπεριλαμβάνονται όλο και περισσότεροι Αργεντινοί και να εμποδίσουμε τον οποιονδήποτε να έρθει να πάρει ό,τι είναι δικό μας». Το μήνυμα ερμηνεύθηκε ως συνέχιση του κρατικού παρεμβατισμού, των συναλλαγματικών ελέγχων και μιας πολιτικής που μέχρι σήμερα δεν κατάφερε να βάλει φρένο στον καλπάζοντα πληθωρισμό.
Γιατί παρότι μετά το 2003 η ετήσια ανάπτυξη έφτασε το 8%, η ανεργία μειώθηκε στο 7,2%, το χρέος μειώθηκε στο 41% του ΑΕΠ και η φτώχεια περιορίστηκε κατά τα δύο τρία, την τελευταία διετία η κατάσταση είναι διαφορετική. Η συνεχής άντληση χρημάτων από τα αποθέματα της Κεντρικής Τράπεζας έχει ως αποτέλεσμα τη μηνιαία μείωση των αποθεματικών κατά περίπου 1 δισεκατομμύριο δολάρια. Ο πληθωρισμός, επισήμως στο 10%, στην πραγματικότητα υπολογίζεται από ανεξάρτητους οικονομολόγους σε τουλάχιστον 25%, ο πληθυσμός αγοράζει δολάρια από τη μαύρη αγορά και καταφεύγει στην παράλληλη οικονομία και οι ξένοι δανειστές δείχνουν να κερδίζουν τις τελευταίες δικαστικές διαμάχες για την αποπληρωμή των χρεών. Η Αργεντινή, γράφουν οι επικριτές της πολιτικής Κίρχνερ, βασίστηκε σε μια πολιτική αυστηρών ελέγχων (ακόμη και «στατιστικών μαγειρεμάτων») και όχι στη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας και στην ανάπτυξη, προκειμένου να σταθεί στα πόδια της.
Το πιστό «πίτμπουλ» της προέδρου
Πολλοί ψέγουν τον μέχρι πρότινος παντοδύναμο υπουργό Εμπορίου Γκιγιέρμο Μορένο (και μέχρι πρότινος de facto υπουργό Οικονομικών), ο οποίος παραιτήθηκε μετά την ανακοίνωση του ανασχηματισμού. Ο άνθρωπος που είχε χαρακτηριστεί και ως «πίτμπουλ» της προέδρου κατηγορείται κυρίως ότι παρενέβη στην Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Indec, πετυχαίνοντας αλλοίωση των οικονομικών στοιχείων που αφορούν το ύψος του πληθωρισμού και τους ρυθμούς ανάπτυξης. Το γεγονός πυροδότησε και την κόντρα με το ΔΝΤ, που δεν δέχεται τους επίσημους αριθμούς της Αργεντινής και απειλεί με κυρώσεις. Ο ίδιος ο Μορένο, άλλωστε, φέρεται ότι επέβαλε πρόστιμα σε εταιρίες που δημοσίευαν τα δικά τους ανεξάρτητα στοιχεία για τον πληθωρισμό και το ΑΕΠ. Εχει μάλιστα παραπεμφθεί γι’ αυτό από ομοσπονδιακό δικαστήριο, με την κατηγορία της κατάχρησης εξουσίας. Φέρεται ακόμη ότι πίεζε τα στελέχη των μεγάλων εταιριών, προκειμένου να κρατούν χαμηλά τις τιμές των προϊόντων, και ότι έλεγχε με σιδερένια πυγμή τις εισαγωγές, την ώρα που επιδίωκε να σταματήσει την ολοένα και μεγαλύτερη αγορά δολαρίων από διαπραγματευτές συναλλάγματος της μαύρης αγοράς.
Τα στοιχήματα και το «βάρος» που δεν πήρε
Αρκετοί πιστεύουν ότι ο παρεμβατισμός του Κίσιλοφ θα διαφέρει από εκείνον του Μορένο κυρίως στο… περιτύλιγμα. «Αντί για παρεμβατισμό με τη μορφή παρενόχλησης, απειλών και τηλεφωνημάτων, θα έχουμε παρεμβατισμό με κανόνες, ρυθμίσεις και ελέγχους. Δεν υπάρχουν και πολλά για να γιορτάσουμε» σχολιάζει ο οικονομολόγος Φεντερίκο Τόμσεν. Ωστόσο, ο Κίσιλοφ έχει κατακρίνει δημοσίως τη στατιστική υπηρεσία, όπως έχει κάνει (όμως) και προς το ΔΝΤ. Κάποιοι αναλυτές θεωρούν ότι θα «εξαγνίσει» τις επίσημες στατιστικές της κυβέρνησης και θα ελαφρύνει τους περιορισμούς στην αγορά ξένου συναλλάγματος. Σε κάθε περίπτωση, τα στοιχήματα και οι δοκιμασίες που έχει να αντιμετωπίσει ο νέος υπουργός Οικονομικών της Αργεντινής είναι πολλά.
Καταρχάς, στις 9 Δεκεμβρίου θα διαχειριστεί το αποτέλεσμα της συνάντησης της εκτελεστικής επιτροπής του ΔΝΤ, με θέμα της ατζέντας τα στατιστικά στοιχεία της Αργεντινής. Το Ταμείο έχει απειλήσει με κυρώσεις που μπορεί να σημαίνουν και αναστολή της ιδιότητας του μέλους του ΔΝΤ, κάτι που οι αναλυτές πιστεύουν ότι η Αργεντινή δεν θα ήθελε να επωμιστεί στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία.
Ακόμη μένει να φανεί αν ο Κίσιλοφ θα εφαρμόσει την πρότασή του για ένα σύστημα συναλλαγματικών ισοτιμιών πολλών ταχυτήτων, για να περιορίσει την κατρακύλα των κρατικών αποθεματικών. Αποτέλεσμα και της πολιτικής του αδύναμου πέσος που μπορεί να τροφοδοτεί τις εξαγωγές, όμως έχει δημιουργήσει προβλήματα στη ροή του κεφαλαίου. Ζήτημα αποτελεί και η πολιτική επιλογή των επιδοτήσεων στη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου και στις δημόσιες συγκοινωνίες, που τροφοδοτεί τον πληθωρισμό.
Επίσης, ο πρώην υπουργός Εμπορίου Μορένο ήλεγχε τις εισαγωγές, προκειμένου να διασφαλίσει εμπορικό πλεόνασμα. Μένει να φανεί ότι θα εξελιχθεί και αυτό το οικονομικό πρόγραμμα. Πάντως ο Κίσιλοφ έχει τουλάχιστον απαλλαχθεί από τη διαχείριση της άλλης «καυτής πατάτας»: του θέματος των ξένων δανειστών και των διεκδικήσεών τους, το οποίο θα παραμείνει στον απερχόμενο υπουργό Οικονομικών Χερνάν Λορενζίνο. Ηδη η τελευταία υπόθεση που εκκρεμεί σε βάρος της Αργεντινής και αφορά την αποπληρωμή 1,3 δισεκατομμυρίων δολαρίων ανεξόφλητων ομολόγων δείχνει να εξελίσσεται αρνητικά ενώπιον της αμερικανικής Δικαιοσύνης.
Μυρτ’ω Μπούτση
