Συνήθιζε να φιλοσοφεί και να μιλάει για τις έννοιες της αρετής, της μεσότητας και της ευδαιμονίας… περπατώντας. Μαζί με τους υπόλοιπους Περιπατητικούς (οι μαθητές του που τον ακολουθούσαν στους στοχαστικούς βηματισμούς του) περιδιάβαινε την κατάφυτη ειδυλλιακή περιοχή που στα νότιά της την έβρεχε ο Ιλισός και στα βόρειά της ο Ηριδανός. Τώρα, έπειτα από χιλιάδες χρόνια σιωπής, το περίφημο Λύκειο του Αριστοτέλη ανοίγει και πάλι τις πύλες του. Αυτή τη φορά, όμως, όχι για να υποδεχθεί μαθητές με έφεση στη φιλοσοφία, αλλά φιλίστορες επισκέπτες που θα θέλουν να γνωρίσουν από κοντά τον χώρο που στέγασε ένα από τα αρχαία γυμνάσια των Αθηνών. Εδώ και μερικές ημέρες ο αρχαιολογικός χώρος του Λυκείου, που έχει την είσοδό του στην οδό Ρηγίλλης, λειτουργεί κανονικά. Η ανάπλαση της παλαίστρας, του πάλαι ποτέ επιβλητικού οικοδομήματος στο οποίο οι αρχαίοι Αθηναίοι προπονούσαν τόσο το πνεύμα τους όσο και το σώμα τους με έντονες ασκήσεις, ξεκίνησε το 2011.
Επειτα από τρία χρόνια εντατικής έρευνας και μελέτης, ο χώρος παραδόθηκε στο κοινό, δημιουργώντας μια νέα ιστορική γωνιά, η οποία αν και βρίσκεται στο πολύβουο κέντρο της Αθήνας, αποτελεί ένα ησυχαστήριο που δείχνει να μην το επηρεάζει ο αχός του δρόμου.
Στην έκταση των εντεκάμισι περίπου στρεμμάτων, που συνορεύει με τον όμορφο κήπο του Βυζαντινού και Χριστιανικού Μουσείου Αθηνών αλλά και το Ωδείο Αθηνών, ο επισκέπτης μπορεί πλέον να πληροφορηθεί για την αρχαία χρήση του, να μάθει περισσότερα για τον βίο του Αριστοτέλη και τη σχολή που λειτούργησε εκεί καθώς και για την πορεία των εργασιών ώστε να μετατραπεί ο χώρος σ’ επισκέψιμη περιοχή. Χάρη στις ειδικές ενημερωτικές πινακίδες με τα ιδιαιτέρως κατατοπιστικά κείμενα και τις φωτογραφίες που έχουν τοποθετηθεί σε περίοπτη θέση, ο περιηγητής βουτά στον κόσμο της φιλοσοφίας αλλά και των αρχαίων αθλημάτων. Πώς προπονούνταν σε αυτό οι νέοι και σε τι εξασκούνταν; Ποια ήταν η δομή του οικοδομήματος αυτού και πότε εγκαταστάθηκε στην περιοχή, η οποία σημειωτέον πήρε το όνομά της από το Ιερό του Λυκείου Απόλλωνος που βρισκόταν εκεί, ο Αριστοτέλης, εκμισθώνοντας μια σειρά κτημάτων; Μέχρι πότε λειτούργησε η περίφημη Σχολή;
Οπως μας εξήγησε η υπεύθυνη αρχαιολόγος του χώρου κυρία Νίκη Σακκά, η παλαίστρα ανακαλύφθηκε το 1996, μια ανακάλυψη που έδωσε τέλος στις εικασίες της αρχαιολογικής κοινότητας για την ακριβή θέση του γυμνασίου. «Πρόκειται για ένα κτίριο το οποίο προοριζόταν για την εξάσκηση των νέων στην πυγμή, στην πυγμαχία δηλαδή, αλλά και στο παγκράτιο. Εκτός, όμως, από τη σωματική εκγύμναση, οι νέοι επιδίδονταν και στην καλλιέργεια του πνεύματός τους. Αυτό το γνωρίζουμε από τις καταγραφές του Βιτρουβίου. Στο βιβλίο του ταυτίζεται η μεγαλύτερη αίθουσα στο κέντρο της βόρειας πλευράς της παλαίστρας με το εφηβείον, δηλαδή έναν χώρο διδασκαλίας με ειδικά καθίσματα».
Μια ανάλογη έκταση, δηλαδή μια περιοχή για διαλέξεις ή οργανωμένες ξεναγήσεις, συναντά όμως κανείς και στον αναπλασμένο χώρο του Λυκείου. Με αφορμή το περσινό συνέδριο φιλοσοφίας που πραγματοποιήθηκε στη χώρα μας -για τις ανάγκες του οποίου άνοιξε και το Λύκειο-, δημιουργήθηκε ένα καλαίσθητο μικρό αμφιθέατρο, το οποίο έχει άπλετη θέα στα ευρήματα.
Κατά μήκος του φιδωτού μονοπατιού, που έχει χαραχθεί με τέτοιον τρόπο ώστε να θυμίζει τι περίπου συνέβαινε εκεί πριν από χιλιάδες χρόνια, έχουν τοποθετηθεί ξύλινα παγκάκια που θα επιτρέπουν στον επισκέπτη να ξεκουράζεται (και γιατί όχι, ακόμη και να διαβάζει το αγαπημένο βιβλίο του), ενώ έχουν φυτευτεί ροδιές, κυπαρίσσια, θυμάρι, δεντρολίβανο. Η περιοχή, παρά τα ισχνά κατάλοιπά της, είναι πρωτίστως ένας τόπος μνήμης που κουβαλά το όνομα του Αριστοτέλη.
«Ο Σταγειρίτης φιλόσοφος κατέβηκε στην Αθήνα, από τη Μακεδονία όπου βρισκόταν για τη διαπαιδαγώγηση του Μεγάλου Αλέξανδρου, το 335 π.Χ. Μισθώνει κάποια κτήματα, καθότι ξένος δεν είχε δικαίωμα να τα αγοράσει, και ιδρύει τη σχολή του» μας λέει η κυρία Σακκά. «Εδώ θα διδάξει για περίπου 12 χρόνια, φεύγει το 323 και το 322 πεθαίνει στη Χαλκίδα. Στη σχολή τον διαδέχεται ο αγαπημένος μαθητής του, ο Θεόφραστος εκ Λέσβου, ο οποίος αποκαλείται και πατέρας της Βοτανικής».
Χαρακτηριστικό είναι δε ότι τα χρόνια της παραμονής του στο Λύκειο χαρακτηρίζονται ως τα πλέον παραγωγικά του Αριστοτέλη, αφού εκείνη την περίοδο έγραψε τα μεγάλα έργα του, όπως τα «Πολιτικά», τα «Ηθικά Νικομάχεια» αλλά και ένα μεγάλο μέρος από τα «Μετά τα Φυσικά». Το πρόγραμμα του σπουδαίου Ελληνα φιλοσόφου περιλάμβανε μαθήματα το πρωί με τους επιμελείς σπουδαστές του, ενώ το απόγευμα συνήθιζε να αναπτύσσει μ’ εκλαϊκευτικό τρόπο σ’ ευρύτερο ακροατήριο λιγότερο δύσκολα θέματα. Αυτός ήταν ο λεγόμενος δειλινός περίπατός του.
«Οι ενημερωτικές πινακίδες πληροφορούν τον επισκέπτη και για την ανακάλυψη του χώρου το 1996, που πραγματοποιήθηκε υπό τη διεύθυνση της αρχαιολόγου Ευτυχίας Λυγκούρη – Τόλια» μας εξηγεί η κυρία Σακκά. «Εδώ επρόκειτο να χτιστεί το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος Γουλανδρή, αλλά με την αποκάλυψη των ευρημάτων, το σχέδιο αυτό σταμάτησε. Μάλιστα, αν και αρχικά επρόκειτο να δημιουργηθεί ένα μεγάλο γυάλινο στέγαστρο, τελικά το αποφύγαμε δημιουργώντας τρία μικρότερα. Και αυτό διότι θεωρούσαμε πως με αυτόν τον τρόπο θα αναδεικνύονταν καλύτερα τα κατάλοιπα».
Η ανάπλαση του χώρου ξεκίνησε το 2011. Οπως δε μας διαβεβαιώνουν και οι αρχαιολόγοι, στο προσεχές μέλλον σχεδιάζεται η ενοποίηση του γειτονικού Βυζαντινού Μουσείου με το Λύκειο του Αριστοτέλη, ένα έργο το οποίο όταν πάρει την τελική του μορφή θα αποτελέσει έναν σημαντικό αρχαιολογικό πόλο στην καρδιά της Αθήνας.
Αν και ο χώρος έχει ανοίξει τις πύλες του μόλις μια εβδομάδα, το ενδιαφέρον των επισκεπτών είναι μεγάλο. Ιδιαίτερα δε οι ξένοι εμφανίζονται έντονα συγκινημένοι όταν πατούν το πόδι τους στα λημέρια όπου φιλοσοφούσε με αργούς βηματισμούς ο Αριστοτέλης. «Τους ενθουσιάζει το γεγονός ότι βρίσκονται στο ίδιο περίπου σημείο μ’ εκείνον. Είναι για αυτούς ένας σημαντικός τόπος» εξηγεί η κυρία Σακκά.
Η παλαίστρα της πυγμαχίας
Η παλαίστρα, τα κατάλοιπα της οποίας οι επισκέπτες μπορούν να απολαύσουν κατά την περιήγησή τους στον χώρο, θεμελιώθηκε στο δεύτερο μισό του 4ου αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με τις αρχαίες μαρτυρίες, το συγκρότημα, το οποίο αποτελούσε χώρο προπόνησης των αθλητών στην πάλη, στην πυγμαχία και στο παγκράτιο, διατηρήθηκε μ’ επισκευές και προσθήκες για περίπου επτά αιώνες, οπότε και εγκαταλείφθηκε οριστικά. Το κτίριο, μέρος του οποίου αποτελούσε και η παλαίστρα, διέθετε και μια εσωτερική αυλή. Ανάμεσα στις αίθουσές του, εκτός από το εφηβείον (δηλαδή την αίθουσα διδασκαλίας), ήταν και το περίφημο ελαιοθέσιον, στο οποίο οι αθλητές άλειφαν το σώμα τους με λάδι πριν από την προπόνηση, το κονιστήριον ή κονίστρα, ο χώρος με άμμο όπου κυλιόντουσαν οι παλαιστές. Τέλος, υπήρχε και το κωρυκείον, δωμάτιο από την οροφή του οποίου κρέμονταν οι κώρυκοι, δηλαδή οι σάκοι πυγμαχίας.
Info: Ο αρχαιολογικός χώρος του Λυκείου του Αριστοτέλη, που έχει είσοδο από την οδό Ρηγίλλης, λειτουργεί καθημερινά και τα Σαββατοκύριακα. Από τις 08.00-20.00.
Γιώτα Βαζούρα
Φωτό: Χρήστος Ζήνας
