Ο Ρεπουμπλικανός πρόεδρος εξασφάλισε μια ιστορική ανακωχή στη Μέση Ανατολή, αξιοποιώντας τις προσωπικές του σχέσεις και την αποφασιστικότητά του απέναντι στο Ισραήλ και τους Άραβες ηγέτες
Η αεροπορική επιδρομή του Ισραήλ στις 9 Σεπτεμβρίου κατά ομάδας διαπραγματευτών της Χαμάς στο Κατάρ έμοιαζε αρχικά με ένα ακόμα χτύπημα που απομάκρυνε κάθε προοπτική ειρήνης.
Η ενέργεια παραβίαζε την κυριαρχία ενός στενού συμμάχου των ΗΠΑ και απειλούσε να εξαπλώσει τη σύγκρουση σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Όμως, όπως αποδείχθηκε, αποτέλεσε το σημείο καμπής που οδήγησε στη συμφωνία για την απελευθέρωση όλων των ομήρων, την οποία ανακοίνωσε ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ.
Η επιτυχία αυτή, που διεκδικούσαν επί δύο χρόνια τόσο ο ίδιος όσο και ο προκάτοχός του Τζο Μπάιντεν, αποτελεί το πρώτο βήμα προς μια πιο σταθερή ειρήνη στη Γάζα. Αν τελικά η συμφωνία εφαρμοστεί, θα μπορούσε να αναδειχθεί ως το σημαντικότερο επίτευγμα της δεύτερης θητείας του Τραμπ.
Η σχέση Τραμπ – Νετανιάχου: φιλία και πίεση
Ο Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου διατηρούν στενή δημόσια σχέση. Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν δίστασε να δηλώσει ότι «το Ισραήλ δεν είχε ποτέ καλύτερο φίλο στον Λευκό Οίκο». Από την πρώτη του θητεία, μετέφερε την αμερικανική πρεσβεία στην Ιερουσαλήμ και αποκήρυξε τη θέση των προηγούμενων κυβερνήσεων ότι οι ισραηλινές εποικίσεις στη Δυτική Όχθη είναι παράνομες.
Ωστόσο, πίσω από τη φιλία, ο Τραμπ δεν δίστασε να επιβάλει αυστηρή πίεση. Όταν το Ισραήλ ξεκίνησε αεροπορικά πλήγματα εναντίον του Ιράν, ο Τραμπ έδωσε εντολή σε αμερικανικά βομβαρδιστικά να πλήξουν ιρανικές εγκαταστάσεις εμπλουτισμού ουρανίου. Αργότερα, όταν το Ισραήλ επιτέθηκε σε συριακές δυνάμεις και χτύπησε ακόμη και χριστιανικό ναό, ο Τραμπ παρενέβη προσωπικά ζητώντας από τον Νετανιάχου να σταματήσει.
Σύμφωνα με τον ειδικό Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ του Carnegie Endowment, «δεν υπάρχει άλλο παράδειγμα Αμερικανού προέδρου που να είπε ευθέως σε Ισραηλινό πρωθυπουργό πως πρέπει να συμμορφωθεί ή να υποστεί συνέπειες».
Ο Μπάιντεν δεν είχε ποτέ την ίδια επιρροή
Η σχέση του Μπάιντεν με το Ισραήλ ήταν πολύ πιο εύθραυστη. Προσπαθώντας να διατηρήσει ισορροπίες στο Δημοκρατικό Κόμμα, επέλεξε τη στρατηγική της «δημόσιας αγκαλιάς», δείχνοντας στήριξη στο Ισραήλ για να το επηρεάσει κατ’ ιδίαν. Όμως οι εσωκομματικές πιέσεις και η κόπωση της αμερικανικής κοινής γνώμης περιόρισαν τα περιθώριά του.
Αντίθετα, ο Τραμπ, με το σκληρά συντηρητικό του ακροατήριο και χωρίς φόβο πολιτικού κόστους, μπορούσε να κινηθεί πιο αποφασιστικά. Όταν ανέλαβε ξανά την εξουσία, το Ισραήλ είχε ήδη επιτύχει τους βασικούς στρατηγικούς του στόχους: το Ιράν είχε περιοριστεί, η Χεζμπολάχ είχε αποδυναμωθεί και η Γάζα ήταν γεμάτη ερείπια.
Η καθοριστική στιγμή στο Κατάρ
Η επίθεση του Ισραήλ στη Ντόχα, όπου σκοτώθηκε ένας Καταρινός πολίτης, αποτέλεσε το σημείο που ώθησε τον Τραμπ να παρέμβει δυναμικά. Ο πρόεδρος, που διατηρεί προσωπικές επιχειρηματικές σχέσεις με το Κατάρ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, εξέδωσε τελεσίγραφο προς τον Νετανιάχου: ο πόλεμος έπρεπε να τελειώσει.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός τηλεφώνησε δημόσια στο Κατάρ για να ζητήσει συγγνώμη, με τον Τραμπ να βρίσκεται δίπλα του. Την ίδια ημέρα, ο Νετανιάχου υπέγραψε το ειρηνευτικό σχέδιο του Τραμπ, το οποίο είχαν ήδη εγκρίνει βασικά μουσουλμανικά κράτη.
Οι δεσμοί με τον αραβικό κόσμο
Η επιρροή του Τραμπ στους Άραβες ηγέτες ήταν κρίσιμη. Οι στενές σχέσεις του με το Ριάντ, τη Ντόχα και το Άμπου Ντάμπι, αλλά και η κληρονομιά των «Συμφωνιών του Αβραάμ» από την πρώτη του θητεία, τον κατέστησαν αξιόπιστο συνομιλητή. Οι Άραβες ηγέτες, επιθυμώντας τον τερματισμό της αιματοχυσίας, πίεσαν τη Χαμάς να αποδεχθεί το σχέδιο.
Το αποτέλεσμα: η Χαμάς συμφώνησε να απελευθερώσει όλους τους ομήρους, ενώ το Ισραήλ δεσμεύτηκε να αποφυλακίσει πάνω από 1.000 Παλαιστίνιους κρατούμενους και να προχωρήσει σε μερική αποχώρηση από τη Γάζα.
Οι Ευρωπαίοι πιέζουν, ο Τραμπ επιλέγει το Ριάντ
Η Ευρώπη έπαιξε τον δικό της ρόλο. Μετά από μήνες βομβαρδισμών και χιλιάδες νεκρούς στη Γάζα, η διεθνής κατακραυγή απομόνωσε το Ισραήλ. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, μαζί με τη Σαουδική Αραβία, προώθησαν ειρηνευτικό σχέδιο που περιελάμβανε την αναγνώριση παλαιστινιακού κράτους και τον αφοπλισμό της Χαμάς.
Αν και ο Τραμπ αρχικά κατηγόρησε τη Γαλλία για «υπονόμευση», τελικά ενσωμάτωσε στοιχεία του γαλλοσαουδαραβικού σχεδίου στη δική του πρόταση. Η επιλογή του να ταχθεί με τους Άραβες ηγέτες αντί με τους σκληροπυρηνικούς του Ισραήλ αποδείχθηκε καθοριστική.
Το απρόβλεπτο ύφος του Τραμπ αποδίδει
Η διπλωματία του Τραμπ συχνά σοκάρει. Από τις επιθέσεις του κατά του Κιμ Γιονγκ Ουν μέχρι τις αμφιλεγόμενες δηλώσεις του για τη Γάζα, ο Αμερικανός πρόεδρος κινείται εκτός των παραδοσιακών κανόνων. Ωστόσο, η αποφασιστικότητα και το ένστικτό του τον οδήγησαν σε μια ειρηνευτική συμφωνία που πολλοί θεωρούσαν αδύνατη.
Η συμφωνία της Γάζας, αν επιβιώσει, μπορεί να αποτελέσει ορόσημο όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή αλλά και για την πολιτική κληρονομιά του Τραμπ. Και αν αύριο η Επιτροπή Νόμπελ αποφασίσει να μην του απονείμει το Βραβείο Ειρήνης, το γεγονός ότι η πιθανότητα αυτή ακούγεται πλέον σοβαρά είναι από μόνο του ενδεικτικό του μεγέθους της επιτυχίας του.
