Η ωμή καταστολή των διαδηλώσεων στο Ιράν όχι μόνο δεν πέτυχε να εκτονώσει τη λαϊκή οργή, αλλά, σύμφωνα με εκτενή ανάλυση του The Economist, λειτούργησε ως καταλύτης για τη ριζοσπαστικοποίηση μεγάλων τμημάτων της κοινωνίας. Όπως επισημαίνει το διεθνές μέσο, το κρίσιμο ερώτημα δεν αφορά πλέον το αν η χώρα θα αλλάξει, αλλά το αν μπορεί να διατηρηθεί ενωμένη ως κρατική οντότητα.
Με τη σταδιακή άρση της πολύμηνης διακοπής του διαδικτύου, το πραγματικό μέγεθος της βίας αρχίζει να αποκαλύπτεται. Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κάνουν λόγο για περισσότερους από 6.500 νεκρούς, ενώ άλλες 17.000 περιπτώσεις παραμένουν υπό διερεύνηση. Η ανάλυση του Economist περιγράφει εικόνες οικογενειών που αναζητούν συγγενείς τους σε πρόχειρα νεκροτομεία, καταγγέλλοντας ότι αναγκάζονται ακόμη και να πληρώνουν για τις σφαίρες που σκότωσαν τους ανθρώπους τους, προκειμένου να παραλάβουν τις σορούς.
«Είναι ήδη εμφύλιος πόλεμος»
Μαρτυρίες από μεγάλες αστικές περιοχές, όπως η Τεχεράνη και το Μασχάντ, σκιαγραφούν μια πραγματικότητα που θυμίζει εμπόλεμη ζώνη. Φωτιές, οδοφράγματα και εκτεταμένες καταστροφές υποδομών συνθέτουν το σκηνικό, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις οι διαδηλωτές φέρονται να είχαν τον έλεγχο ολόκληρων συνοικιών για ώρες.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά είναι τα γεγονότα της 8ης Ιανουαρίου, όταν ομάδες διαδηλωτών εμφανίζονται να επικρατούν σε τμήματα πόλεων. «Ήταν όλα καταστροφή, αλλά και μια παράξενη αίσθηση ελευθερίας», αναφέρει διαδηλωτής. Πολλές πηγές κάνουν λόγο για ένοπλες επιθέσεις πολιτών εναντίον των Μπασίτζ, των παραστρατιωτικών δυνάμεων του καθεστώτος. «Είναι ήδη εμφύλιος πόλεμος», λέει μια νεαρή γυναίκα στο Μασχάντ.
Βαθαίνουν οι ρωγμές στην κοινωνία
Η προσδοκία ότι ο φόβος ενός γενικευμένου χάους θα λειτουργούσε αποτρεπτικά για την κλιμάκωση της βίας δεν επιβεβαιώθηκε. Αντιθέτως, όπως αναλύει ο Economist, οι διαιρέσεις εντείνονται σε μια χώρα με έντονη εθνοτική και θρησκευτική πολυμορφία. Το καθεστώς αποδίδει τις κινητοποιήσεις σε συνεργασία διαδηλωτών με ξένους πράκτορες, ενώ από την άλλη πλευρά καταγγέλλεται η παρουσία εισαγόμενων μισθοφόρων που συνέδραμαν στην καταστολή.
Στο ήδη τεταμένο κλίμα, οι πολιτικές παρεμβάσεις από το εξωτερικό περιπλέκουν περαιτέρω την κατάσταση. Ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του τελευταίου σάχη, έχει υπερασπιστεί ανοιχτά το δικαίωμα των Ιρανών στην ένοπλη αυτοάμυνα και έχει απευθύνει έκκληση στις Ηνωμένες Πολιτείες για παρέμβαση.
Ένα καθεστώς χωρίς περιθώρια ελιγμών
Σύμφωνα με την ανάλυση, το καθεστώς εμφανίζεται αποφασισμένο να μην υποχωρήσει. Μη επανδρωμένα αεροσκάφη επιτηρούν τις πόλεις, οι έλεγχοι κινητών τηλεφώνων είναι καθημερινοί και η ψηφιακή οικονομία βρίσκεται σε παράλυση. Η τρίμηνη σχεδόν απομόνωση στο διαδίκτυο επιδείνωσε δραματικά την οικονομική κατάσταση, οδηγώντας το εθνικό νόμισμα σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Παράλληλα, η παραδοσιακή μεταρρυθμιστική αντιπολίτευση έχει ουσιαστικά εξαφανιστεί από το πολιτικό προσκήνιο. Πρώην πρόεδροι και κορυφαία στελέχη βρίσκονται σε κατ’ οίκον περιορισμό, ενώ το κενό καλύπτεται από όλο και πιο ριζοσπαστικές φωνές.
«Την επόμενη φορά θα έχουμε όπλα»
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι εξελίξεις σε περιφέρειες όπως το Λορεστάν και το Ιλάμ. Εκεί, τοπικοί ηγέτες εμφανίζονται οπλισμένοι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μιλώντας ανοιχτά για εκδίκηση. «Την επόμενη φορά δεν θα έχουμε μολότοφ», δηλώνει φοιτητής. «Θα έχουμε όπλα».
Για τον Economist, το ενδεχόμενο μετάβασης από τη μαζική διαμαρτυρία σε οργανωμένο ένοπλο αγώνα δεν θεωρείται πλέον θεωρητικό. Συζητήσεις για λαθραία εισαγωγή όπλων και εξωτερική στήριξη πολλαπλασιάζονται, θυμίζοντας τα πρώτα στάδια συγκρούσεων που οδήγησαν σε μακροχρόνιους εμφυλίους κατά την Αραβική Άνοιξη.
Διεθνείς φόβοι και το σενάριο του κενού εξουσίας
Σε διεθνές επίπεδο, η συγκέντρωση αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων στα ανοικτά του Ιράν εντείνει την αβεβαιότητα, σε μια χώρα όπου το ιστορικό ξένων παρεμβάσεων παραμένει τραυματικό. Ακόμη και ένα σενάριο απομάκρυνσης του ανώτατου ηγέτη δεν εγγυάται σταθερότητα. Αντίθετα, όπως σημειώνει και το Politico, πολλοί αναλυτές φοβούνται ότι θα άνοιγε τον δρόμο σε ένα επικίνδυνο κενό εξουσίας.
Το Ιράν, καταλήγει η ανάλυση του Economist, βρίσκεται πλέον σε ένα ιστορικό σταυροδρόμι, με τη μεγαλύτερη περιφερειακή δύναμη της Μέσης Ανατολής να εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς και απρόβλεπτης πολιτικής και κοινωνικής αναταραχής.
