Σε μια κρίσιμη καμπή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια, οι ηγέτες της ΕΕ συγκεντρώνονται σήμερα (23/4) στην Κύπρο για σύνοδο κορυφής.
Η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής, που προβλέπει υποχρεωτική αλληλεγγύη σε περίπτωση επίθεσης σε κράτος-μέλος. Η συζήτηση πυροδοτείται από την έντονη κριτική του Αμερικανού προέδρου στους συμμάχους του ΝΑΤΟ, εγείροντας ερωτήματα για τη δέσμευσή του, ιδίως σε εποχή αυξανόμενων γεωπολιτικών εντάσεων.
Η ρήτρα, ενσωματωμένη στην ιδρυτική συνθήκη της ΕΕ, ακούγεται ισχυρή θεωρητικά. Τα κράτη-μέλη πρέπει να συνδράμουν θύμα επίθεσης. Ωστόσο, η έλλειψη σαφών κανόνων εφαρμογής την καθιστά «χάρτινο δικαίωμα», όπως επισημαίνουν αξιωματούχοι. Αυτή η ασάφεια εκτίθεται πλέον πλήρως, με την αμερικανική πολιτική να λειτουργεί ως καταλύτης.
Η κριτική του Ντόναλντ Τραμπ στο ΝΑΤΟ, για μη επαρκή στήριξη στον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν, συνδυάζεται με προκλητικές δηλώσεις, όπως η απειλή κατάληψης της Γροιλανδίας από τη Δανία νωρίτερα φέτος.
Αυτές οι εξελίξεις δεν είναι τυχαίες. Αναδεικνύουν την ευπάθεια της ΕΕ σε εξωτερικούς παράγοντες και την ανάγκη για αυτοδύναμη αμυντική στρατηγική. «Η Γροιλανδία έδειξε ότι είναι απαραίτητο να γίνει αυτή η συζήτηση», δηλώνει διπλωμάτης της ΕΕ στο Reuters, υπογραμμίζοντας πώς οι απρόβλεπτες αμερικανικές κινήσεις επιταχύνουν την ευρωπαϊκή αυτονομία.
Η Κύπρος, στην εκ περιτροπής προεδρία του Συμβουλίου ΕΕ, εκμεταλλεύεται την εμπειρία της για να πιέσει για σοβαρότερη προσέγγιση. Ο περασμένος μήνας έφερε drone-επίθεση στη βρετανική βάση του νησιού, εν μέσω πολέμου στη Μέση Ανατολή – ένα γεγονός που μετατρέπει την θεωρία σε επείγουσα πράξη. Στη σύνοδο, η Κάγια Κάλας, επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής, θα παρουσιάσει πρακτικές επιλογές βοήθειας βάσει ρήτρας, σύμφωνα με ΕΕ πηγές.
Εν τω μεταξύ, ανώτεροι διπλωμάτες προετοιμάζουν «ασκήσεις επί χάρτου» με πολλαπλά σενάρια τις επόμενες εβδομάδες. Στόχος: Να δοκιμαστεί η λειτουργικότητα της ρήτρας. «Έλειπαν συγκεκριμένα σενάρια και επιλογές για περιπτώσεις που χώρες ζητούν βοήθεια», εξηγεί ο Juraj Majcin από το European Policy Centre των Βρυξελλών. Αυτή η κίνηση σηματοδοτεί μετάβαση από παθητική νομοθεσία σε ενεργή στρατηγική, ενισχύοντας την ΕΕ απέναντι σε μελλοντικές κρίσεις.
