«Η τέχνη γενικότερα πρέπει να υπηρετεί, ν’ αφυπνίζει και να εξελίσσει τον άνθρωπο»

Mπορεί ο Μεσαίωνας να μοιάζει μακρινός, όμως οι αδικίες, η αυθαιρεσία της εξουσίας και η θυσία των πάντων στον βωμό του χρήματος παραμένουν οδυνηρά σύγχρονες.

• Από τον Ηλία Μαραβέγια

Ο Γιάννης Οικονομίδης, ηθοποιός και σκηνοθέτης (Johnny O), μιλά στο «ENJOY» για τη δύναμη της κωμωδίας να ξεσκεπάζει την υποκρισία, την τέχνη που οφείλει να αφυπνίζει και την ανάγκη να κοιτάζουμε κατάματα όσα συμβαίνουν γύρω μας. Με αφορμή την παράσταση «Η μπαλάντα ενός ευαίσθητου δήμιου», που ανεβαίνει στο θέατρο Olvio, εξηγεί γιατί το γέλιο μπορεί να γίνει το πιο αποτελεσματικό αντίδοτο στην αδιαφορία.

Στην «Μπαλάντα ενός ευαίσθητου δήμιου» ένας άνθρωπος που υπηρετεί πιστά το σύστημα αρχίζει να αμφισβητεί τον ρόλο του όταν το ίδιο το σύστημα στρέφεται εναντίον του. Πόσο επίκαιρη σας φαίνεται αυτή η ιδέα σήμερα;

Πράγματι είναι επίκαιρη, όπως κι οποιαδήποτε αντίδραση σε ό,τι μας αφαιρεί τη δυνατότητα αξιοπρεπούς επιβίωσης. Ο ήρωας του έργου εργάζεται τίμια, προσπαθώντας να είναι σωστός στη δουλειά του. Οποιαδήποτε αδικία συμβαίνει γύρω του δεν την αντιλαμβάνεται, γιατί δεν θέλει να δει, δεν τον αφορά. Αυτό επίσης είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Το πρόβλημα αφορά τους άλλους κι όχι τον ίδιο, συνεπώς δεν ασχολείται.

Το έργο χρησιμοποιεί έναν μεσαιωνικό κόσμο για να μιλήσει για πράγματα σύγχρονα: φορολογία, περικοπές, επιδόματα, εργασιακή ανασφάλεια. Πιστεύετε ότι η σάτιρα είναι σήμερα ένας πιο αποτελεσματικός τρόπος πολιτικού σχολιασμού;

Πιστεύω ότι η τέχνη γενικότερα πρέπει να υπηρετεί, ν’ αφυπνίζει και να εξελίσσει τον άνθρωπο. Στο συγκεκριμένο έργο του Γιάννη Κεντρωτά, που διαδραματίζεται την εποχή του Μεσαίωνα, βλέπουμε το χέρι του νόμου, το αλάνθαστο της εξουσίας αλλά και τη θυσία στον βωμό του χρήματος να αποτελούν μια πραγματικότητα που εύκολα ταυτίζεται με το σήμερα. Ο σατιρικός λόγος του Γιάννη ξεκλειδώνει «κλειστές» πόρτες και καταφέρνει να κάνει τον θεατή να αντιληφθεί, με χιούμορ, πόσο μοιάζουν μεταξύ τους οι δύο εποχές. Θεωρώ πως είναι το καλύτερο αντίδοτο στην αδιαφορία και την ατομικότητα.

Η παράσταση περιγράφεται ως «αναρχική μουσική κωμωδία» και «tribute στους Monty Python». Τι μπορεί να πει η κωμωδία για την εξουσία που ίσως δεν μπορεί να πει το δράμα;

Ο Τσάρλι Τσάπλιν έλεγε πως η ζωή από κοντά είναι τραγωδία κι από μακριά γίνεται κωμωδία. Αυτή η φράση με έχει καθορίσει και θεωρώ ότι είναι ο καλύτερος τρόπος να αντιμετωπίζει κανείς τις δυσκολίες της ζωής. Στο δράμα ο θεατής ταυτίζεται, υποφέρει κι αντιλαμβάνεται τη σοβαρότητα των θεμάτων που θίγονται με επίπονο τρόπο, που συχνά προκαλεί δυσφορία. Στην κωμωδία αυτό αλλάζει. Η αποστασιοποίηση από τον ήρωα, τον τραγικό χαρακτήρα που μοιάζει ανήμπορος να διαχειριστεί τις δυσκολίες, προσφέρει άμεσα έναν τρόπο στον θεατή να «δει» ο ίδιος τον εαυτό του στη σκηνή, να βρει την αιτία του προβλήματος και πολλές φορές να βρει και τη λύση του. Το έργο του Κεντρωτά είναι μια αναρχική κωμωδία που ναι μεν εξελίσσεται τον Μεσαίωνα, αλλά ταυτόχρονα καταφέρνει να προσφέρει γέλιο, προβληματισμό και συνειδητοποίηση της κατάστασης που βιώνουμε γύρω μας.

Πέρα από ηθοποιός, είστε και σκηνοθέτης, ο Johnny O. Τι αγαπάτε πιο πολύ στη σκηνοθεσία και γιατί όταν σκηνοθετείτε συστήνεστε ως Johnny O;

Λόγω της συνωνυμίας μου με τον γνωστό σκηνοθέτη του κινηματογράφου συστήνομαι στο κοινό ως Johnny O. Είχαν υπάρξει αρκετές παρεξηγήσεις μεταξύ των θεατών στο παρελθόν. Εγώ, ως σκηνοθέτης του θεάτρου, λατρεύω τον βωβό κινηματογράφο και τον εξπρεσιονισμό. Μεταφέρω γνωστούς μύθους και ιστορίες στη σκηνή με την αισθητική του βωβού κινηματογράφου. Αυτήν την υπέροχη και παγκόσμια γλώσσα της έκφρασης και του σώματος. Δημιουργώ παραστάσεις με ελάχιστη χρήση του λόγου. Θεωρώ το σώμα σημαντικότερο εργαλείο για να μεταφέρει συναισθήματα και καταστάσεις. Πρώτα το σώμα δρα κι αντιδρά κι έπειτα έρχεται ο λόγος. Το σώμα φανερώνει προθέσεις, κοινωνική τάξη, διάθεση, τα πάντα! Για μένα όλα αρχίζουν και καταλήγουν στο σώμα.

Τι παρατηρείτε στους νεότερους ηθοποιούς σήμερα; Τι έχουν κερδίσει και τι κινδυνεύει να χαθεί μέσα στην εποχή της εικόνας, της ταχύτητας και των social media;

Στους νεότερους ηθοποιούς διακρίνω αρκετά εξαιρετικά ταλέντα, με άρτια τεχνική. Επίσης όμως παρατηρώ και μια βιασύνη για ανέλιξη κι έναν άτεχνο επαγγελματισμό. Η φλόγα της δημιουργίας, η τρέλα κι η προσήλωση στο θέατρο λείπουν. Απαιτούνται σκληρή δουλειά και θυσίες, διάθεση κι υπομονή, ώστε να φτάσει κάποιος να γίνει πραγματικά λαμπερός πάνω στη σκηνή. Σίγουρα τα νέα παιδιά έχουν κερδίσει τον σεβασμό στον εργασιακό μας χώρο με τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους, κι αυτό τους το αναγνωρίζω. Οσον αφορά την εποχή μας και την επίδραση των social media δεν ανησυχώ ούτε και φοβάμαι ότι κινδυνεύει να χαθεί κάτι ουσιαστικό. Η τέχνη θα συνεχίσει να υπάρχει εις τους αιώνας των αιώνων. Η τέχνη είναι πηγή ζωής. Τα σκουπίδια αποβάλλονται…

Ο ηθοποιός και ο σκηνοθέτης μέσα σας συμφωνούν πάντα; Ή υπάρχει ακόμα ένας εσωτερικός καβγάς ανάμεσα στον Γιάννη Οικονομίδη και τον Johnny O για το πώς πρέπει να ειπωθεί μια ιστορία;

Ο Johnny O έχει άποψη για τα πάντα, είναι παρορμητικός και συγκεντρωτικός. Από την άλλη, ο Γιάννης είναι υποστηρικτικός απέναντι στον εκάστοτε σκηνοθέτη του. Αρκετές φορές βρίσκομαι ανάμεσα στους δύο, προσπαθώντας να ηρεμήσω τα πνεύματα. Οταν πρόκειται για δική μου σκηνοθεσία, τα πράγματα είναι διαφορετικά. Ο Johnny O πάντα συμβουλεύεται τον ηθοποιό Οικονομίδη για την αλήθεια της κάθε σκηνής. Ο Johnny δημιουργεί και προτείνει. Ο Γιάννης δείχνει τον δρόμο ώστε να υποστηριχτεί σωστά και να έχει νόημα κι αλήθεια το αποτέλεσμα.

INFO
«Η μπαλάντα ενός ευαίσθητου δήμιου» του Γιάννη Κεντρωτά, σε σκηνοθεσία Μιχάλη Κοιλάκου και μουσική Κώστα Χαριτάτου. Παίζουν: Γιάννης Οικονομίδης, Βασίλης Χατζηδημητράκης, Μαρία Μπαλούτσου, Γιώργος Ντούσης και Αγγελος Λιάγκος. Δευτέρα/Τρίτη, στις 21.00, θέατρο Olvio