Το κεντρικό ερώτημα, πλέον, είναι αν κάποια από τις δύο πλευρές μπορεί να επιτύχει τους πολιτικούς της στόχους χωρίς ευρύτερη περιφερειακή κλιμάκωση
Του Εμμανουήλ Μπέζα*
Στις 7 Ιουνίου 2026 το Ισραήλ πραγματοποίησε αεροπορικά πλήγματα στην Νταχίγια, στα νότια προάστια της Βηρυτού, αφήνοντας πίσω του δύο νεκρούς και 20 τραυματίες. Το πλήγμα είχε ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Νταχίγια είχε ουσιαστικά μετατραπεί σε «κόκκινη γραμμή» για το Ιράν. Η Τεχεράνη είχε προειδοποιήσει ότι η επέκταση των επιθέσεων στην Νταχίγια θα προκαλούσε αντίποινα. Πράγματι, το Ιράν απάντησε με πυραυλικά πλήγματα κατά του Ισραήλ.
Την περασμένη εβδομάδα το Ισραήλ επανέλαβε τα πλήγματά του. Ωστόσο, αυτή τη φορά δεν ακολούθησαν ιρανικά αντίποινα. Αυτό που φαίνεται να απέτρεψε νέα κλιμάκωση ήταν το αμερικανοϊρανικό μνημόνιο κατανόησης (Memorandum of Understanding – MoU) το οποίο ικανοποιεί την ιρανική «κόκκινη γραμμή» για τον Λίβανο.
Το ερώτημα, λοιπόν, είναι τι ακριβώς επιδιώκει το Ισραήλ στον Λίβανο. Το Ισραήλ φαίνεται να έχει τέσσερις βασικές επιδιώξεις σε σχέση με τον Λίβανο.
Πρώτον, υπάρχει η αντίληψη της «μόνιμης ασφάλειας», η οποία ενισχύθηκε μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023. Με βάση αυτήν, το Ισραήλ δεν αποδέχεται κανένα επίπεδο απειλής από εχθρικές οργανώσεις, παρά μόνο την πλήρη εξάλειψή τους. Η προσέγγιση αυτή αποκλίνει εν μέρει από το παραδοσιακό δόγμα του Μπεν Γκουριόν, το οποίο βασιζόταν στην αποτροπή και την περιοδική υποβάθμιση των δυνατοτήτων των αντιπάλων. Υπό αυτό το πρίσμα, η εξουδετέρωση της Χεζμπολάχ αποτελεί τελικό στόχο.
Δεύτερον, οι Ισραηλινοί επιθυμούν να μη συνδεθεί το λιβανικό με το ιρανικό μέτωπο. Επιδιώκουν να διατηρήσουν την ελευθερία κινήσεών τους και δεν θέλουν να αποδεχθούν ότι το Ιράν διαθέτει την ικανότητα να ασκεί εκτεταμένη αποτροπή και να διατηρεί ενεργά δίκτυα συμμαχιών στην περιοχή.
Τρίτον, στο πλαίσιο της προσπάθειας αποσύνδεσης των δύο μετώπων, το Ισραήλ επιδιώκει να υπονομεύσει το αμερικανοϊρανικό μνημόνιο κατανόησης. Η συμφωνία αυτή έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις τόσο από την ισραηλινή αντιπολίτευση όσο και από τμήματα του ίδιου του κυβερνητικού συνασπισμού, μεταξύ άλλων, επειδή δεν αντιμετωπίζει το λιβανικό και το ιρανικό μέτωπο ως διακριτές υποθέσεις, αλλά τα συνδέει πολιτικά και στρατηγικά.
Τέταρτον, στο εσωτερικό του ισραηλινού μηχανισμού λήψης αποφάσεων υπάρχουν ισχυροί παράγοντες που υιοθετούν την ιδέα του «Μεγάλου Ισραήλ», μεταξύ των οποίων και κυβερνητικά στελέχη όπως ο Μπεζαλέλ Σμότριτς και ο Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ. Η ευρύτερη αυτή αντίληψη περιλαμβάνει και κατοχή εδαφών του νότιου Λιβάνου.
Ωστόσο, οι επιδιώξεις αυτές προσκρούουν σε σημαντικούς περιορισμούς και ανταγωνιστικές στρατηγικές. Τι είναι λοιπόν πιθανό να ακολουθήσει;
Για να κατανοήσουμε τι είναι πιθανότερο να ακολουθήσει, είναι χρήσιμο να εντοπίσουμε δύο περιορισμούς: έναν γεωγραφικό και έναν πολιτικό. Ο γεωγραφικός είναι ο ποταμός Λιτάνι. Ο πολιτικός είναι το αμερικανοϊρανικό μνημόνιο κατανόησης.
Στον πυρήνα της αντιπαράθεσης βρίσκεται μια σύγκρουση στρατηγικών επιδιώξεων. Το Ισραήλ επιδιώκει να διατηρήσει τη μέγιστη δυνατή ελευθερία στρατιωτικής δράσης στον Λίβανο, ενώ το Ιράν επιδιώκει να διατηρήσει την αποτρεπτική του ομπρέλα πάνω από τη Χεζμπολάχ και το ευρύτερο δίκτυο συμμάχων του.
Τα πρόσφατα γεγονότα υποδηλώνουν ότι οι μεγάλης κλίμακας ισραηλινές επιχειρήσεις βόρεια του Λιτάνι, ιδίως στη μητροπολιτική περιοχή της Βηρυτού, εξακολουθούν να αποτελούν όριο πέραν του οποίου ενεργοποιούνται ιρανικά αντίποινα.
Πλέον το λιβανικό μέτωπο δεν αποτελεί ένα παράλληλο πεδίο αντιπαράθεσης, αλλά μέρος της ευρύτερης διευθέτησης που βρίσκεται σε εξέλιξη στη Μέση Ανατολή. Ως εκ τούτου, οι ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο δεν καθορίζονται αποκλειστικά από τη στρατιωτική ισορροπία με τη Χεζμπολάχ, αλλά και από τα πολιτικά όρια που θέτουν οι εν εξελίξει διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης.
Δύο επιπλέον παράγοντες περιπλέκουν την κατάσταση.
Πρώτον, το Ισραήλ εξακολουθεί να έχει συμφέρον να εμπλέξει βαθύτερα τις Ηνωμένες Πολιτείες στην αντιπαράθεση με το Ιράν. Υπό αυτό το πρίσμα, δεν μπορεί να αποκλειστεί η αξιοποίηση του λιβανικού μετώπου ως μέσου πίεσης, με στόχο είτε την αναθεώρηση είτε την υπονόμευση των ισορροπιών που επιχειρεί να παγιώσει η αμερικανοϊρανική συμφωνία.
Δεύτερον, η Χεζμπολάχ εξακολουθεί να διαθέτει τη δυνατότητα να προκαλέσει σημαντικό κόστος στις ισραηλινές δυνάμεις, περιορίζοντας την ικανότητα του Ισραήλ να επιβάλει μονομερώς τα επιδιωκόμενα αποτελέσματα.
Για τους λόγους αυτούς, οι ακριβείς προβλέψεις παραμένουν δύσκολες. Ωστόσο, το πιθανότερο σενάριο είναι ότι η περιοχή μεταξύ των ισραηλινών συνόρων και του Λιτάνι θα παραμείνει ενεργή ζώνη αντιπαράθεσης, με τις IDF και τη Χεζμπολάχ να διατηρούν στρατιωτική πίεση εκατέρωθεν.
Το αμερικανοϊρανικό μνημόνιο κατανόησης θα μπορούσε να μεταβάλει σημαντικά το στρατηγικό τοπίο. Σε πολιτικό επίπεδο, ενδέχεται να δημιουργήσει κίνητρα σε τμήματα της ισραηλινής ηγεσίας για εντατικοποίηση των επιχειρήσεων πριν παγιωθεί ένα νέο πλαίσιο ισορροπιών. Σε στρατιωτικό επίπεδο, θα μπορούσε να επιτρέψει στο Ισραήλ να ανακατευθύνει πρόσθετους πόρους προς τον Λίβανο, εφόσον μειωθούν οι εντάσεις στο ιρανικό μέτωπο.
Το κεντρικό ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι αν η σύγκρουση θα συνεχιστεί, αλλά αν κάποια από τις δύο πλευρές μπορεί να επιτύχει τους πολιτικούς της στόχους χωρίς ευρύτερη περιφερειακή κλιμάκωση.
Μια αντίστροφη δυναμική φαίνεται πλέον να διαμορφώνεται.
Πριν από τον πόλεμο με το Ιράν, το Ισραήλ είχε αποδυναμώσει σημαντικά το δίκτυο πληρεξουσίων και συμμάχων της Τεχεράνης, ανοίγοντας τον δρόμο για άμεση ισραηλινοϊρανική αντιπαράθεση.
Ωστόσο, η ικανότητα του Ιράν όχι μόνο να επιβιώσει από τη σύγκρουση αλλά και να διατηρήσει τη στρατηγική του θέση έχει μεταβάλει τα δεδομένα. Η Τεχεράνη επιχειρεί πλέον να κεφαλαιοποιήσει το αποτέλεσμα αυτό, επηρεάζοντας τους όρους της περιφερειακής ισορροπίας ασφάλειας.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη ενδέχεται να έχει σημαντικές συνέπειες. Είναι πιθανό το παλαιστινιακό μέτωπο, και ιδιαίτερα η Γάζα, να καταστεί πιο ενεργό και επικίνδυνο, καθώς η σύγκρουση μπορεί να μετατοπιστεί εκ νέου από το άμεσο ισραηλινοϊρανικό επίπεδο προς τα περιφερειακά μέτωπα των συμμάχων και πληρεξουσίων τους.
Παραδόξως, μία από τις σημαντικότερες συνέπειες του πολέμου ενδέχεται να είναι η επαναφορά του παλαιστινιακού ζητήματος στο επίκεντρο της γεωπολιτικής της Μέσης Ανατολής.
*Μηχανικός ορυκτών πόρων, γεωπολιτικός αναλυτής
