Νέα έρευνα φέρνει στο φως μια ανησυχητική τάση: οι λευκοί πελαργοί εμφανίζουν αυξημένο βάρος επειδή εγκαταλείπουν τη μετανάστευση και στρέφονται ολοένα περισσότερο στα σκουπίδια των χωματερών για τροφή. Η συμπεριφορά αυτή, που προσφέρει εύκολα και ενεργειακά πλούσια γεύματα, προκαλεί προβληματισμό στους ειδικούς, καθώς τα πτηνά εκτίθενται σε κινδύνους που μπορεί να επηρεάσουν την υγεία τους.
Οι χώροι υγειονομικής ταφής λειτουργούν πλέον ως σταθερή πηγή τροφής για τους ευρωπαϊκούς πληθυσμούς του είδους. Αν και η πρόσβαση σε άφθονα απορρίμματα βοηθά τους πελαργούς να εξοικονομούν ενέργεια και ενδεχομένως να ενισχύουν τον πληθυσμό τους, η νέα μελέτη δείχνει ότι αυτή η διατροφική στροφή μεταβάλλει τον οργανισμό τους με τρόπους που μόλις αρχίζουν να γίνονται κατανοητοί.
Παραδοσιακά, οι λευκοί πελαργοί πραγματοποιούσαν μεγάλες μεταναστευτικές διαδρομές μεταξύ Ευρώπης και Αφρικής. Ωστόσο, σε αρκετές περιοχές, η συμπεριφορά τους αλλάζει. Η εύκολη τροφή στις χωματερές μειώνει την ανάγκη για αναζήτηση θηραμάτων σε χωράφια και υγρότοπους, οδηγώντας σε μικρότερη ενεργειακή κατανάλωση και σε σταδιακή εγκατάλειψη της μετανάστευσης.
Στις χωματερές, οι πελαργοί τρέφονται κυρίως με ανθρώπινα υπολείμματα τροφίμων, κομμάτια κρέατος, έντομα, τρωκτικά και γαιοσκώληκες. Παράλληλα όμως εκτίθενται σε πλαστικά, σύρματα, γυαλί και βαρέα μέταλλα, γεγονός που εγείρει ερωτήματα για το κατά πόσο αυτή η νέα διατροφική συνήθεια τους ωφελεί ή τους βλάπτει.
Ο Ανούστουπ Μπαντγιοπαντχιάι, διδακτορικός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο Κτηνιατρικής της Βιέννης και μέλος της ερευνητικής ομάδας, επισημαίνει ότι η παγκόσμια αύξηση των αποβλήτων δημιουργεί νέες ευκαιρίες για τα άγρια ζώα, αλλά οι συνέπειες παραμένουν ασαφείς, ειδικά για είδη όπως ο λευκός πελαργός.
Η έρευνα επικεντρώθηκε στους πληθυσμούς της Πολωνίας, όπου την τελευταία δεκαετία τα πτηνά στρέφονται συστηματικά στις χωματερές. Σε αντίθεση με άλλες περιοχές της Δυτικής Ευρώπης, πολλοί πελαργοί εξακολουθούν να κυνηγούν θηράματα, επιτρέποντας στους επιστήμονες να συγκρίνουν τις δύο ομάδες.
Τα πρώτα αποτελέσματα, που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο Πειραματικής Βιολογίας στη Φλωρεντία, δείχνουν ότι οι πελαργοί των χωματερών έχουν μεγαλύτερη σωματική μάζα και υψηλότερα αποθέματα ενέργειας από εκείνους που κυνηγούν στην άγρια φύση.
Σύμφωνα με τον Μπαντγιοπαντχιάι, η εξοικονόμηση χρόνου και ενέργειας στην αναζήτηση τροφής ίσως επιτρέπει στα πτηνά να επενδύουν περισσότερο στην αναπαραγωγή. Οι πολωνικές παρατηρήσεις δείχνουν ότι οι χωματερές προσελκύουν τους πελαργούς κυρίως την περίοδο που τα μικρά τους έχουν αυξημένες ανάγκες.
Παρά τα οφέλη, οι κίνδυνοι είναι υπαρκτοί. Οι ερευνητές εντόπισαν ενδείξεις βλάβης στο DNA νεαρών πελαργών μόλις μιας εβδομάδας, οι οποίες συνδέονται με την τροφή από τις χωματερές. Επιπλέον, η εξάρτηση από αυτές τις πηγές τροφής φαίνεται να επηρεάζει τα μεταναστευτικά πρότυπα, όπως έχει ήδη συμβεί στη Δυτική Ευρώπη.
Στην Ιβηρική χερσόνησο, οι λευκοί πελαργοί έχουν μετατραπεί από πλήρως μεταναστευτικά σε μερικώς ή καθόλου μεταναστευτικά, λόγω των ήπιων χειμώνων και της σταθερής παροχής τροφής στις χωματερές.
Η καθηγήτρια Αλντίνα Φράνκο, οικολόγος στο Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας, τονίζει ότι η μελέτη ανοίγει νέους δρόμους στην κατανόηση της επίδρασης των ρύπων στα πτηνά. Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει, η τροφή των χωματερών μοιάζει με «fast food για τους ανθρώπους»: συχνά χαμηλής ποιότητας, σάπια, αλλά με υψηλή ενεργειακή αξία.
