Οι απειλές που είχε διατυπώσει ο Πρόεδρος Τραμπ για τον αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας, ρίχνουν τη σκιά τους στο δημοψήφισμα που διενεργείται σήμερα στην Ισλανδία με θέμα την επανάληψη των επί μακρόν παγωμένων διαπραγματεύσεων για την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. «Πρόκειται για μια αμφίρροπη κούρσα, εξαιρετικά συναρπαστική», δήλωσε η Πρωθυπουργός Κριστρούν Φροσταντότιρ.
Η υπερψήφιση θα σήμαινε την έναρξη διαπραγματεύσεων με την ΕΕ, καλύπτοντας 35 τομείς, από την οικονομία έως τα ανθρώπινα δικαιώματα. Εάν οι ψηφοφόροι απορρίψουν την πρόταση, το ζήτημα κλείνει, τουλάχιστον για μια γενιά.
Όταν ο Τραμπ μίλησε, ιδιαίτερα στις αρχές αυτού του έτους, για αμερικανικό έλεγχο της Γροιλανδίας το κλίμα στην Ισλανδία άλλαξε. Η χώρα απέχει μόλις 180 μίλια (290 χλμ.) από την αυτοδιοικούμενη περιοχή της Δανίας, μιας παραδοσιακής συμμάχου των ΗΠΑ. Αν και η Ισλανδία είναι μέλος τους ΝΑΤΟ, ορισμένοι Ισλανδοί ανησύχησαν ιδιαίτερα όταν ο ίδιος ανέφερε κατά λάθος τη χώρα τους τέσσερις φορές ενώ μιλούσε για τα σχέδιά του για τη Γροιλανδία.
Αν και ο Τραμπ έχει υπονοήσει ότι δεν θα χρησιμοποιήσει βία για να πάρει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, το ενδιαφέρον του δεν έχει ατονήσει. Η υποβόσκουσα ανησυχία μεταξύ πολλών στην Ισλανδία είναι σαφής: εάν καταληφθεί η Γροιλανδία, μήπως θα είναι η Ισλανδία η επόμενη;
Το ερώτημα που προκύπτει στη συνέχεια είναι επίσης σαφές: εάν η απάντηση είναι ναι, αποτελεί η ιδιότητα του μέλους της ΕΕ ασπίδα έναντι οποιασδήποτε νέας φιλοδοξίας του Τραμπ στον Βόρειο Ατλαντικό;
Ορισμένοι υποστηρικτές πιστεύουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μπορούσε να προσφέρει προστασία εάν ο Τραμπ διατύπωνε κάποια στιγμή απειλές κατά της Ισλανδίας, παρόμοιες με αυτές για τη Γροιλανδία. Βλέπουν επίσης οικονομική σταθερότητα στην ένταξη στο μπλοκ. Η κυβέρνηση συνασπισμού της Ισλανδίας, η οποία εξελέγη το 2024, θεωρεί πως η ιδιότητα του μέλους της ΕΕ, μπορεί να αποτρέψει τον Τραμπ από την υλοποίηση των κατακτητικών σχεδίων του. Αυτός άλλωστε είναι σε μεγάλο βαθμό ο λόγος που προχώρησε στο δημοψήφισμα για την ΕΕ, το οποίο είχε προγραμματίσει για το επόμενο έτος.
Οι πολέμιοι της ένταξης έχουν συσπειρωθεί γύρω από την απειλή που θα αποτελούσε η ιδιότητα του μέλους της ΕΕ για τα πλούσια αλιευτικά αποθέματα της Ισλανδίας, καθώς και γύρω από το γεγονός ότι η Ισλανδία αποκομίζει ήδη οφέλη από τη συμμετοχή της στην ενιαία αγορά της ΕΕ χωρίς τριβές και στη ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας Σένγκεν.
Οι συζητήσεις για την ΕΕ δεν είναι κάτι καινούργιο στην Ισλανδία, η οποία τερμάτισε επίσημα την προηγούμενη προσπάθειά της να ενταχθεί στο μπλοκ το 2015, κυρίως λόγω των ανησυχιών για το τι θα σήμαινε η ένταξη για τους πλούσιους αλιευτικούς της πόρους. Τα μεγάλα αλιεύματα μπακαλιάρου από τα παγωμένα νερά της Αρκτικής γύρω από την Ισλανδία κατέχουν κεντρική θέση στην εθνική ταυτότητα. Οι απόγονοι των Βίκινγκς που εγκαταστάθηκαν στην Ισλανδία ζουν από τη θάλασσα εδώ και αιώνες και τα αλιευτικά δικαιώματα ήταν αναμενόμενο να αποτελέσουν σημείο αιχμής ενόψει του δημοψηφίσματος.
Οι υποστηρικτές της ένταξης στην ΕΕ λένε ότι το καλύτερο για την Ισλανδία είναι να έρθει πιο κοντά στους Ευρωπαίους γείτονές της για να αντιμετωπίσει ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, ενώ θεωρούν ότι το ευρώ θα έφερνε μεγαλύτερη σταθερότητα από το ασταθές ισλανδικό νόμισμα.
Οι επικριτές λένε ότι η τρέχουσα κατάσταση είναι η ιδανική και ότι η Ισλανδία απολαμβάνει ήδη όλα τα οφέλη της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης χωρίς τους συμβιβασμούς κυριαρχίας που αναπόφευκτα συνεπάγεται η πλήρης ένταξη.
Το αποτέλεσμα αναμένεται ότι θα είναι με μικρή διαφορά, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν πως έρχονται στήθος με στήθος οι δυο πλευρές. Σύμφωνα με την τελευταία δημοσκόπηση της Gallup, το 51,6% τάσσεται υπέρ του «όχι» και το 48,4% υπέρ του «ναι», μια στατιστικά ασήμαντη διαφορά.
