Δραστικές μειώσεις που ενδέχεται να αγγίξουν το 40% στα κονδύλια αναπτυξιακής υποστήριξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης φέρνουν στο τραπέζι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ενόψει του επόμενου επταετούς προϋπολογισμού. Το αναθεωρημένο διαπραγματευτικό πλαίσιο (negotiating box) αναμένεται να κατατεθεί αρχές Οκτωβρίου από το Δουβλίνο, το οποίο αναλαμβάνει το βάρος της δημοσιονομικής εξισορρόπησης για τις προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας.
Ενώ ο αρχικός σχεδιασμός επί κυπριακής προεδρίας τοποθετούσε το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034 στο 1,947 τρισ. ευρώ σε τρέχουσες τιμές, η τρέχουσα ιρλανδική Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ κινείται σε τροχιά περιστολής δαπανών για την περίοδο μετά το 2027. Σε εσωτερικό έγγραφο με ημερομηνία 14 Σεπτεμβρίου, το οποίο επικαλείται το Agence Europe, η προεδρία σημειώνει χαρακτηριστικά:
«Σε συνδυασμό με την απροθυμία πολλών [κρατών] να αυξήσουν τις συνεισφορές τους στον προϋπολογισμό της ΕΕ και με τον διαφορετικό βαθμό προθυμίας όσον αφορά τα επιμέρους στοιχεία της νέας δέσμης Ιδίων Πόρων, οι παράγοντες αυτοί υποδεικνύουν την ανάγκη να επανεξετάσουμε το επίπεδο φιλοδοξίας μας ως προς τις δαπάνες […]».
Στο στόχαστρο ο Τομέας 3 – Εξαιρείται η Ουκρανία
Ο βασικός όγκος των υπό συζήτηση μειώσεων εστιάζει στον Τομέα 3 («Η Ευρώπη στον κόσμο»), ο οποίος καλύπτει την εξωτερική πολιτική, την αναπτυξιακή ατζέντα, τη βοήθεια προς τρίτες χώρες και τη στήριξη υποψήφιων κρατών. Η παρούσα πρόταση οριοθετεί τα κονδύλια του προγράμματος Global Europe στα 200 δισ. ευρώ εντός του ΠΔΠ, διατηρώντας παράλληλα μια ευελιξία χρηματοδότησης 100 δισ. ευρώ για την Ουκρανία εκτός του βασικού ορίου. Σύμφωνα με πηγές του EUobserver, τόσο η χρηματοδότηση του Κιέβου όσο και το πρόγραμμα Global Gateway αναμένεται να μείνουν αυστηρά εκτός της λίστας των περικοπών.
Οι επικείμενες αποφάσεις προκαλούν ήδη εσωτερικές τριβές στις Βρυξέλλες. Ο πρόεδρος της Επιτροπής Ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μπάρι Άντριους, υπεραμύνθηκε της υφιστάμενης δομής, τονίζοντας: «Η χρηματοδότηση του Global Europe στηρίζει κρίσιμα προγράμματα, ζωτικής σημασίας για τις αξίες και τα συμφέροντά μας».
Ο Ιρλανδός ευρωβουλευτής προσέθεσε ότι το πρόγραμμα «Στηρίζει τις υπό ένταξη χώρες καθώς προετοιμάζονται για την προσχώρησή τους στην ΕΕ, στηρίζει εύθραυστα κράτη σε ολόκληρο τον κόσμο, χρηματοδοτεί πρωτοβουλίες για την ειρήνη και την πρόληψη των συγκρούσεων, χρηματοδοτεί συμφωνίες για τη μετανάστευση και, κυρίως, συμβάλλει στη στήριξη της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή».
Οι προτεραιότητες του Συμβουλίου και η ενδοευρωπαϊκή περιχαράκωση
Η επιλογή του αναπτυξιακού προϋπολογισμού ως κύριας δεξαμενής περικοπών πηγάζει άμεσα από τις πάγιες εθνικές προτεραιότητες. Τα κονδύλια συνοχής και η Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ), τα οποία σε αυτή τη φάση αγγίζουν το 1,057 τρισ. ευρώ, χαρακτηρίζονται στο έγγραφο της Προεδρίας ως η απόλυτη προτεραιότητα για τις περισσότερες πρωτεύουσες. Αντίστοιχα, ο Τομέας 2, ο οποίος τροφοδοτεί το νέο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας με 434 δισ. ευρώ (για άμυνα, διάστημα, έρευνα, καθαρές τεχνολογίες), χαίρει σαφώς ευρύτερης υποστήριξης συγκριτικά με τη δράση στο εξωτερικό.
«Τα περισσότερα κράτη μέλη […] αναγνωρίζουν τη σημασία των στόχων των Τομέων 2 και 3, με […] έμφαση στους στόχους του Τομέα 2. Ταυτόχρονα, ορισμένα εμφανίζονται σε κάποιον βαθμό ανοικτά σε πιο συγκρατημένες αυξήσεις από εκείνες που πρότεινε η Επιτροπή», διευκρινίζεται στο σημείωμα του Δουβλίνου. Παράλληλα, καταγράφεται πίεση –ιδίως από την πλευρά της Αυστρίας– για μείωση των ευρωπαϊκών διοικητικών εξόδων και περιορισμό των προσλήψεων από την Κομισιόν (Τομέας 4). Ωστόσο, οι συγκεκριμένες δαπάνες αντιπροσωπεύουν μόλις το 6% του συνολικού σχεδίου (118 δισ. ευρώ).
Η συρρίκνωση των διεθνών κονδυλίων καταγράφεται ως «φυσική τάση στις διαπραγματεύσεις», όπως σχολίασε Ευρωπαίος διπλωμάτης στο Agence Europe. «Αν ρωτήσετε τους ηγέτες των χωρών: “Προτιμάτε να επενδύσετε στην επικράτειά σας ή στο εξωτερικό;”, πολύ λίγοι θα επιλέξουν το εξωτερικό», ανέφερε χαρακτηριστικά, εκτιμώντας ωστόσο ότι σε βάθος χρόνου η Ευρώπη θα μετανιώσει για μια τέτοια αναδίπλωση.
Η ίδια διπλωματική πηγή ανέδειξε την αντίφαση των ευρωπαϊκών επιδιώξεων, καταλήγοντας: «Μεταξύ των χωρών που υποστηρίζουν μαζικές περικοπές, καμία, ωστόσο, δεν θα ήθελε η ΕΕ να σταματήσει να χρηματοδοτεί την εξόρυξη κρίσιμων ορυκτών στο εξωτερικό ή να πάψει να επενδύει στη γειτονία της».
