Τα επίσημα στοιχεία της Eurostat εκθέτουν ανεπανόρθωτα την κυβέρνηση Μητσοτάκη που δήθεν κόπτεται για το δυσβάστακτο κόστος των ενοικίων και το Δημογραφικό, αλλά στην πράξη μοιράζει… ψίχουλα βοήθειας!
Στην Ελλάδα του 2026 η κατοικία δεν αποτελεί πια αυτονόητο κοινωνικό αγαθό, αλλά μια πανάκριβη ανάγκη. Στις μεγάλες πόλεις -ιδίως στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη- τα ενοίκια έχουν εκτοξευτεί και κινούνται με ρυθμούς που δεν συμβαδίζουν ούτε κατ’ ελάχιστον με την πορεία των μισθών.
Για έναν εργαζόμενο του ιδιωτικού τομέα η δαπάνη για στέγαση μπορεί να απορροφά έως και το 45% ή το 50% του καθαρού εισοδήματός του, με αποτέλεσμα η ελληνική κοινωνία δεν συζητά για αποταμίευση ή βελτίωση του βιοτικού της επιπέδου, αλλά για το αν θα καταφέρει να πληρώσει το ενοίκιο και τους λογαριασμούς.
Την ίδια στιγμή έχει καταρρεύσει παταγωδώς το κυβερνητικό αφήγημα περί «στοχευμένων παρεμβάσεων», με το περιβόητο στεγαστικό επίδομα να είναι κάτι παραπάνω ανεπαρκές. Τα ποσά που χορηγούνται είναι περιορισμένα σε σχέση με τις πραγματικές τιμές της αγοράς, ενώ τα εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια αποκλείουν χιλιάδες νοικοκυριά που, αν και δεν ανήκουν στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα, βρίσκονται σε σαφή οικονομική πίεση.
Για την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος η κυβέρνηση επιμένει να χορηγεί τεράστια ποσά στις τράπεζες, με τη δικαιολογία της επιδότησης του επιτοκίου για τα προγράμματα όπως «Σπίτι μου Ι» και «Σπίτι μου ΙΙ», τα οποία όμως έχουν ωφελήσει ελάχιστους πολίτες, λόγω των αυστηρών κριτηρίων αλλά και της έλλειψης διαθέσιμων ακινήτων στην ελληνική αγορά. Αποτέλεσμα είναι η στεγαστική κρίση να διογκώνεται μήνα με τον μήνα και το κράτος να προχωρά στη διασπάθιση κονδυλίων χωρίς κανένα αποτέλεσμα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Eurostat, το ποσοστό των πολιτών που δαπανούν πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση παραμένει υψηλό σε αρκετά κράτη-μέλη. Η ενεργειακή κρίση, ο πληθωρισμός και η αύξηση των επιτοκίων επιβάρυναν περαιτέρω τα νοικοκυριά, μετατρέποντας τη στέγη σε βασικό παράγοντα κοινωνικής ανισότητας. Φυσικά, στην Ελλάδα η ένταση του φαινομένου είναι ακόμα ισχυρότερη, καθώς η ένταξη της χώρας στα καταστροφικά Μνημόνια διατήρησε «παγωμένους» τους μισθούς για μία δεκαετία, ενώ οι τιμές αυξάνονται με ταχύτερους ρυθμούς ακολουθώντας τις τάσεις της διεθνούς αγοράς.
Λιγότερα χρήματα
Πρόσφατα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας (Eurostat) αποτυπώνουν το μέγεθος της απόστασης που χωρίζει την Ελλάδα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, καθώς για την ελληνική κυβέρνηση, σε μια περίοδο όπου το κόστος ζωής αυξάνεται, η στεγαστική πολιτική εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως δευτερεύον ζήτημα.
Αναλυτικά, η Ελλάδα δαπανά κάθε χρόνο ελάχιστα ποσά για κάθε κάτοικο και παραμείνει πολύ χαμηλά στην ευρωπαϊκή λίστα για τη στήριξη των πολιτών της αναφορικά με το «καυτό» ζήτημα της στέγασης. Συγκεκριμένα, με βάση τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για το έτος 2024, η κοινωνική δαπάνη για τη στέγαση αντιστοιχούσε στα 32 ευρώ ανά πολίτη, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος υπερβαίνει τα 148 ευρώ ανά πολίτη! Δηλαδή, η Ελλάδα δαπανά για τη στέγαση σχεδόν 5 φορές λιγότερα χρήματα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, την ώρα που το κυβερνητικό αφήγημα μιλά για συνεχή στήριξη των πολιτών και επιστροφή των υπερπλεονασμάτων στην κοινωνία ως «κοινωνικό μέρισμα».
Σημειώνεται πως με βάση τα ίδια στοιχεία η στέγαση αντιστοιχούσε στο 1,35% της συνολικής δαπάνης κοινωνικής προστασίας στην Ε.Ε., δηλαδή περίπου 66,5 δισ. ευρώ ή 148 ευρώ ανά κάτοικο. Η μέση αυτή επίδοση απέχει ήδη από τις πραγματικές ανάγκες, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ότι την περίοδο 2015-2025 οι τιμές κατοικιών στην Ε.Ε. αυξήθηκαν κατά 64% και τα ενοίκια κατά 21%. Ωστόσο, ακόμη και αυτό το μέσο ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ελλάδα δυσκολεύεται να το προσεγγίσει.
Τεράστιες οι ανισότητες στην Ευρώπη
Οι αποκλίσεις μεταξύ κρατών είναι εντυπωσιακές. Η Ιρλανδία δαπανά 755 ευρώ ανά κάτοικο για επιδόματα στέγασης, η Φινλανδία 484 ευρώ, η Δανία 375 ευρώ και η Γερμανία 328 ευρώ. Σε ονομαστικούς όρους, η Γερμανία διαθέτει 27,4 δισ. ευρώ για στεγαστική στήριξη, ποσό που αντιστοιχεί σε πάνω από τα δύο πέμπτα του συνολικού ευρωπαϊκού κονδυλίου. Ακόμη και μικρότερες οικονομίες, όπως η Κύπρος, φτάνουν τα 185 ευρώ ανά άτομο. Αντίθετα, στον ευρωπαϊκό Νότο κυριαρχούν χαμηλές δαπάνες: η Ιταλία περιορίζεται στα 13 ευρώ και η Ισπανία στα 36 ευρώ ανά κάτοικο.
Το πρόγραμμα της Κομισιόν
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο η συζήτηση για τη στέγαση έχει μετατοπιστεί από την περιφέρεια στο κέντρο της πολιτικής ατζέντας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Επιτροπή αναγνωρίζουν πλέον ότι η πρόσβαση σε προσιτή κατοικία δεν είναι απλώς κοινωνικό ζήτημα αλλά και παράγοντας οικονομικής σταθερότητας. Η στεγαστική επισφάλεια επηρεάζει την κινητικότητα της εργασίας, τη δημογραφική προοπτική και τη συνοχή των πόλεων.
Η στεγαστική κρίση εξελίσσεται έτσι σε τεστ αξιοπιστίας για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις με ό,τι αυτό συνεπάγεται για την κοινωνική συνοχή. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον η Κομισιόν παρουσίασε πριν από λίγους μήνες ένα νέο πλαίσιο στήριξης για την προσιτή κατοικία, επιχειρώντας να δώσει ευρωπαϊκή διάσταση στο πρόβλημα. Το πρόγραμμα προβλέπει ενίσχυση επενδύσεων μέσω ευρωπαϊκών ταμείων, αξιοποίηση δανειακών εργαλείων και κίνητρα για την ανακαίνιση και ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων.
Κοινωνικό ζήτημα
Σε επίπεδο ρητορικής, η πρωτοβουλία αναγνωρίζει τη στέγαση ως κρίσιμο κοινωνικό ζήτημα. Στην πράξη, ωστόσο, η εφαρμογή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη βούληση και τη διοικητική ικανότητα των κρατών-μελών. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα έχει προαναγγελθεί ένα νέο πρόγραμμα που θα επιδοτεί την ανακαίνιση των κατοικιών, χωρίς να περιέχει απαραίτητα και ενεργειακή αναβάθμιση, ενώ την ίδια ώρα έχει επεκτείνει το πρόγραμμα «Σπίτι μου ΙΙ», καθώς υπήρξαν πολλά αδιάθετα κονδύλια.
Το ελληνικό πρόγραμμα, που έχει ως στόχο να ενισχυθεί το «στοκ» των διαθέσιμων ακινήτων στην αγορά ώστε να μειωθούν οι τιμές σε ενοίκια και αγοραπωλησίες, θα προβλέπει την επιδότηση ανακαίνισης έως 300 ευρώ το τετραγωνικό (με τις τιμές της αγοράς να είναι πολλαπλάσιες) και «ταβάνι» τα 36.000 ευρώ, αφού θα αφορά κατοικίες έως 120 τετραγωνικά μέτρα.
