Τήν ὥρα πού τό νέο ράλλυ τοῦ πετρελαίου ὠθεῖ ξανά τήν βενζίνη καί τό πετρέλαιο κινήσεως πρός τά 2 εὐρώ τό λίτρο, ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει νά ἐνισχύει τά ὑπέρογκα φορολογικά ἔσοδα ἀπό τά καύσιμα καί νά μήν στηρίζει τό εἰσόδημα τῶν πολιτῶν.
Παρά τό γεγονός ὅτι περισσότερο τοῦ μισοῦ τῆς τιμῆς στήν ἀντλία καταλήγει στό Δημόσιο μέσῳ Εἰδικοῦ Φόρου Καταναλώσεως (ΕΦΚ) καί ΦΠΑ, ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται πεισματικῶς νά προχωρήσει ἀκόμη καί σέ μιά προσωρινή μείωση τῶν ἐμμέσων φόρων προκειμένου νά ἀποκλιμακωθοῦν οἱ τιμές. Ἀντί μιᾶς ὁριζοντίου παρεμβάσεως, πού θά ἀνακούφιζε ἀμέσως νοικοκυριά, μεταφορές καί ἐπιχειρήσεις, ἡ Κυβέρνησις φαίνεται ὅτι μπροστά στά δύσκολα θά ἐπιλέξει ἐκ νέου τήν γνωστή συνταγή τῆς ἐπιδοτήσεως τοῦ πετρελαίου κινήσεως.
- Tοῦ Γιάννη Στεργίου
Σκοπεύει δηλαδή νά καταφύγει σέ μέτρα περιορισμένης ἐμβελείας, τά ὁποῖα παρουσιάζονται ὡς «στήριξις», ἐνῷ ἀφήνουν ἀνέγγιχτο τόν βασικό μηχανισμό ἀκριβείας: τήν ἐξοντωτική φορολογία στήν ἀντλία. Ἡ μείωσις τῶν ἐμμέσων φόρων, ἔστω καί ἐπί περιορισμένο χρονικό διάστημα, θά μποροῦσε νά προσφέρει ἄμεσο ἀνακούφιση σέ περισσοτέρους πολῖτες καί νά περιορίσει τίς πληθωριστικές ἐπιπτώσεις σέ ὁλόκληρο τήν οἰκονομία.
Τό νέο ράλλυ στίς διεθνεῖς τιμές ἐπαναφέρει, ἑπομένως, ἕνα παλαιό ἀλλά ἐπίμονο ἐρώτημα: ἐπί πόσο ἀκόμη μπορεῖ ἡ Ἑλλάς νά διατηρεῖ μία ἐκ τῶν ὑψηλοτέρων φορολογιῶν καυσίμων στήν Εὐρώπη, τήν ὥρα πού ἡ ἐνεργειακή ἀκρίβεια ἀπειλεῖ ἐκ νέου τό διαθέσιμο εἰσόδημα, τήν κατανάλωση καί τήν ἀναπτυξιακή πορεία τῆς χώρας.
Ἡ στάσις αὐτή γίνεται ἀκόμη πιό προκλητική, ἄν ληφθεῖ ὑπ’ ὄψιν ὅτι ἡ Ἑλλάς συγκαταλέγεται στίς χῶρες τῆς Εὐρωπαϊκῆς Ἑνώσεως μέ τούς ὑψηλοτέρους φόρους στά καύσιμα. Ὁ ΕΦΚ στήν βενζίνη φθάνει τά 0,70 εὐρώ ἀνά λίτρο, σχεδόν διπλάσιος ἀπό τό εὐρωπαϊκό ἐλάχιστο, ἐνῷ ἐπί τοῦ φόρου ἐπιβάλλεται ἐπί πλέον ΦΠΑ 24%. Τό κράτος, δηλαδή, φορολογεῖ ἀκόμη καί τόν ἴδιο τόν φόρο καί κερδίζει περισσότερα, ὅσο ἀνεβαίνει ἡ τιμή τοῦ καυσίμου. Ἡ Κυβέρνησις ἐπικαλεῖται συνήθως τό ὑψηλό δημοσιονομικό κόστος πού θά εἶχε μιά μείωση τοῦ ΕΦΚ. Ὡστόσο, ἡ διατήρησις τῶν φόρων στά σημερινά ἐπίπεδα ἔχει ἐπίσης σημαντικό οἰκονομικό καί κοινωνικό κόστος. Ἐπιβαρύνει δυσαναλόγως τά χαμηλότερα καί μεσαῖα εἰσοδήματα, αὐξάνει τά ἔξοδα τῶν ἐπιχειρήσεων, μειώνει τήν ἀνταγωνιστικότητα τῆς παραγωγῆς καί μεταφέρεται στίς τιμές τῶν προϊόντων.
Πρός τά 100 δολλάρια τό βαρέλι
Ἡ διεθνής συγκυρία γίνεται, ἐν τῷ μεταξύ, ὁλοένα δυσμενέστερη. Τό Brent κινεῖται πλέον πλησίον τῶν 96 δολλαρίων τό βαρέλι, ἔχοντας καταγράψει ὑψηλό ἕξι ἑβδομάδων, ἐνῷ τά συμβόλαια ἐπαναφέρουν στό προσκήνιο ἀκόμη καί τό ἐνδεχόμενο ὑπερβάσεως τῶν 100 δολλαρίων. Οἱ ἀγορές ἀνησυχοῦν γιά πιθανές διαταραχές στίς θαλάσσιες μεταφορές πετρελαίου καί καυσίμων, ἰδιαιτέρως στήν περίπτωση ταυτοχρόνου κλιμακώσεως τῆς ἐντάσεως στά Στενά τοῦ Ὁρμούζ καί στήν Ἐρυθρά Θάλασσα.
Ἰσχυρές ἀνατιμήσεις καταγράφονται καί στήν ἀγορά φυσικοῦ ἀερίου, μέ τίς τιμές νά ὑπερβαίνουν τά 62 εὐρώ ἀνά μεγαβατώρα. Ὡστόσο, ἡ ἄνοδος τοῦ πετρελαίου ἀποτελεῖ πλέον τόν βασικό παράγοντα ἀνησυχίας γιά τήν οἰκονομία, καθώς ἐπηρεάζει ἀμέσως τίς μεταφορές, τήν παραγωγή, τόν τουρισμό καί, τελικῶς, τόν πληθωρισμό.
Πρόσθετο προβληματισμό προκαλεῖ τό γεγονός ὅτι, γιά πρώτη φορά ἔπειτα ἀπό πολλούς μῆνες, ἡ τιμή τοῦ πετρελαίου κινήσεως κινεῖται καί πάλι κοντά ἤ ἀκόμη καί πάνω ἀπό τήν τιμή τῆς ἀμολύβδου. Ἡ ἐξέλιξις αὐτή ἔχει ἰδιαίτερη σημασία, καθώς τό ντῆζελ χρησιμοποιεῖται εὐρέως στίς ὁδικές ἐμπορευματικές μεταφορές, στήν γεωργία καί σέ μεγάλο μέρος τῆς παραγωγικῆς δραστηριότητος.
Πρωταθλητρία στούς φόρους ἡ Ἑλλάς
Ἡ φορολογία ἀποτελεῖ τό μεγαλύτερο τμῆμα τῆς τιμῆς πού πληρώνει ὁ καταναλωτής. Στήν Ἑλλάδα ἐπιβάλλονται δύο κύριοι ἔμμεσοι φόροι: ὁ Εἰδικός Φόρος Καταναλώσεως καί ὁ Φόρος Προστιθεμένης Ἀξίας. Ὁ ΕΦΚ εἶναι σταθερός ἀνά λίτρο καί δέν μειώνεται ὅταν ὑποχωρεῖ ἡ διεθνής τιμή τοῦ πετρελαίου. Διαμορφώνεται περίπου στά 0,70 εὐρώ ἀνά λίτρο γιά τήν ἀμόλυβδο βενζίνη, στά 0,41 εὐρώ γιά τό πετρέλαιο κινήσεως καί στά 0,28 εὐρώ γιά τό πετρέλαιο θερμάνσεως.
Ἐν συνεχείᾳ, ἐπιβάλλεται ΦΠΑ 24% ἐπί τῆς συνολικῆς ἀξίας τοῦ προϊόντος. Αὐτό σημαίνει ὅτι ὁ ΦΠΑ ὑπολογίζεται ὄχι μόνο ἐπί τῆς τιμῆς τοῦ καυσίμου καί τῶν περιθωρίων τῆς ἀγορᾶς, ἀλλά καί ἐπί τοῦ ἰδίου τοῦ Εἰδικοῦ Φόρου Καταναλώσεως. Πρόκειται, οὐσιαστικῶς, γιά ἔμμεσο φόρο ἐπί ἄλλου ἐμμέσου φόρου. Μαζί μέ τίς ὑπόλοιπες εἰσφορές, ἡ συνολική φορολογική ἐπιβάρυνσις μπορεῖ νά ἀντιστοιχεῖ στό 55% ἕως 65% τῆς τελικῆς τιμῆς στήν ἀντλία.
Σέ εὐρωπαϊκό ἐπίπεδο, ἡ Ἑλλάς συγκαταλέγεται σταθερῶς στίς χῶρες μέ τήν ὑψηλότερη φορολογία στά καύσιμα. Ὁ ΕΦΚ τῆς ἀμολύβδου εὑρίσκεται στήν τετάρτη ὑψηλότερη θέση στήν Εὐρωπαϊκή Ἕνωση, ἐνῷ ὁ ΦΠΑ 24% εἶναι ἐκ τῶν ὑψηλοτέρων μεταξύ τῶν κρατῶν μελῶν. Ἡ ἀπόστασις ἀπό τά ἐλάχιστα ἐπίπεδα φορολογίας πού προβλέπει ἡ εὐρωπαϊκή νομοθεσία εἶναι μεγάλη.
Τί ἰσχύει στίς ἄλλες χῶρες
Ἡ Εὐρωπαϊκή Ἕνωσις καθορίζει κατώτατα ὅρια Εἰδικοῦ Φόρου Καταναλώσεως, ἀφήνοντας ὅμως στά κράτη μέλη τήν δυνατότητα νά ἐπιβάλλουν ὑψηλοτέρους συντελεστές. Στήν βενζίνη, τό ἐλάχιστο εὐρωπαϊκό ἐπίπεδο εἶναι περίπου 0,359 εὐρώ ἀνά λίτρο καί στό πετρέλαιο κινήσεως 0,330 εὐρώ. Ἡ Ἑλλάς ἐπιβάλλει περίπου 0,70 καί 0,41 εὐρώ ἀντιστοίχως. Γιά λόγους συγκρίσεως, ἡ Γαλλία ἐπιβάλλει περίπου 0,683 εὐρώ ἀνά λίτρο στήν βενζίνη καί 0,594 εὐρώ στό πετρέλαιο κινήσεως, ἐνῷ στήν Γερμανία οἱ ἀντίστοιχοι φόροι εἶναι περίπου 0,655 καί 0,470 εὐρώ. Στήν χαμηλότερη κλίμακα εὑρίσκεται ἡ Βουλγαρία, μέ φόρους πλησίον τοῦ 0,363 εὐρώ στήν βενζίνη καί τοῦ 0,330 εὐρώ στό ντῆζελ. Ἡ μεγάλη αὐτή διαφορά ἐξηγεῖ σέ σημαντικό βαθμό γιατί κάτοικοι περιοχῶν τῆς Βορείου Ἑλλάδος ἐπιλέγουν συχνά νά διέρχονται τά σύνορα, γιά νά γεμίσουν τά ὀχήματά τους.
Ἡ ὑψηλή φορολογία δημιουργεῖ καί μιά ἔντονο ἀσυμμετρία. Ὅταν αὐξάνεται ἡ διεθνής τιμή τοῦ πετρελαίου, ἡ ἐπιβάρυνσις μεταφέρεται ταχέως στόν καταναλωτή καί ἐνισχύεται ἀπό τόν ΦΠΑ. Ὅταν ὅμως οἱ διεθνεῖς τιμές ὑποχωροῦν, ἡ τελική τιμή στήν ἀντλία μειώνεται πολύ λιγώτερο, ἐπειδή ὁ ΕΦΚ παραμένει σταθερός καί ἀποτελεῖ μεγάλο μέρος τῆς συνολικῆς ἀξίας. Ταυτοχρόνως, τά δημοσιονομικά ἔσοδα ἀπό αὐτήν τήν δομή φορολογήσεως εἶναι τεράστια. Γιά τό 2026 προβλέπονται ἔσοδα ἄνω τῶν 2,095 δισ. εὐρώ ἀπό τόν ΕΦΚ στίς βενζίνες καί περίπου 1,515 δισ. εὐρώ ἀπό τόν ΕΦΚ στό πετρέλαιο κινήσεως.
Μόνον ὁ ΦΠΑ πού ἐπιβάλλεται ἐπί τῶν συγκεκριμένων φόρων ἐκτιμᾶται σέ 502,8 ἑκατ. εὐρώ γιά τίς βενζίνες καί σέ 363,6 ἑκατ. εὐρώ γιά τό ντῆζελ. Ἐπί πλέον, ἀπό τήν ἐπιβολή ΦΠΑ ἐπί τοῦ ΕΦΚ τοῦ πετρελαίου θερμάνσεως ἀναμένονται ἔσοδα περίπου 71,76 ἑκατ. εὐρώ, ἀπό τό ὑγραέριο 22,8 ἑκατ. εὐρώ καί ἀπό τά λοιπά καύσιμα 7,44 ἑκατ. εὐρώ. Συνολικῶς, τό Δημόσιο προβλέπει νά εἰσπράξει ἄνω τῶν 1,7 δισ. εὐρώ ἀπό τήν ἐπιβολή ΦΠΑ ἐπί τῶν Εἰδικῶν Φόρων Καταναλώσεως γενικώτερα.
Γιατί η Ελλάς μένει πίσω στήν καινοτομία καί τήν Ανταγωνιστικότητα
Ἡ Ἑλλάς ἐξακολουθεῖ νά μένει πίσω στήν κούρσα τῆς καινοτομίας καί τῆς ἀνταγωνιστικότητoς ἐξ αἰτίας ἑνός συνδυασμοῦ διαρθρωτικῶν ἀδυναμιῶν. Οἱ ἐπενδύσεις τῶν ἑλληνικῶν ἐπιχειρήσεων σέ ἔρευνα καί ἀνάπτυξη εὑρίσκονται στό 48,3% τοῦ μέσου ὅρου τῆς ΕΕ, ἐνῷ ἡ πρόσβασις σέ ἐπιχειρηματικά κεφάλαια εἶναι μόλις στό 35,3%. Ἀρχικῶς, οἱ ἐπενδύσεις στήν ἔρευνα καί τήν ἀνάπτυξη παραμένουν περιορισμένες, ἰδιαιτέρως ἀπό τόν ἰδιωτικό τομέα. Πολλές ἐπιχειρήσεις εἶναι μικρές, οἰκογενειακές καί προσανατολισμένες κυρίως στήν ἐπιβίωση, μέ ἀποτέλεσμα νά δυσκολεύονται νά χρηματοδοτήσουν νέες τεχνολογίες.
Παραλλήλως, ἡ γραφειοκρατία, ἡ ἀργή ἀπονομή δικαιοσύνης, ἡ φορολογική ἀστάθεια καί οἱ συχνές ἀλλαγές στήν νομοθεσία ἀποθαρρύνουν τίς ἐπενδύσεις. Ἡ σύνδεσις τῶν πανεπιστημίων μέ τήν ἀγορά ἐργασίας καί τίς ἐπιχειρήσεις παραμένει ἀνεπαρκής, ἐνῷ πολλές ἐρευνητικές ἰδέες δέν μετατρέπονται σέ ἐμπορικά προϊόντα ἤ ὑπηρεσίες. Ἐπί πλέον, ἡ φυγή κατηρτισμένων νέων στό ἐξωτερικό στερεῖ ἀπό τήν χώρα πολύτιμο ἀνθρώπινο κεφάλαιο. Ἀδυναμίες παρατηροῦνται ἐπίσης στήν ψηφιοποίηση, στίς ὑποδομές καί στήν ἐπαγγελματική κατάρτιση. Ἡ ἑλληνική οἰκονομία βασίζεται, σέ μεγάλο βαθμό, στόν τουρισμό, στίς ὑπηρεσίες καί σέ κλάδους χαμηλῆς προστιθεμένης ἀξίας. Γιά νά βελτιωθεῖ ἡ κατάστασις, ἀπαιτοῦνται σταθερό θεσμικό πλαίσιο, κίνητρα γιά ἐπενδύσεις, στήριξις νεοφυῶν ἐπιχειρήσεων, συνεργασία πανεπιστημίων καί βιομηχανίας καί οὐσιαστική ἀξιοποίησις τῶν εὐρωπαϊκῶν πόρων.
