Ενα μέτρο που παρουσιάστηκε το 2023 ως μόνιμη μεταρρύθμιση για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής μετατρέπεται τρία χρόνια αργότερα σε πεδίο προεκλογικών διορθώσεων!
Νέες προεκλογικές υποσχέσεις που τις έχουν ακριβοπληρώσει πολίτες και επιχειρήσεις τα τελευταία χρόνια έρχεται να δώσει ξανά ο πρωθυπουργός από το βήμα της ΔΕΘ στις αρχές Σεπτεμβρίου. Εκτός από τα μέτρα που θα ανακοινώσει για να πείσει τους εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες που έχουν γυρίσει την πλάτη στη Ν.Δ., τα οποία θα χρηματοδοτηθούν από τα τεράστια υπερπλεονάσματα του προϋπολογισμού, θα προχωρήσει σε μειώσεις μέτρων που επέβαλε η ίδια η κυβέρνηση τα προηγούμενα χρόνια!
Στην πράξη, η Ν.Δ. επιχειρεί να μετατρέψει σε προεκλογική παροχή την κατάργηση ή τη μείωση επιβαρύνσεων που η ίδια επέβαλε, χρηματοδοτώντας τις εξαγγελίες με τα αχρείαστα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα που δημιουργήθηκαν από την υπερφορολόγηση και την ακρίβεια.
Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα με το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα στους ελεύθερους επαγγελματίες αλλά και τη φορολόγηση των φιλοδωρημάτων. Η πρώτη περίπτωση αφορά τα φιλοδωρήματα που λαμβάνουν εργαζόμενοι κυρίως στην εστίαση, στον τουρισμό, στις υπηρεσίες διανομής και σε άλλους κλάδους παροχής υπηρεσιών.
Η φορολόγηση των φιλοδωρημάτων ισχύει εδώ και τουλάχιστον 30 χρόνια με βάση τον Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος αλλά και με βάση σχετική νομολογία που έχει παραχθεί με διαδοχικές αποφάσεις του Αρείου Πάγου. Αυτή προβλέπει ότι τα φιλοδωρήματα έπρεπε να δηλώνονται ως αποδοχές, να συνυπολογίζονται με το φορολογητέο εισόδημα και να φορολογούνται όπως ακριβώς φορολογείται ο μισθός του εργαζoμένου.
Η νομική αυτή πρόβλεψη όλα τα προηγούμενα χρόνια ήταν πρακτικά ανεφάρμοστη, απέκτησε μετά τη ραγδαία εξάπλωση των ηλεκτρονικών συναλλαγών, η κυβέρνηση βρήκε το 2024 πεδίο δόξης λαμπρόν και ενεργοποίησε τη φορολόγησή τους με τον νόμο 5162/2024, θεσπίζοντας από την 1η Νοεμβρίου 2024 αφορολόγητο όριο έως 300 ευρώ τον μήνα. Παράλληλα, το σύνολο των φιλοδωρημάτων απαλλάχθηκε από ασφαλιστικές εισφορές, ανεξάρτητα από το ύψος του ποσού.
Μηνιαίο πλαφόν
Η ρύθμιση, όμως, προκάλεσε προβλήματα κυρίως στους εποχικά εργαζομένους. Ενας εργαζόμενος που δουλεύει μόνο έξι μήνες σε τουριστική επιχείρηση μπορεί να συγκεντρώνει τα φιλοδωρήματα του έτους μέσα σε μια περιορισμένη χρονική περίοδο. Με το μηνιαίο πλαφόν των 300 ευρώ ένα σημαντικό μέρος των ποσών αυτών κινδύνευε να φορολογηθεί, ακόμη κι αν το συνολικό ετήσιο ύψος των φιλοδωρημάτων παρέμενε σχετικά χαμηλό.
Στις 31 Ιουλίου 2026 το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών ανακοίνωσε τη διεύρυνση του αφορολόγητου ορίου από τα 300 ευρώ τον μήνα στα 6.000 ευρώ τον χρόνο. Η αλλαγή θα ισχύσει αναδρομικά για ολόκληρο το φορολογικό έτος 2026, ενώ η σχετική διάταξη αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση τον Σεπτέμβριο.
Η κυβέρνηση παρουσιάζει την παρέμβαση ως προσαρμογή του μέτρου στις πραγματικές συνθήκες της εποχικής εργασίας. Στην πράξη, όμως, διορθώνει έναν περιορισμό που η ίδια είχε θεσπίσει λιγότερο από δύο χρόνια νωρίτερα. Με το νέο σύστημα ένας εποχικός εργαζόμενος που απασχολείται για έξι μήνες θα μπορεί να λαμβάνει κατά μέσο όρο έως 1.000 ευρώ τον μήνα σε αφορολόγητα φιλοδωρήματα, αρκεί να μην ξεπερνά συνολικά τα 6.000 ευρώ μέσα στο έτος.
Σημειώνεται πως από τη στιγμή που τα φιλοδωρήματα εμφανίζονται ως εισόδημα, δεν αποτυπώνονται ξεχωριστά στις φορολογικές δηλώσεις, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να γίνει καμία εκτίμηση για τις επιπτώσεις στα κρατικά έσοδα. Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος για τους ελεύθερους επαγγελματίες. Το νέο σύστημα θεσπίστηκε με τον νόμο 5073/2023, ο οποίος εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στις φορολογικές δηλώσεις του 2024.
Με βάση τη ρύθμιση η Εφορία μπορεί να προσδιορίζει ένα ελάχιστο φορολογητέο εισόδημα για τους αυτοαπασχολούμενους, ακόμη και όταν εκείνοι δηλώνουν μικρότερα πραγματικά κέρδη. Η βασική κυβερνητική παραδοχή ήταν ότι η προσωπική εργασία ενός επαγγελματία δεν μπορεί να αποτιμάται χαμηλότερα από τις ετήσιες αποδοχές ενός εργαζομένου που αμείβεται με τον κατώτατο μισθό. Στον υπολογισμό λαμβάνονται υπόψη ο κατώτατος μισθός, τα χρόνια άσκησης της δραστηριότητας, το κόστος μισθοδοσίας και ο κύκλος εργασιών σε σχέση με τον μέσο τζίρο του αντίστοιχου επαγγελματικού κλάδου.
Ωστόσο, η επιβολή του ελάχιστου τεκμαρτού εισοδήματος είχε ως στόχο την αύξηση των δημόσιων εσόδων κατά επιπλέον 552 εκατ. ευρώ τον χρόνο. Στην πράξη, δεν αποτελούσε χτύπημα κατά της φοροδιαφυγής, αλλά μια οριζόντια διεύρυνση της φορολογικής βάσης, δηλαδή όσων πληρώνουν φόρο εισοδήματος στο κράτος.
Από την πρώτη στιγμή το μέτρο προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από επαγγελματικούς φορείς. Ηδη πριν από την ψήφισή του η κυβέρνηση αναγκάστηκε να κάνει τις πρώτες διορθώσεις. Μείωσε την προσαύξηση που συνδέεται με τον τζίρο και διεύρυνε τις κατηγορίες των επαγγελματιών που δικαιούνται μείωση κατά 50%.
Παρεμβάσεις
Στη συνέχεια προστέθηκαν και άλλες εξαιρέσεις ή μειώσεις. Το τεκμαρτό περιορίστηκε για επαγγελματίες σε μικρούς οικισμούς, για πολυτέκνους και μονογονείς, για Ατομα με Αναπηρία, για γονείς παιδιών με αναπηρία, για εκμεταλλευτές σχολικών κυλικείων και για ιδιοκτήτες ταξί με μικρό ποσοστό συμμετοχής στο όχημα.
Οι συνεχείς παρεμβάσεις δείχνουν ότι το σύστημα χρειάστηκε επανειλημμένα «μερεμέτια» για να περιοριστούν αδικίες που δεν είχαν προβλεφθεί στον αρχικό σχεδιασμό. Παρά τις διορθώσεις, όμως, ο βασικός μηχανισμός παρέμεινε σε ισχύ και επιβαρύνει εκατοντάδες χιλιάδες επαγγελματίες.
Μάλιστα, επειδή το ελάχιστο εισόδημα συνδέεται με τον κατώτατο μισθό, αυξάνεται αυτόματα κάθε φορά που αναπροσαρμόζονται οι κατώτατες αποδοχές. Ετσι, η βάση του τεκμηρίου αυξήθηκε από 11.620 ευρώ για τα εισοδήματα του 2024 σε 12.320 ευρώ για τα εισοδήματα του 2025, ανεβάζοντας αντίστοιχα και τον ελάχιστο φόρο.
Νέες εξαγγελίες στη ΔΕΘ για τους ελεύθερους επαγγελματίες
Εν όψει της τελευταίας ΔΕΘ πριν από τις εκλογές, η κυβέρνηση επανέρχεται, αναζητώντας νέα φόρμουλα ελάφρυνσης των ελεύθερων επαγγελματιών. Μεταξύ των σεναρίων που βρίσκονται στο τραπέζι είναι το «πάγωμα» της τεκμαρτής βάσης, ώστε να μην αυξάνεται κάθε χρόνο μαζί με τον κατώτατο μισθό, η διεύρυνση των κατηγοριών που δικαιούνται μειωμένο τεκμήριο, η επανεξέταση των προσαυξήσεων λόγω ετών λειτουργίας, τζίρου και μισθοδοσίας, αλλά και η σταδιακή κατάργηση του συστήματος από το 2027.
Η πολιτική στόχευση είναι προφανής: οι ελεύθεροι επαγγελματίες αποτέλεσαν μία από τις κοινωνικές ομάδες που αντέδρασαν εντονότερα στο νέο σύστημα, ενώ η κυβέρνηση επιχειρεί τώρα να αποκαταστήσει τη σχέση της μαζί τους εν όψει των νέων εκλογών. Ετσι, ένα μέτρο που παρουσιάστηκε το 2023 ως μόνιμη μεταρρύθμιση για την καταπολέμηση της φοροδιαφυγής μετατρέπεται τρία χρόνια αργότερα σε πεδίο προεκλογικών διορθώσεων. Η κυβέρνηση δεν καταργεί απλώς ή μειώνει έναν φόρο που κληρονόμησε, αλλά υπόσχεται να περιορίσει μια επιβάρυνση που η ίδια επέβαλε, αφού προηγουμένως την εισέπραξε επί σειρά ετών από τους ελεύθερους επαγγελματίες.
