Ἡ ἴδια ἡ Προεδρία χαρακτήρισε τήν ἡμέρα αὐτή ὡς σημαντική τόσο γιά τόν πολιτισμό ὅσο καί γιά τόν Χριστιανισμό.
Ἡ ἀποκατάσταση ἑνός ἱστορικοῦ μνημείου δέν εἶναι ἀπό μόνη της πρόβλημα. Ἀντιθέτως, ὁ πολιτισμένος λαός ὀφείλει νά προστατεύει τήν ἱστορική του κληρονομιά, ἀκόμη καί ὅταν αὐτή προέρχεται ἀπό περιόδους κατοχῆς ἤ διαφορετικῶν πολιτισμικῶν στρωμάτων. Τό ἐρώτημα, ὅμως, ἀρχίζει ὅταν η ἀνάδειξη ἑνός μνημείου ἀποσυνδέεται ἀπό τό συνολικό ἱστορικό πλαίσιο καί μετατρέπεται σέ πολιτικό συμβολισμό τοῦ παρόντος. Και ἐδῶ βρίσκεται ἡ οὐσία.
- Tοῦ Ἀλέξιου Π. Παναγόπουλου*
Τά Ἰωάννινα δέν εἶναι ἁπλῶς μιά ὁποιαδήποτε «πολυπολιτισμική» πόλη. Εἶναι μιά δημιουργική ἑλληνική πόλη μέ βαθύ βυζαντινό, Ὀρθόδοξο καί νεώτερο ἑλληνικό ἱστορικό ἀποτύπωμα στά σύνορα τῆς Ἀλβανίας, ἡ ὁποία πέρασε ἀπό τήν ὀθωμανική κυριαρχία καί ἐντάχθηκε στό ἑλληνικό κράτος τό 1913. Τότε πού θά ’πρεπε νά ἐνσωματωθεῖ καί ἡ Βόρειος Ἤπειρος.
Ἀλλά ἡ ἱστορική μνήμη δέν μπορεῖ νά ἐπιλέγει μόνο ἐκεῖνα τά κεφάλαια πού ταιριάζουν στή σύγχρονη πολιτική ἀφήγηση. Ἡ παράδοση τῶν Ἰωαννίνων στούς Ὀθωμανούς τό 1430 ἀποτελεῖ ἕνα ἀπό τά σημαντικά ὁρόσημα τῆς ἱστορίας τῆς Ἠπείρου. Σήμερα, ἕξι αἰῶνες ἀργότερα, ἡ Ἑλλάδα βρίσκεται σέ μιά ἐντελῶς διαφορετική μοντέρνα ἱστορική πραγματικότητα. Γι’ αὐτό ἀκριβῶς χρειάζεται προσοχή στούς συμβολισμούς μέ διεθνῆ ἀντίκτυπο.
Ἡ ἀποκατάσταση ἑνός ὀθωμανικοῦ μνημείου μπορεῖ νά σημαίνει σεβασμό στήν Ἱστορία. Δέν πρέπει ὅμως νά σημαίνει ἐξιδανίκευση τῆς ἐθνικῆς ἱστορικῆς κυριαρχίας. Ἡ διαφορά αὐτή εἶναι θεμελιώδης. Τό ἴδιο ἰσχύει καί γιά τή σύγχρονη μορφή μετανάστευσης, μέ ὅσες παρανομίες καί παρατυπίες συνοδεύεται. Ἡ Ἑλλάδα μπορεῖ καί θά πρέπει νά σέβεται κάθε ἄνθρωπο, ἀνεξαρτήτως τῆς θρησκείας, σύμφωνα μέ τά ἑλληνικά Συντάγματα. Ὅμως ἄλλο ὁ σεβασμός πρός τόν ἄνθρωπο καί ἄλλο ἡ γεωοικονομική καί γεωπολιτική ἀδυναμία τοῦ κράτους νά διαμορφώσει μιά σαφῆ πολιτική γιά τήν ἐθνική συνοχή, τήν κοινωνική ἐνσωμάτωση, τή δημογραφία καί τήν πολιτισμική συνέχεια. Καί ἀκόμη περισσότερο: ἄλλο ἡ πολιτιστική συνύπαρξη καί ἄλλο ἡ ἀπώλεια τῆς ἐθνικῆς ἱστορικῆς αὐτοσυνειδησίας.
Τό ζήτημα, ἑπομένως, δέν εἶναι ἄν πρέπει νά προστατεύεται ἕνα τζαμί. Τό ζήτημα εἶναι ἐάν, παράλληλα μέ τό ὀθωμανικό μνημεῖο, ἡ Πολιτεία ἀναδεικνύει μέ τήν ἴδια ἀποφασιστικότητα τά μνημεῖα τοῦ ἑλληνικοῦ καί Ὀρθόδοξου ἱστορικοῦ ἀποτυπώματος καί τῆς ἱερᾶς μας παραδόσεως. Ὀρθό εἶναι τό ἐάν ἡ ἑλληνική πολιτιστική πολιτική μπορεῖ νά πεῖ ταυτόχρονα: «Σεβόμαστε τό ὀθωμανικό μνημεῖο ἐπειδή ἀνήκει στήν Ἱστορία μας, ἀλλά γνωρίζουμε πολύ καλά ποιοί εἴμαστε, ἀπό ποῦ ἐρχόμαστε καί ποιά ἱστορική συνέχεια ἐκπροσωποῦμε». Κι αὐτό δέν εἶναι ἐθνικισμός. Εἶναι ἱστορική αὐτογνωσία.
Τό ἴδιο ἐρώτημα τίθεται καί μέ διαφορετικό τρόπο ἀπέναντι στίς εἰκόνες πού βλέπουμε πλέον στούς ἑλληνικούς δρόμους, ἀπό σημαῖες ἄλλων κρατῶν, μεγάλες μεταναστευτικές κοινότητες καί μιά κοινωνία, ἰδίως στήν πρωτεύουσα Ἀθήνα, πού ἐκμοντερνίζεται κι ἀλλάζει ταχύτατα. Ἡ Ἑλλάδα δέν μπορεῖ νά φοβᾶται τήν παρουσία τοῦ «ἄλλου». Ἀλλά οὔτε μπορεῖ νά θεωρεῖ ὅτι ἡ ἑλληνική ἐθνική ταυτότητα εἶναι μιά λεπτομέρεια πού θά ἐπιβιώσει αὐτόματα. Ἡ πολυπολιτισμικότητα χωρίς ἰσχυρό ἐθνικό κέντρο ἱστορικῆς καί πολιτιστικῆς αὐτοσυνειδησίας μπορεῖ νά ὁδηγήσει ὄχι στή συνύπαρξη, ἀλλά στή διάλυση τῆς κοινῆς ἀναφορᾶς. Αὐτό εἶναι τό ἐρώτημα πού ἡ πολιτική ἡγεσία ὀφείλει νά ἀπαντήσει. Ὄχι μέ συνθήματα. Μέ ἐθνική στρατηγική.
Ἡ Ἑλλάδα δέν χρειάζεται νά ἀπολογεῖται γιά τήν Ἱστορία της. Δέν χρειάζεται οὔτε νά μισεῖ τήν ὀθωμανική κληρονομιά οὔτε νά τήν ἐξιδανικεύει. Χρειάζεται νά τήν γνωρίζει. Νά ἀποκαθιστᾶ τά μνημεῖα της. Νά προστατεύει τίς ἐκκλησίες καί τά μοναστήρια της. Νά θυμᾶται τόν Πόντο, τή Μικρά Ἀσία, τήν Ἀνατολική Θράκη, τή Βόρεια Ἤπειρο, τή Μακεδονία καί τόν ξεχασμένο ἑλληνισμό τῶν Βαλκανίων καί τῆς Ἀνατολικῆς Μεσογείου. Καί ταυτόχρονα νά ἀντιμετωπίζει μέ ἀνθρωπιά κάθε συνάνθρωπο πού σέβεται τόν τόπο μας καί πού ζεῖ νόμιμα στήν Ἑλλάδα. Αὐτό εἶναι τό ἰσορροπημένο πατριωτικό μοντέλο.
Ἡ σημερινή ἐποχή δέν ἀπαιτεῖ ἀπό τήν Ἑλλάδα νά κλειστεῖ στόν ἑαυτό της. Ἀπαιτεῖ ὅμως νά γνωρίζει ποιά εἶναι. Οἱ μεγάλες γεωπολιτικές δυνάμεις –ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσσία καί οἱ εὐρωπαϊκές δυνάμεις– κινοῦνται μέ βάση τά ἀτομικά συμφέροντά τους. Ἡ Ἑλλάδα ὀφείλει νά πράττει τό ἴδιο: μέ συμμαχίες, ἀλλά καί μέ ἐθνική στρατηγική.
Ἡ Ἱστορία μᾶς διδάσκει ὅτι τά κράτη πού δέν ἔχουν δικό τους στρατηγικό ὅραμα κινδυνεύουν νά γίνουν ἀντικείμενα τῶν σχεδιασμῶν ἄλλων. Γι’ αὐτό, τό ζήτημα σήμερα δέν εἶναι τό Τζαμί τῆς Καλούτσιανης. Τό ζήτημα εἶναι ἡ Ἑλλάδα τοῦ 21ου αἰῶνα. Μιά Ἑλλάδα πού σέβεται ὅλα τά μνημεῖα της, ἀλλά δέν ξεχνᾶ τήν ἐθνική Ἱστορία της. Μιά Ἑλλάδα πού δέν φοβᾶται τόν ξένο, ἀλλά δέν εἶναι ξενομανής, οὔτε ἐγκαταλείπει τόν ἑαυτό της.
Μιά Ἑλλάδα εὐρωπαϊκή, δημοκρατική καί ἀνοιχτή – ἀλλά ταυτόχρονα ἱστορικά συνειδητή, δημογραφικά ζωντανή καί πολιτισμικά αὐτοδύναμη. Γιατί ὅποιος ξεχνᾶ τήν ἱστορική του ταυτότητα δέν γίνεται περισσότερο Εὐρωπαῖος. Γίνεται ἁπλῶς λιγώτερο ὁ ἑαυτός του. Καί αὐτό εἶναι ἴσως τό σημαντικώτερο ἐθνικό ἐρώτημα πού θέτει, ἔστω συμβολικά, ἡ εἰκόνα ἑνός Προέδρου τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας στά ἐγκαίνια ἑνός ἀποκατεστημένου ὀθωμανικοῦ μνημείου στά Ἰωάννινα. Ἡ Παναγία τῆς Τήνου μας νά εἶναι προστάτης καί ὁδηγός τοῦ Ἑλληνισμοῦ καί τῆς Ὀρθοδοξίας – ὄχι ὡς ἄρνηση τοῦ ἄλλου, ἀλλά ὡς ὑπενθύμιση τοῦ ποιοί ἐμεῖς ὡς Ἕλληνες εἴμαστε.
*Καθηγητής (DDDr., Dr.Habil.)
ΠΗΓΗ https: estianews.gr
