Την ώρα που η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται με ταχείς ρυθμούς στα συστήματα υγείας, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) Ευρώπης προειδοποιεί ότι οι κανόνες που διέπουν τη χρήση της δεν συμβαδίζουν με την ανάπτυξη της τεχνολογίας. Σύμφωνα με τη μεγαλύτερη αξιολόγηση που έχει πραγματοποιήσει ο Οργανισμός για την αξιοποίηση της AI στην υγειονομική περίθαλψη, το 92% των χωρών της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας του ΠΟΥ δεν διαθέτει εθνική στρατηγική για την ασφαλή εφαρμογή της στην υγεία.
Η αξιολόγηση εξέτασε τον βαθμό «ετοιμότητας» των 53 χωρών της Ευρωπαϊκής Περιφέρειας, δηλαδή κατά πόσο διαθέτουν το απαραίτητο θεσμικό και επιχειρησιακό πλαίσιο για την ασφαλή ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης στα συστήματα υγείας.
«Η τεχνολογία εξελίσσεται ταχύτερα από τη διακυβέρνησή της»
Παρουσιάζοντας τα ευρήματα κατά τη διεθνή διάσκεψη για την τεχνητή νοημοσύνη στην υγεία, που πραγματοποιήθηκε στη Λισαβόνα στις 15 και 16 Ιουλίου 2026, ο Περιφερειακός Διευθυντής του ΠΟΥ για την Ευρώπη, Χανς Χένρι Π. Κλούγκε, προειδοποίησε ότι η ανάπτυξη της τεχνολογίας έχει ξεπεράσει τη θέσπιση των αναγκαίων κανόνων.
«Αναπτύσσουμε μια τεχνολογία που θα αναδιαμορφώσει την υγειονομική περίθαλψη και την ιατρική όπως τις γνωρίζουμε. Όμως μόνο μία στις δώδεκα χώρες διαθέτει στρατηγική για να τη διαχειριστεί υπεύθυνα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Όπως επισήμανε, «η τεχνολογία εξελίσσεται πολύ ταχύτερα από τη διακυβέρνησή της, με αποτέλεσμα να διευρύνεται το κενό ανάμεσα στην καινοτομία και το θεσμικό πλαίσιο που απαιτείται για την ασφαλή εφαρμογή της».
Πού χρησιμοποιείται ήδη η τεχνητή νοημοσύνη
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΠΟΥ, σχεδόν τα δύο τρίτα των χωρών χρησιμοποιούν ήδη εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης στη διάγνωση, ενώ οι μισές έχουν ενσωματώσει ψηφιακούς βοηθούς (chatbots) για την εξυπηρέτηση των ασθενών. Παράλληλα, το 98% των χωρών αναγνωρίζει ότι η AI μπορεί να βελτιώσει τη φροντίδα των ασθενών και επενδύει στην αξιοποίησή της.
Η τεχνητή νοημοσύνη αξιοποιείται ήδη για:
- ταχύτερη ανάλυση ακτινογραφιών και μαστογραφιών,
- έγκαιρη ανίχνευση σηψαιμίας στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας,
- καλύτερη διαχείριση κλινών, προσωπικού και ιατρικού εξοπλισμού,
- μείωση της γραφειοκρατίας, μέσω του προγραμματισμού ραντεβού και της διαχείρισης ηλεκτρονικών φακέλων ασθενών,
- επιτάχυνση της ανάπτυξης νέων φαρμάκων και της παρακολούθησης της ασφάλειάς τους.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα παρουσιάστηκε η Πορτογαλία, όπου σύστημα τεχνητής νοημοσύνης υποστηρίζει ήδη τους γιατρούς στην ταχύτερη αναγνώριση καταγμάτων και παθήσεων του θώρακα, συμβάλλοντας στη μείωση των χρόνων αναμονής στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών.
Σημαντικές ελλείψεις στην προετοιμασία
Η έκθεση καταγράφει σημαντικά κενά στην προετοιμασία των συστημάτων υγείας για την ασφαλή αξιοποίηση της AI. Ειδικότερα:
- μόλις μία στις πέντε χώρες εκπαιδεύει τους επαγγελματίες υγείας στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης πριν από την αποφοίτησή τους,
- μόνο μία στις τέσσερις παρέχει σχετική εκπαίδευση στο ήδη υπηρετούν προσωπικό,
- λιγότερες από τις μισές χώρες έχουν αξιολογήσει αν το ισχύον νομικό τους πλαίσιο επαρκεί για την ασφαλή χρήση της AI στην υγεία,
- σχεδόν τέσσερις στις δέκα δεν διαθέτουν καν ηθικές κατευθυντήριες οδηγίες για την εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης.
Οι κίνδυνοι για ασθενείς και γιατρούς
Ο ΠΟΥ υπογραμμίζει ότι η «διακυβέρνηση» της τεχνητής νοημοσύνης αφορά τους κανόνες και τους μηχανισμούς που διασφαλίζουν πως τα συστήματα AI είναι ασφαλή, αξιόπιστα και λειτουργούν με διαφάνεια και λογοδοσία.
Μεταξύ των κρίσιμων ζητημάτων που πρέπει να ρυθμιστούν είναι ο έλεγχος της ασφάλειας των αλγορίθμων πριν χρησιμοποιηθούν σε ασθενείς, η ευθύνη σε περίπτωση λανθασμένης διάγνωσης, η προστασία των προσωπικών δεδομένων και η κατάλληλη εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας.
Ο Χανς Χένρι Π. Κλούγκε προειδοποίησε ότι η έλλειψη αυτών των εγγυήσεων μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες. «Ένας αλγόριθμος με μεροληψία μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένη διάγνωση, με πραγματικές συνέπειες για έναν πραγματικό ασθενή. Με ανθρώπινο κόστος», τόνισε, προσθέτοντας ότι όταν οι επαγγελματίες υγείας δεν κατανοούν τον τρόπο με τον οποίο η AI καταλήγει στις αποφάσεις της, μειώνεται η δυνατότητα ελέγχου και αμφισβήτησης των αποτελεσμάτων της.
Οι τρεις προτάσεις του ΠΟΥ
Ο Περιφερειακός Διευθυντής του ΠΟΥ κάλεσε τα κράτη να κινηθούν άμεσα σε τρεις βασικές κατευθύνσεις:
- ενίσχυση της διεθνούς συνεργασίας για την αντιμετώπιση των προκλήσεων της τεχνητής νοημοσύνης,
- θέσπιση εθνικών στρατηγικών και σαφούς θεσμικού πλαισίου για τη χρήση της AI στην υγεία,
- συστηματική εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας που χρησιμοποιούν τα νέα εργαλεία.
Όπως επισημαίνει ο ΠΟΥ, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τη διάγνωση, τη θεραπεία και τη λειτουργία των συστημάτων υγείας. Ωστόσο, χωρίς επαρκή εποπτεία και σαφείς κανόνες εφαρμογής, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργήσει νέα προβλήματα αντί να ενισχύσει την ασφάλεια και την ποιότητα της περίθαλψης.
