Ετοιμη να σκάσει είναι η φούσκα των στεγαστικών δανείων, με χιλιάδες νοικοκυριά να κινδυνεύουν να χάσουν τα σπίτια τους. Προτού ακόμη κλείσει καλά καλά το πρώτο δίμηνο του έτους, οι προβλέψεις για έκρηξη των επισφαλειών πυκνώνουν, ανεβάζοντας το ποσοστό των καθυστερούμενων στεγαστικών στο 26%-27%, καθώς -πέραν των δανειοληπτών που δηλώνουν για πρώτη φορά αδυναμία εξυπηρέτησης των υποχρεώσεών τους και οι οποίοι αυξάνονται αλματωδώς- καθίστανται επισφαλή και δάνεια ήδη ρυθμισμένα. Πιο συγκεκριμένα τα «κόκκινα» στεγαστικά (όσα δηλαδή παρουσιάζουν καθυστέρηση για 90 ημέρες) από το 15%, που ήταν το ποσοστό τους στο τέλος του 2011, έφτασαν το 22% στο εννεάμηνο 2012 και προσέγγισαν το 24%-25% στο τέλος του 2012. Δηλαδή πέρυσι περισσότερα από 300.000 νοικοκυριά είχαν σταματήσει να πληρώνουν τη δόση του στεγαστικού τους δανείου για τρεις μήνες, εκ των οποίων τα 2/3 για διάστημα άνω των τριών μηνών. Φέτος το ποσοστό των υπερήμερων δανειοληπτών έχει αυξηθεί περαιτέρω, με συνέπεια να κινδυνεύουν να ξεσπιτωθούν είτε το 2014, όταν επανέλθει το μέτρο των πλειστηριασμών, είτε όταν τα ξένα distress funds που παζαρεύουν αυτή τη στιγμή με τις ελληνικές τράπεζες αποκτήσουν τα «κόκκινα» χαρτοφυλάκια των τελευταίων, ζητώντας να τους καταβληθούν άμεσα οι καθυστερούμενες οφειλές. Υπενθυμίζεται ότι η τρόικα είχε ζητήσει να μη δοθεί παράταση στην απαγόρευση των πλειστηριασμών (για ποσά μέχρι 200.000 ευρώ) ήδη από φέτος, ωστόσο επετεύχθη η ανανέωσή του για το τρέχον έτος.
Πάντως, παρόλο το θεσμικό πλαίσιο προστασίας της πρώτης κατοικίας έως 200.000 ευρώ από τους πλειστηριασμούς, το 2012 βγήκαν σε πλειστηριασμό 26.000 ακίνητα.
Συνολικά, λόγω του ότι η ύφεση θα συνεχιστεί, τα επισφαλή δάνεια (στεγαστικά, καταναλωτικά, επιχειρηματικά) εκτιμάται ότι το 2013 θα φθάσουν το 30% από 25% το 2012.
Νέα γενιά εγκλωβισμένων
Οι άμεσα θιγόμενοι είναι τα χιλιάδες νοικοκυριά που «παρασύρθηκαν» από το όνειρο του δικού τους κεραμιδιού και έσπευσαν μαζικά να αγοράσουν σπίτι τη «χρυσή περίοδο της κτηματαγοράς» (2003-2008), συγκροτώντας τώρα μια νέα γενιά εγκλωβισμένων. Μέσα σε μία πενταετία τουλάχιστον μισό εκατομμύριο Ελληνες δανείστηκαν περισσότερα από 50 δισ. ευρώ. Μόνο την τριετία 2006-2008 χορηγήθηκαν δάνεια 32 δισ. ευρώ. Με αυτά τα χρήματα «αποκτήθηκαν» ακίνητα σε τιμές έως και 50% υψηλότερες από τα θεμελιώδη μεγέθη της αγοράς, λόγω ακριβώς του πακτωλού των δανεικών, κάτι που αποδεικνύεται και από τον δείκτη τιμών της Τράπεζας της Ελλάδος. Στο διάστημα 2006-2008 οι ανατιμήσεις άγγιξαν το 22%. Σήμερα αυτή η «υπεραξία» έχει χαθεί και οι πραγματικές τιμές της περιουσίας των δανειοληπτών είναι μειωμένες πάνω από 40%, όταν παράλληλα εννέα στα 10 νοικοκυριά έχουν υποστεί μείωση των εισοδημάτων τους μόνο την τελευταία τριετία κατά περίπου 40%, οι φόροι στην ακίνητη περιουσία το ίδιο διάστημα αυξήθηκαν κατά 422%, ενώ σε τέσσερις στις 10 οικογένειες υπάρχει τουλάχιστον ένα άνεργο μέλος.
Η απαξίωση των ακινήτων που αγοράστηκαν με δανεικά και σήμερα κινδυνεύουν να κατασχεθούν, ειδικά σε ό,τι αφορά τις υπερτιμημένες νεόδμητες κατοικίες, διαπιστώνεται και από τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδας. Οπως προκύπτει, λοιπόν, από την πρόσφατη έκθεση της ΤτΕ, το τελευταίο τρίμηνο του 2012 οι τιμές των νέων διαμερισμάτων (έως πέντε ετών) στη Θεσσαλονίκη κατέγραψαν σε ετήσια βάση πτώση σε ποσοστό 15,6%. Το ίδιο διάστημα στην Αθήνα η μείωση ήταν της τάξης του 12,2%, ενώ στις άλλες μεγάλες πόλεις οι τιμές των καινούργιων κατοικιών έπεσαν κατά 8,2%. Σε ποσοστό 10,6% μειώθηκαν οι τιμές των διαμερισμάτων έως πέντε ετών στις υπόλοιπες περιοχές της χώρας.
Σύμφωνα με τον σχετικό δείκτη τιμών που κατάρτισε η Τράπεζα της Ελλάδος, με έτος βάσης το 2007, όταν ο δείκτης ήταν στις 100 μονάδες, τα νεόδμητα διαμερίσματα καταγράφουν μια σωρευτική μείωση κατά 31% στη διάρκεια της τελευταίας πενταετίας σε ό,τι αφορά τη Θεσσαλονίκη, το αντίστοιχο ποσοστό για την Αθήνα είναι 25,7%, για τις άλλες μεγάλες πόλεις 19,3%, ενώ η μικρότερη ποσοστιαία πτώση καταγράφεται στις υπόλοιπες περιοχές της χώρας (-17,3%).
Ωστόσο, παρά τη σοβαρή μείωση των πραγματικών τιμών, οι δανειολήπτες αναγκάζονται να πληρώνουν δόσεις δανείων, όπως και να φορολογούνται άλλωστε, για αξίες που απλώς σήμερα δεν υπάρχουν και κανείς δεν ξέρει εάν ποτέ θα επανέλθουν σε εκείνα τα επίπεδα!
Σε αναμονή των ρυθμίσεων που θα αφορούν ελάχιστους
Περιμένοντας τη σχετική γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, αλλά και τη σύμφωνη γνώμη των δανειστών, τα μέσα Μαρτίου είναι το καινούργιο χρονικό όριο που έχει ορίσει -ατύπως- το υπουργείο Ανάπτυξης προκειμένου να οριστικοποιηθούν οι ρυθμίσεις για τη διευκόλυνση των δανειοληπτών.
Εν τω μεταξύ, βέβαια, αυξάνεται με γεωμετρική πρόοδο η προσφυγή των υπερχρεωμένων νοικοκυριών με ληξιπρόθεσμες οφειλές στο υφιστάμενο πλαίσιο του νόμου Κατσέλη, με τις δικάσιμους που δίνονται από τα κατά τόπους Ειρηνοδικεία να φθάνουν πλέον το 2020.
Σε ό,τι αφορά τη ρύθμιση που προωθεί το υπουργείο Ανάπτυξης για τη διευκόλυνση των δανειοληπτών προβλέπεται το πάγωμα των δόσεων στεγαστικών δανείων για δύο χρόνια, στη διάρκεια των οποίων θα καταβάλλονται μόνο τόκοι, υπολογισμένοι μάλιστα με πολύ χαμηλό επιτόκιο (1,5%).
Δυνατότητα υπαγωγής στη ρύθμιση θα έχουν οι μισθωτοί, οι συνταξιούχοι και οι αμειβόμενοι με δελτίο παροχής υπηρεσιών από έναν εργοδότη («μπλοκάκια») και αφού πληρούν τις εξής προϋποθέσεις:
α. Εχουν ετήσιο οικογενειακό εισόδημα έως 25.000 ευρώ.
β. Το εισόδημά τους έχει υποστεί μείωση τουλάχιστον 35% τη διετία 2010-2012.
γ. Εχουν δάνειο για αγορά πρώτης κατοικίας.
δ. Η αντικειμενική αξία της κύριας κατοικίας δεν υπερβαίνει τα 180.000 ευρώ.
ε. Το δάνειο θα πρέπει να εξυπηρετείται κανονικά έως την υπαγωγή στη ρύθμιση διευκόλυνσης.
Η ρύθμιση, η οποία λόγω των αυστηρών προδιαγραφών που θέτει αφορά στην ουσία ελάχιστους δανειολήπτες (υπολογίζεται 120.000-150.000), θα κατατεθεί στη Βουλή, αφού προηγουμένως αξιολογηθεί από την Τράπεζα της Ελλάδος.
Ξανθή Γούναρη
