Στη δίνη της πολιτικής κρίσης στροβιλίζεται η τουρκική οικονομία που απειλείται από τις ρωγμές στην εικόνα του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Ο πρωθυπουργός της Τουρκίας, ο οποίος μέχρι σήμερα αποτελούσε τον βασικό πυλώνα εμπιστοσύνης για τα ξένα κεφάλαια που λειτούργησαν ως η ατμομηχανή της ανάπτυξης της τουρκικής οικονομίας, χάνει αυτή την ιδιότητα.
Οι αρνητικές επιδράσεις της πολιτικής αναταραχής εξαιτίας του σκανδάλου διαφθοράς και της μετωπικής σύγκρουσης του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με το κίνημα Γκιουλέν είναι ορατές. Και έρχονται μάλιστα σε μια ήδη κρίσιμη συγκυρία για την τουρκική οικονομία τόσο για τις εισροές ξένων κεφαλαίων όσο και για τις επιπτώσεις που θα υποστεί από την πιθανή μείωση της ποσοτικής διευκόλυνσης από τη Fed. Tο χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης αλλά και η τουρκική λίρα καταγράφουν από την έναρξη της κρίσης σοβαρές απώλειες.
Σύσσωμο το επιτελείο της τουρκικής κυβέρνησης προσπαθεί να υποβαθμίσει τις επιπτώσεις από το σκάνδαλο. Ο υπουργός Οικονομίας της χώρας Μεχμέτ Σιμσέκ υποστηρίζει ότι η επίμαχη υπόθεση θα μπορούσε μόνο βραχυπρόθεσμα να πλήξει την οικονομική ανάπτυξή της. «Αντιμετωπίζουμε μια σημαντική πρόκληση σε πολιτικό επίπεδο, ωστόσο πιστεύουμε ότι δεν θα διαρκέσει για μεγάλο χρονικό διάστημα» είπε ο Σιμσέκ κατά τη διάρκεια συνέντευξης που παραχώρησε στο τηλεοπτικό δίκτυο CNN Türk. Ο αντιπρόεδρος της τουρκικής κυβέρνησης, υπεύθυνος για τα οικονομικά, Αλι Μπαμπατζάν δηλώνει από την πλευρά του ότι η κρίση γύρω από το σκάνδαλο της διαφθοράς δεν θα επηρεάσει την οικονομία, «εφόσον το δικαστικό σώμα αλλά και τα σώματα ασφαλείας δρουν στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων τους», όπως χαρακτηριστικά είπε.
Απευθυνόμενος σε επιχειρηματική συνάντηση στην Αγκυρα, ο Μπαμπατζάν σημείωσε ότι θεωρεί ότι και η πίεση επί των επιτοκίων θα υποχωρήσει πολύ σύντομα. «Ο αντίκτυπος του σκανδάλου αρχίζει ήδη να ξεθωριάζει. Εκτιμώ ότι τις επόμενες μέρες θα επιστρέψουν στις τουρκικές αγορές 427.000.000 από τα 764.000.000 δολάρια που έφυγαν με το ξέσπασμα του σκανδάλου» είπε. Ο ίδιος υποστήριξε μάλιστα ότι η Halkbank, ο γενικός διευθυντής της οποίας κρατείται στο πλαίσιο της έρευνας για τη διαφορά, έγινε στόχος γιατί ήταν η μόνη τράπεζα που μπορούσε να συναλλάσσεται με το Ιράν, «καθώς διέθετε αξιοπιστία τόσο στο Ιράν όσο και στις ΗΠΑ».
Οι επιχειρηματίες όμως έχουν αντίθετη άποψη και εκφράζουν ανοιχτά τους φόβους τους για την επόμενη μέρα. Ο πρόεδρος της Ενωσης Τούρκων Βιομηχάνων και Επιχειρηματιών (TUSIAD) Μουχαρέμ Γιλμάζ θεωρεί ότι η καθυστέρηση βασικών μεταρρυθμίσεων οδήγησε στην κρίση που ακολούθησε τις επιχειρήσεις της 17ης Δεκεμβρίου. «Η Τουρκία έκλεινε τα αυτιά της στις εκθέσεις της Ε.Ε., όπου τονίζονταν πάντα τα θέματα της ανεξαρτησίας της Δικαιοσύνης, του κράτους δικαίου και της καταπολέμησης της διαφθοράς» λέει στην τουρκική εφημερίδα «Milliyet» ο Γιλμάζ. O πρόεδρος της ισχυρής αυτής επαγγελματικής οργάνωσης δηλώνει ότι τα γεγονότα της 17ης Δεκεμβρίου ήταν «προειδοποίηση» και υπενθυμίζει ότι «η οικονομική ανάπτυξη δεν θα μπορέσει να προχωρήσει χωρίς τη δημοκρατική ανάπτυξη», όπως λέει χαρακτηριστικά. «Περιμέναμε ένα νέο Σύνταγμα. Επιμέναμε σε αυτό. Προσπαθήσαμε να διατηρήσουμε ζωντανή τη δυναμική των μεταρρυθμίσεων. Ομως, δυστυχώς, η προεργασία για το νέο Σύνταγμα δεν ολοκληρώθηκε και έμεινε αδύναμο το πακέτο εκδημοκρατισμού. Δεν μπορέσαμε να αναζωογονήσουμε τη διάθεση για τις μεταρρυθμίσεις».
«Παλαιότερα είχαμε υποδείξει την ανάγκη να κατοχυρωθεί η πλήρης ανεξαρτησία του Ανώτατου Συμβουλίου Δικαστών και Εισαγγελέων. Σήμερα φαίνεται πόσο δίκαιο είχαμε» επαναλαμβάνει ο Γιλμάζ και τονίζει «πόσο αναγκαία είναι η αλλαγή του Συντάγματος». Ο Γιλμάζ σχολιάζει επίσης ότι αυτό που χρειάζεται σήμερα η Τουρκία δεν είναι εκλογές αλλά μεταρρυθμίσεις. «Δεν χρειάζονται πρόωρες εκλογές. Σκέφτομαι ότι κάτι τέτοιο θα αποτελούσε βαρύ φορτίο για την οικονομία» είπε.
Επιβεβαίωση αυτών που λένε οι επιχειρηματίες είναι η ανακοίνωση του οίκου αξιολόγησης Fitch, που αναφέρει ότι, αν και η πολιτική κρίση δεν επηρεάζει άμεσα την πιστοληπτική ικανότητα της Τουρκίας, την οποία τοποθετεί στη βαθμίδα «ΒΒΒ-», η παρατεταμένη αβεβαιότητα θα μπορούσε να αποδειχθεί περισσότερο επιζήμια.
«Εάν το σκάνδαλο διαφθοράς συνεχιστεί επ’ αόριστον, αυτό θα μπορούσε να αποδυναμώσει την κυβέρνηση και να υπονομεύσει την ικανότητά της να λάβει έγκαιρα μέτρα, τα οποία θα διατηρήσουν την οικονομική σταθερότητα» αναφέρεται σε ανακοίνωση του οίκου. Οι οικονομικές και πολιτικές πιέσεις που προκαλεί το σκάνδαλο εκτιμάται ότι μπορεί να καθυστερήσουν για πολλούς ακόμη μήνες την υιοθέτηση μιας πιο σφικτής νομισματικής πολιτικής, που θα σταθεροποιούσε τον πληθωρισμό και θα έβαζε φρένο στη διολίσθηση της τουρκικής λίρας, που έχει πέσει σε ιστορικά χαμηλά στην ιστορία της τουρκικής οικονομίας, όπως επισημαίνει το πρακτορείο ειδήσεων Reuters.
Στα χρηματιστήρια της Τουρκίας επικρατεί σχεδόν η συναίνεση ότι τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια θα έπρεπε να είναι πολύ υψηλότερα, κατά τουλάχιστον 3-4 ποσοστιαίες μονάδες, ισχυρίζονται κάποιοι χρηματιστές, προκειμένου να αμβλυνθεί η πίεση προς το νόμισμα της χώρας. Η κεντρική τράπεζα, ωστόσο, εμφανίζεται απρόθυμη να αυξήσει το βασικό επιτόκιο, υπό τον φόβο ότι θα επιβράδυνε την ανάπτυξη εν όψει των δημοτικών και προεδρικών εκλογών.
Ελληνες επενδυτές
Τα απόνερα της κρίσης και μάλιστα με σημαντικές επιπτώσεις δέχονται και οι Ελληνες επενδυτές, που έχουν τοποθετηθεί στην Τουρκία με περίπου 6,6 δισ. δολ. Οι βασικοί τομείς δραστηριοποίησης των ελληνικών εταιριών είναι οι τράπεζες, τα τρόφιμα και η ενέργεια, ενώ από τις περίπου 500 επιχειρήσεις οι 250 εδρεύουν στην Κωνσταντινούπολη.
Επιβίωσε η κυβέρνηση, αλλά πλέον είναι όμηρος στις ορέξεις των ξένων αγορών
Η πιο σημαντική χώρα της Μέσης Ανατολής έχει χάσει την ισορροπία της. Η τουρκική οικονομία έχει περάσει και χειρότερα… αντέχοντας επί τρεις δεκαετίες, έως το 2004, με διψήφιο πληθωρισμό. Τα τελευταία τέσσερα χρόνια ο ετήσιος ρυθμός πληθωρισμού έχει τρέξει σε ένα ανησυχητικά υψηλό ποσοστό του 7,8%. Το έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών ήταν κατά μέσο όρο 7,3% του ΑΕΠ κατά την ίδια περίοδο. Η δημοτικότητα του Ερντογάν αποτελούσε πόλο έλξης για τους επενδυτές που ήταν πρόθυμοι να παραβλέψουν την εκτεταμένη διαφθορά και την ασταθή εξωτερική πολιτική. Τώρα όμως το κυβερνών κόμμα AKP είναι σε διάσπαση. Ακόμη χειρότερα, η χώρα έχει βρεθεί να εξαρτάται από την άστατη πρόθεση των διεθνών επενδυτών να χρηματοδοτήσουν το μεγαλύτερο μέρος του ελλείμματος.
Κατά πάσα πιθανότητα, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με τις όποιες υποχωρήσεις, παραχωρήσεις και συμβιβασμούς, θα παραμείνει στην εξουσία. Οι διεθνείς επενδυτές όμως ίσως δεν περιμένουν πολύ για να το μάθουν. Από τον περασμένο Μάιο, ύστερα και από τα γεγονότα στο πάρκο Γκεζί, η αξία των επενδύσεων σε μετοχές τους έχει μειωθεί κατά 33%. Το νόμισμα της Τουρκίας έχει πέσει 18% έναντι του δολαρίου, παρά το γεγονός ότι η κεντρική τράπεζα έχει αγοράσει λίρες. Μια ισχυρή και ενιαία κυβέρνηση θα μπορούσε να διαχειριστεί τις δυσκολίες, ακόμη και να αντέξει μια οικονομική ύφεση, σχολίαζε το Reuters. Εάν δεν υπάρχει μια τέτοια κυβέρνηση, τα προβλήματα της Τουρκίας θα μπορούσαν γρήγορα να διογκωθούν και να πνίξουν την ανάπτυξη των τελευταίων ετών.
Στέλλα Θεοδώρου
