Λίγες ημέρες μετά την επίσκεψη του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν στις Βρυξέλλες οι «New York Times», στο κύριο άρθρο τους, έκαναν λόγο για τη «λάθος στροφή» που πήρε η Τουρκία, ζητώντας από την κυβέρνηση Ομπάμα να στείλει ένα ηχηρό μήνυμα. Φαίνεται ότι αυτή η στιγμή έφτασε, και το μήνυμα εστάλη όχι διά της πλαγίας οδού αλλά απροκάλυπτα, παρακάμπτοντας τις κουίντες της διπλωματίας. Ο Λευκός Οίκος σε μια ανακοίνωση που προκάλεσε αίσθηση, περισσότερο για το τυπικό της υπόθεσης και λιγότερο για το περιεχόμενό της, «άδειασε» τον Ερντογάν, διαψεύδοντας όσα υποστήριξε ο Τούρκος πρωθυπουργός ότι του είπε ο Μπαράκ Ομπάμα σε τηλεφωνική συνομιλία τους. Ούτε λίγο ούτε πολύ, ο Λευκός Οίκος κατηγόρησε τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ότι διαστρέβλωσε το περιεχόμενο της τηλεφωνικής συνομιλίας ανάμεσα στους δύο ηγέτες, που έγινε στις 19 Φεβρουαρίου και αφορούσε την έκδοση του ισλαμιστή κληρικού Φετουλάχ Γκιουλέν, ο οποίος ζει στην Πενσιλβάνια των ΗΠΑ. Πρόκειται για τον άνθρωπο που ευθύνεται για την άνοδο στην εξουσία του Ερντογάν και του AKP, αλλά και για τη θύελλα των αποκαλύψεων περί διαφθοράς που εντάσσεται στον πόλεμο μεταξύ δύο ισχυρών ισλαμικών ομάδων.
Μιλώντας στο τουρκικό κανάλι ATV την περασμένη εβδομάδα, ο Ερντογάν υποστήριξε ότι στη διάρκεια του τηλεφωνήματός του με τον Ομπάμα ζήτησε να εκδοθεί ο Γκιουλέν στην Τουρκία επειδή αποτελεί απειλή για την εθνική ασφάλεια της χώρας. Ο Ερντογάν περιέγραψε τη συνομιλία ως εξής: «Είπα στον Ομπάμα ότι το άτομο που ευθύνεται για τις ταραχές στην Τουρκία ζει στη χώρα του, στην Πενσιλβάνια. Του το είπα ξεκάθαρα. Είπα ότι αναμένω να πράξει τα δέοντα. Πρέπει να λάβεις τα απαραίτητα μέτρα, από τη στιγμή που κάποιος απειλεί την ασφάλεια της πατρίδας μου». Ισχυρίστηκε ότι ο Αμερικανός πρόεδρος αντιμετώπισε «θετικά» το αίτημά του και ότι του απάντησε λέγοντας: «Ελαβα το μήνυμα». Με γραπτή ανακοίνωσή του ο Λευκός Οίκος αναφέρει ορθά κοφτά ότι «η απάντηση που αποδίδεται στον πρόεδρο Ομπάμα σχετικά με τον κ. Γκιουλέν δεν είναι ακριβής». «Στο τηλεφώνημα της 19ης Φεβρουαρίου, ο πρόεδρος τόνισε τη σημασία φρόνιμων πολιτικών στο πλαίσιο της έννομης τάξης, καθώς και τη σημασία της σχέσης αλληλοσεβασμού ανάμεσα στις δύο χώρες. Η δέσμευσή μας να συνεργαστούμε με την Τουρκία, ιδίως σε διάφορα περιφερειακά ζητήματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος, παραμένει».
Είναι ενδεικτικό ότι η τουρκική «Zaman» σχολίαζε ότι παρόμοια ανακοίνωση που να διαψεύδει την εκδοχή Τούρκου πρωθυπουργού για γεγονότα δεν έχει υπάρξει στο παρελθόν.
Σχεδόν ταυτόχρονα ο Φετουλάχ Γκιουλέν τάσσονταν υπέρ της υιοθέτησης ενός νέου «δημοκρατικού» Συντάγματος στην Τουρκία, κατηγορώντας την κυβέρνηση του Τούρκου πρωθυπουργού ότι «κρατά σε ομηρία» τη χώρα. Σε ένα σπάνιο γραπτό πολιτικό σχόλιό του στους «Financial Times», ο Γκιουλέν εξέφρασε τη λύπη του διότι «μια μικρή ομάδα στους κόλπους της κυβέρνησης κρατά σε ομηρία την πρόοδο όλης της χώρας», προσθέτοντας ότι ο Ερντογάν έχασε «την εμπιστοσύνη μιας μεγάλης μερίδας του τουρκικού λαού» όπως και την «ευκαιρία της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ενωση». «Ο μόνος τρόπος η τουρκική κυβέρνηση να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη στη χώρα και να ανακτήσει τον σεβασμό στο εξωτερικό είναι να ανανεώσει τη δέσμευσή της υπέρ της προάσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του κράτους δικαίου και της υπεύθυνης διακυβέρνησης» τόνισε ο Γκιουλέν, ζητώντας ένα «νέο δημοκρατικό Σύνταγμα που θα συνταχθεί από τους πολίτες». Το ισχύον Σύνταγμα, αν και έχει υποβληθεί σε πολλές τροποποιήσεις, εγκρίθηκε το 1980 μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα.
Ομως, τι ακριβώς συμβαίνει και γιατί ο Μπαράκ Ομπάμα επέλεξε τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή για να στείλει το μήνυμα; Οπως σχολίαζαν οι «New York Times» στις 25 Ιανουαρίου, το εάν η Τουρκία διατηρήσει τη δημοκρατία που συνεισέφερε ουσιαστικά στην εντυπωσιακή οικονομική της ανάπτυξη ή επιστρέψει στον αυταρχισμό, είναι ζωτικής σημασίας για την περιφερειακή σταθερότητα, τους συμμάχους της στο ΝΑΤΟ αλλά και για τον τουρκικό λαό. Το τελευταίο ενδεχομένως να έχει μικρή σημασία εάν λάβει κανείς υπόψη τις σπάνιες φανερές παρεμβάσεις στα εσωτερικά της Τουρκίας. Τώρα, όμως, η κατάσταση είναι διαφορετική. Αφενός, ο Ερντογάν φαίνεται να αποδυναμώνεται μετά τις αλλεπάλληλες αποκαλύψεις των ηχογραφημένων συνομιλιών που τον «καίνε» και τον εμφανίζουν ως «αρχηγό ληστών», όπως τον αποκαλεί η αντιπολίτευση. Αφετέρου, στην παρούσα χρονική συγκυρία και με ανοιχτά τα μέτωπα της Ουκρανίας, της Συρίας, της Αιγύπτου, του Ιράκ και του Ιράν, η στάση της Αγκυρας προκαλεί εκνευρισμό…
Στέλλα Θεοδώρου
