Πώς «κατασκευάζεται» ένας Γάλλος πρόεδρος; Σύμφωνα με τη γαλλική πολιτική μυθολογία, με σιδερένια πειθαρχία, η οποία ατσαλώνεται εντός των τειχών της ENA, του περίβλεπτου κλαμπ πολιτικών ταλέντων της Γαλλίας, που εδώ και επτά δεκαετίες «εκπαιδεύει» πολιτικούς ηγέτες και υψηλόβαθμους δημόσιους υπαλλήλους. Οδοιπορικό λοιπόν στα άδυτα της ΕΝΑ, της Γαλλικής Σχολής Εθνικής Διοίκησης που ιδρύθηκε το 1945 από τον στρατηγό Σαρλ ντε Γκολ.
Στις εγκαταστάσεις της «σχολής των πολιτικών ελίτ» δεν έχει τίποτα το ελιτίστικο. Κι ας θρέφονται εκεί όνειρα εξουσίας. Βρίσκεται στο Στρασβούργο, στις όχθες του Ρήνου, ενώ λειτουργεί και παράρτημα στο Παρίσι. Οι περίπου 80 με 100 μαθητές της που διασχίζουν κάθε χρόνο τις «πύλες της επιτυχίας» ξέρουν ότι θα κατοχυρώσουν θέσεις-κλειδιά στη διοικητική, οικονομική και πολιτική ζωή της Γαλλίας. Δικαίωμα στον -μυθικών διαστάσεων -διαγωνισμό δεν έχουν μόνο οι Γάλλοι. Η ENA είναι ανοιχτή σε όλους τους «πολιτικούς φωστήρες» ανεξαρτήτως εθνικότητας. Γι’ αυτό και συνεχίζει να αποτελεί ακόμα και σήμερα ένα σύμβολο της ρεπουμπλικανικής αξιοκρατίας. Κι ας θεωρείται για αρκετούς ένας θεσμός που νοσεί και ενισχύει τις συντεχνίες.
Ενας στους δέκα
Η εισαγωγή στην ENA δεν είναι εύκολη. Μόνο ένας στους 10 υποψηφίους καταφέρνει να εισχωρήσει στη «μεγάλων των πολιτικών ελίτ σχολή». Απαραίτητη προϋπόθεση για τη συμμετοχή στον διαγωνισμό; Το πτυχίο πανεπιστημίου. Οσοι περάσουν στο ανώτατο εκπαιδευτικό ίδρυμα ηγετών αμείβονται σαν να είναι ήδη δημόσιοι υπάλληλοι, αφού στην πραγματικότητα έχουν δεσμευτεί να εργαστούν στον δημόσιο τομέα για 10 χρόνια μετά την αποφοίτησή τους. Αν αποφασίσουν να απασχοληθούν στον ιδιωτικό τομέα, θα πρέπει να επιστρέψουν στο γαλλικό δημόσιο ένα ποσό από το μέρος των χρημάτων που έχουν λάβει.
Ανάμεσα σε εκείνους που κάποτε επιδίωξαν την εισαγωγή τους στην ENA είναι η Κριστίν Λαγκάρντ, η πρώτη γυναίκα επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, η οποία έχει υπάρξει και η πρώτη γυναίκα στη θέση του υπουργού Οικονομικών σε χώρα-μέλος των G8. Μόνο που η Κριστίν Λαγκάρντ απέτυχε στον περίφημο διαγωνισμό εισαγωγής στη σχολή. Το γεγονός αυτό όμως δεν την εμπόδισε να αναρριχηθεί στα υψηλότερα κλιμάκια της πολιτικής εξουσίας και να αναλάβει υπουργικά χαρτοφυλάκια. Η Κριστίν Λαγκάρντ, με μεγάλη εμπειρία στη δικηγορία και στο επιχειρείν, θεωρείται για πολλούς το καταλληλότερο πρόσωπο για να γίνει η Πρώτη γυναίκα πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας, παρόλο που δεν είναι «Enarque». Δεν κατέχει δηλαδή τον τίτλο τιμής που έχουν οι απόφοιτοι της ENA. Παρ’ όλα αυτά η Κριστίν Λαγκάρντ, η αποτυχούσα της ENA και «μη Enarque» θεωρείται ωστόσο, σύμφωνα με το αμερικανικό περιοδικό «Forbes», ένα από τα πρόσωπα με τη μεγαλύτερη επιρροή στον κόσμο.
Μια άλλη εξαίρεση Γάλλου ηγέτη και μη αποφοίτου της σχολής που παράγει πολιτικούς σταρ; Ο Νικολά Σαρκοζί. Μετά την εκλογή του στον προεδρικό θώκο της Γαλλίας το 2007 χύθηκε πολύ μελάνι στον γαλλικό Τύπο για την «αλλαγή στιλ στη γαλλική πολιτική ηγεσία».
Εκτοτε η ENA άρχισε να δέχεται ανοιχτά έντονη κριτική. Της χρεώθηκε ένα σύστημα αναπαραγωγής της ελίτ, απουσία παιδαγωγικής σκέψης, πιστή αναπαραγωγή και απόλυτη ανυπαρξία του δικαιώματος στο λάθος.
Η εκλογή όμως του Φρανσουά Ολάντ το 2012 «έβαλε για λίγο τα πράγματα στη θέση τους». Ηταν όχι μόνο Enarque αλλά και απόφοιτος της περίφημης «προαγωγής Βολτέρου». Ο γαλλικός Τύπος όμως δεν σίγησε. Ο θρυλικός γαλλικός θεσμός συνέχισε να δέχεται πυρά, ακόμα και από αποφοίτους του, όπως μέσα από το βιβλίο του Ολιβιέ Σαμπί, πρώην Εnarque και νυν ειρηνοδίκη, που αποφάσισε να αποκαλύψει τις «αθέατες πληγές της θρυλικής σχολής που εξελίχθηκε σε μηχανή κατάταξης ταξινομώντας τους μαθητές της με γνώμονα την ικανότητα πιθηκισμού, μίμησης, αναπαραγωγής δίχως θάρρος».
Για τη Ναταλί Λουαζό, τη διευθύντρια της ENA και πρώην διπλωμάτη με προϋπηρεσία στη γαλλική πρεσβεία στις ΗΠΑ, «χάρη στην ENA το γαλλικό σύστημα λειτουργεί και είναι ευέλικτο, απλό και γρήγορο. Οι σπουδαστές μετά την αποφοίτησή τους είναι ικανοί να εργαστούν σε ομάδες γιατί μιλούν την ίδια γλώσσα, κάτι που τους καθιστά πιο αποτελεσματικούς. Στις ΗΠΑ, όπου έχω εργαστεί, κάθε οργανισμός έχει το δικό του σύστημα και όταν οι υπάλληλοι καλούνται να συνεργαστούν δεν μπορούν, με αποτέλεσμα να καθυστερούν να παραδώσουν κάθε πρότζεκτ».
Οι απόφοιτοι που διαδραμάτισαν ρόλο
Λένε ότι η «λίστα των Enarques» μέσα στο Μέγαρο των Ηλυσίων διευρύνεται. Η λίστα των αποφοίτων του «κλαμπ των πολιτικών ταλέντων» είναι μακρά. Τρεις πρόεδροι της Γαλλικής Δημοκρατίας, επτά πρωθυπουργοί, μεγάλος αριθμός των υπουργών και των διευθυντών των μεγάλων γαλλικών εταιριών είναι απόφοιτοι της ENA. Μεταξύ αυτών; Ο Φρανσουά Ολάντ, το αουτσάιντερ των Γάλλων σοσιαλιστών που έγινε ο έβδομος πρόεδρος της πέμπτης Γαλλικής Δημοκρατίας. Οσο για τους άλλους δύο αποφοίτους της ENA που έγιναν οικοδεσπότες του Μεγάρου των Ηλυσίων; Ο Βαλερί Ζισκάρ ντ’ Εστέν, ο φιλέλληνας Γάλλος πρόεδρος, και ο Ζακ Σιράκ, ο «άτακτος» Γάλλος πρόεδρος με θητεία 12 ετών στο Μέγαρο των Ηλυσίων, τέσσερα χρόνια στο Ματινιόν, και σχεδόν δύο δεκαετιών στο Hotel de Ville, το δημαρχείο της πόλης του φωτός. Ανάμεσα στους πρωθυπουργούς Enarques; Συγκαταλέγονται οι Λοράν Φαμπιούς, Μισέλ Ροκάρ, Εντουάρ Μπαλαντίρ, Αλέν Ζιπέ, Λιονέλ Ζοσπέν και Ντομινίκ ντε Βιλπέν!
Δήμητρα Αθανασοπούλου
