Το αεροπορικό δυστύχημα που έγινε πάνω από το μικρό ισπανικό χωριό Παλομάρες. Οι τρεις ατομικές βόμβες που έπεσαν στα χωράφια, η μια που χάθηκε στη Μεσόγειο και η συμφωνία ΗΠΑ – Φράνκο για συγκάλυψη
Από την Ελενα Στάθου – Ελευθερόγλου
Ενα από τα μεγαλύτερα πυρηνικά δυστυχήματα στην Ιστορία, που έφερε στο φως της δημοσιότητας ο Χάρι Στάθος, ένας δαιμόνιος Ελληνοαμερικανός δημοσιογράφος πριν από μισό αιώνα, έρχεται και πάλι στο προσκήνιο, καθώς οι «New York Times» ανοίγουν τον «φάκελο Παλομάρες». Μέσα από τα πρόσφατα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα η εφημερίδα ερευνά και αποκαλύπτει την τεράστια συνωμοσία σιωπής της αμερικανικής πολεμικής αεροπορίας, η οποία δεν παραδέχτηκε ποτέ το γεγονός ότι εκατοντάδες στρατιώτες της και χιλιάδες κάτοικοι του μικρού χωριού Παλομάρες στη νότια Ισπανία προσβλήθηκαν από τεράστιες ποσότητες ραδιενέργειας, με αποτέλεσμα τα επόμενα χρόνια οι περισσότεροι να νοσήσουν.
Ολα ξεκίνησαν τις πρώτες πρωινές ώρες της 17ης Ιανουαρίου 1966, όταν ένα Β-52 συγκρούστηκε στον αέρα με ένα αεροσκάφος ανεφοδιασμού τύπου KC-135. Τα δύο αεροσκάφη συνετρίβησαν στο ισπανικό έδαφος και σκοτώθηκαν τα επτά από τα 11 μέλη των πληρωμάτων τους.
Μερική έκρηξη
Το δυστύχημα ωστόσο έμελλε να αποτελέσει ένα από τα μεγαλύτερα πυρηνικά δυστυχήματα στην Ιστορία, καθώς το Β-52 μετέφερε τέσσερις ατομικές βόμβες, η καθεμιά από τις οποίες ήταν 75 φορές πιο ισχυρή από τις βόμβες που κατέστρεψαν τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι! Οι τρεις βόμβες έπεσαν στο έδαφος του μικρού χωριού Παλομάρες και οι δύο από αυτές υπέστησαν μερική έκρηξη. Η τέταρτη βυθίστηκε στον βυθό της Μεσογείου!
Οι αξιωματικοί της πλησιέστερης αμερικανικής βάσης συγκέντρωσαν όλους τους χαμηλόβαθμους στρατιώτες, οι οποίοι επιβιβάστηκαν σε υπηρεσιακά λεωφορεία και ξεκίνησαν μέσα στη σκοτεινή παγωμένη νύχτα για να πάρουν μέρος σε μια μυστική αποστολή. Οι περισσότεροι ήταν εικοσάρηδες και ανάμεσά τους βρίσκονταν μάγειρες, υπάλληλοι παντοπωλείων, υδραυλικοί ακόμα και μουσικοί. Ολοι μαζί κατευθύνθηκαν προς το Παλομάρες, χωρίς να γνωρίζουν τίποτα για την αποστολή τους. Φτάνοντας με το πρώτο φως της ημέρας οι νεαροί στρατιώτες αντίκρισαν ένα μικρό χωριό με δεκάδες πανέμορφα μικρά λευκά σπιτάκια και ατελείωτα χωράφια γεμάτα από τεράστιες, κατακόκκινες, ώριμες τομάτες. Εκεί, ανάμεσα στις καλλιέργειες, υπήρχαν τα συντρίμμια των δύο αεροπλάνων. Και οι τρεις από τις τέσσερις βόμβες. Η μια ήταν σχεδόν άθικτη, οι άλλες δύο όμως -που είχαν σκορπιστεί στα χωράφια- είχαν διαρραγεί σκορπώντας ραδιενεργό υλικό στην ευρύτερη περιοχή γύρω από τη μικροσκοπική κοινότητα.
Οι υψηλόβαθμοι αξιωματούχοι έστειλαν τους «μικρούς» να ερευνήσουν τα συντρίμμια, να εντοπίσουν τυχόν επιζώντες αλλά και τα θύματα του δυστυχήματος και στη συνέχεια να ξεκινήσουν τον καθαρισμό της περιοχής. Οι ανυποψίαστοι στρατιώτες αλλά και οι ντόπιοι για μέρες κυκλοφορούσαν στα χωράφια και στα περιβόλια του Παλομάρες χωρίς προστατευτική περιβολή, μαζεύοντας με γυμνά χέρια κομμάτια από τις κατεστραμμένες βόμβες και από τα συντρίμμια των αεροσκαφών, και εισπνέοντας τεράστιες ποσότητες σκόνης, που περιείχε πλουτώνιο! Πού και πού κάποιος «ειδικός» με μια συσκευή που μετρά τη ραδιενέργεια τους πλησίαζε και έκανε μετρήσεις -οι οποίες, χωρίς εκείνοι να το γνωρίζουν, ήταν πάντα πολύ αυξημένες- και στη συνέχεια τόνιζε ότι δεν υπάρχει «καμιά ανησυχία».
Λίγες ώρες μετά το δυστύχημα η πρέσβης των ΗΠΑ στη Μαδρίτη Αντζι Ντιουκ ενημέρωσε την κυβέρνηση του στρατηγού Φρανσίσκο Φράνκο. Τα διεθνή ειδησεογραφικά πρακτορεία σχεδόν την ίδια στιγμή ανακάλυψαν το γεγονός, το οποίο δημοσίευσαν χωρίς όμως να αναφέρουν το θέμα με τις ατομικές βόμβες.
Συντονισμός
Ο αναπληρωτής πρωθυπουργός Ανχελ Μουνιόζ – Γκράντες, εκτελώντας τις εντολές του στρατηγού Φράνκο, ξεκίνησε άμεσα τον συντονισμό με τις Αρχές των ΗΠΑ για το πώς θα έπρεπε να χειριστούν τα μέσα ενημέρωσης. Ο δικτάτορας είχε απαγορεύσει οποιαδήποτε αναφορά σε ατομικά όπλα, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να προστατεύσει την τουριστική βιομηχανία της Ισπανίας. Αλλά και η Ουάσινγκτον ενδιαφερόταν να μην αποκαλυφθούν οι… ατομικές λεπτομέρειες του δυστυχήματος. Για λίγο η στρατηγική των δύο χωρών είχε πετύχει, καθώς τα μέσα ενημέρωσης άρχισαν να χάνουν το ενδιαφέρον τους.
Ωστόσο, ένας δαιμόνιος Ελληνοαμερικανός δημοσιογράφος, ο Χάρι Στάθος, ο οποίος ήταν ο διευθυντής του ειδησεογραφικού πρακτορείου UPI στη Μαδρίτη, εμπιστεύθηκε το δημοσιογραφικό ένστικτό του -και την τεράστια εμπειρία του- και… έβγαλε «λαβράκι». Μιλώντας με ντόπιο αστυνομικό που συνεργαζόταν με τους Αμερικανούς στρατιωτικούς -εξαιτίας της καλής γνώσης που είχε στα αγγλικά- ο Στάθος ανακάλυψε ότι μια τέταρτη πυρηνική βόμβα βρισκόταν στον βυθό της θάλασσας και η αμερικανική αεροπορία έκρυβε το γεγονός!
Την άλλη μέρα η είδηση -που είχε δώσει ο Στάθος στους «New York Times» και βρέθηκε στο πρωτοσέλιδό τους- έσκασε σαν βόμβα! Ο σπουδαίος Ελληνοαμερικανός δημοσιογράφος κλήθηκε άμεσα στην πρεσβεία των ΗΠΑ από την ίδια την Ντιουκ για να δώσει εξηγήσεις για το ρεπορτάζ του. Ο Στάθος φυσικά δεν αποκάλυψε ποτέ τις πηγές του…
Πήρε και την πρώτη συνέντευξη από τους Beatles
Ο Χάρι Στάθος ήταν το τελευταίο από τα τρία παιδιά Ελλήνων μεταναστών από τη Βυτίνα που βρέθηκαν στην Αμερική στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Γεννήθηκε το 1929 και μεγάλωσε στη Νέα Υόρκη έχοντας πάντα στην καρδιά του την Ελλάδα. Σπούδασε δημοσιογραφία στο πανεπιστήμιο της Τζόρτζια, όπου γνώρισε τη μετέπειτα σύζυγό του Κέλι – επίσης Ελληνίδα. Την εποχή του πολέμου με την Κορέα κατατάχθηκε στο Ναυτικό των ΗΠΑ και βρέθηκε σε βάση της νότιας Ιταλίας. Από τις αρχές του 1960 ξεκίνησε μια μεγάλη δημοσιογραφική καριέρα, που διήρκεσε 30 και πλέον χρόνια, ως τον θάνατό του το 1998. Η πρώτη δημοσιογραφική επιτυχία του ήταν η ανακάλυψη και δημοσίευση του θέματος της «χαμένης» ατομικής βόμβας στο Παλομάρες. Ηταν όμως και ο πρώτος δημοσιογράφος που είχε πάρει συνέντευξη από τους «πρωτοεμφανιζόμενους Beatles», αλλά και από τον Μοχάμεντ Αλι, τον πρώην αντιπρόεδρο των ΗΠΑ Σπύρο Αγκνιου και άλλες σημαντικές διεθνείς προσωπικότητες. Διετέλεσε για αρκετά χρόνια διευθυντής του ειδησεογραφικού πρακτορείου UPI στη Μαδρίτη και στο Λονδίνο, ενώ υπήρξε αρχισυντάκτης της εφημερίδας «Daily News» της Νέας Υόρκης καθώς επίσης και ανταποκριτής του CNN. Αμέσως μετά την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, το 1974, ο Στάθος ήταν ο πρώτος ξένος ανταποκριτής που πέρασε και έκανε ρεπορτάζ στην «τουρκική» πλευρά.
