Οδοιπορικό στο χριστουγεννιάτικο και παραμυθένιο Στρασβούργο, όπου εδρεύει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και η Γαλλία συναντά τη Γερμανία
Από τη
Δήμητρα Αθανασοπούλου
Ενα αλσατικό παραμύθι εκτυλίσσεται στην καρδιά της Ευρώπης σε γοτθικό σκηνικό με εορταστικό διάκοσμο στη σκιά ενός πιθανού σεναρίου τρόμου. Εκεί όπου η Γαλλία συναντά αμφιθυμικά τη Γερμανία, εκεί όπου εδρεύει (μετά τις Βρυξέλλες) το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο.
Το Στρασβούργο, πόλη-σύμβολο της ενότητας της Ευρώπης, είναι γεμάτο απ’ άκρη σ’ άκρη με checkpoints, πολύχρωμα στολίδια και έλατα, ενώ από τους καθεδρικούς ναούς ακούγονται ψαλμωδίες. Ενστολοι σε κάθε σταυροδρόμι ελέγχουν εξονυχιστικά τις τσάντες μας, ενώ η κανέλα, ο γλυκάνισος και το γαρίφαλο -απαραίτητα συστατικά του αρωματικού ζεστού κρασιού που πωλείται σε κάθε γωνιά- κατακλύζουν την πόλη.
Τα καλάσνικοφ των δυνάμεων ασφαλείας μπερδεύονται με τους αγιοβασιλιάτικους σκούφους που κρέμονται από τα ξύλινα σπιτάκια με τα πολύχρωμα εμπορεύματα. Σαν να είναι τα όπλα μέρος του αλσατικού παραμυθιού. Σαν να έγιναν οι πολιτοφύλακες βασικοί ήρωες των διηγήσεων των αδελφών Γκριμ.
Περιπλανιόμαστε σε όλο το κέντρο της πόλης, ανάμεσα σε κτίρια μεσαιωνικής και αναγεννησιακής αρχιτεκτονικής με ίχνη αρ νουβό, όπου έχει απαγορευτεί η είσοδος των αυτοκινήτων, προκειμένου να αποφευχθεί άλλη μία τραγωδία εν μέσω εορτασμών, όπως η πολύνεκρη επίθεση στο Βερολίνο.
Στις όχθες του ποταμού Ιλ -παραπόταμου του Ρήνου- εκτείνεται μία από τις πιο μεγαλοπρεπείς χριστουγεννιάτικες αγορές του κόσμου, ενώ το αίσθημα φόβου για μια τρομοκρατική επίθεση συνυπάρχει με τη μαγεία της «πρωτεύουσας των Χριστουγέννων». Αυτόν τον τίτλο («Capital de Noel» στα γαλλικά) διεκδικεί η πρωτεύουσα, παρότι έρχεται να προστεθεί στις «ταυτότητες» που το καθιστούν στόχο των φονταμενταλιστών του Ισλάμ.
Συνύπαρξη
«Ο κίνδυνος είναι υπαρκτός, γι’ αυτό και λαμβάνουν τέτοια μέτρα ασφαλείας. Αλλά εμείς εδώ στην Αλσατία δεν έχουμε γκέτο μουσουλμάνων όπως σε άλλες γαλλικές πόλεις. Εχουμε μάθει να συνυπάρχουμε με τους θρησκευτικά διαφορετικούς. Ζούμε πολλά χρόνια με προτεστάντες, Εβραίους και μουσουλμάνους» μας λέει ο Στεφάν, νεαρός δάσκαλος.
Τα όποια ψήγματα ανασφάλειας πρόλαβαν να τρυπώσουν στη σκέψη μας στη μόνιμη θέα των πολυβόλων των Γάλλων πολιτοφυλάκων εξατμίζονται όσο τα βήματα μας οδηγούν στη Μικρά Γαλλία -Petite France-, την υδάτινη συνοικία με τις περιστρεφόμενες γέφυρες, τα κανάλια και τα παραδοσιακά αλσατικά ταβερνάκια, τα winstub που στρώνουν καρό τραπεζομάντιλα, σερβίρουν tarte flambée, την αλσατική πίτσα, και σουκρούτ, το παραδοσιακό ξινολάχανο με τα λουκάνικα μαγειρεμένο σε κρασί Riesling, πιάτο-σήμα κατατεθέν της περιοχής, και, φυσικά, το φουά γκρα. Η Αλσατία είναι -ως γνωστόν- κέντρο της παραγωγής του αμφιλεγόμενου εδέσματος.
Οι παγωμένες θερμοκρασίες αντιμετωπίζονται με ζεστούς αρωματικούς χυμούς μήλου που πωλούνται σε κάθε πλατεία μαζί με pretzels, αρτοσκευάσματα πασπαλισμένα με χοντρό αλάτι.
Οι μυρωδιές λειτουργούν σαν ξεναγός, αφού ορίζουν την περιπλάνηση των ταξιδιωτών μέσα στις χριστουγεννιάτικες αγορές του ιστορικού κέντρου, που έχει ανακηρυχθεί μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO.
Από την πλατεία Gutenberg έως την πλατεία του καθεδρικού ναού, τον οποίο έχουν περικυκλώσει οι οπλισμένοι σαν αστακοί πολιτοφύλακες δεδομένου ότι γοτθικός ναός (ύψους 149 μέτρων) θεωρείται το σύμβολο μιας πόλης, όπου οι ταξιδιώτες ανακατεύονται με τους αξιωματούχους και τους υπαλλήλους της Ευρωπαϊκής Ενωσης, το χριστουγεννιάτικο παραμύθι διαδραματίζεται παράλληλα με τις Ολομέλειες στο Ευρωκοινοβούλιο.
Η ομίχλη πέφτει σαν βαρύ πέπλο πάνω στο κτίριο όπου εδρεύουν το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και το Συμβούλιο της Ευρώπης.
Το Βραβείο Ζαχάροφ απονέμεται στις Γεζίντι, ο Μάρτιν Σουλτς ανακοινώνει το τέλος της θητείας του, ενώ το ενδεχόμενο της δημιουργίας ενός ευρωπαϊκού στρατού συζητιέται σε έντονο τόνο στους δαιδαλώδεις διαδρόμους του Κοινοβουλίου. Η είσοδός μας δεν ήταν αυτονόητη στο Κτίριο «Louise Weiss», παρόλο που κρατούσαμε ανά χείρας τις διαπιστεύσεις μας.
Οι αραβικές σφραγίδες πάνω πάνω στο διαβατήριο από την Αίγυπτο έως την Τυνησία και το Μαρόκο, από το Ομάν έως την Τουρκία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έκαναν καχύποπτους τους υπευθύνους ασφαλείας.«Σε τι οφείλεται ο έξτρα έλεγχος; Φταίνε οι επισκέψεις μας σε κάποια κράτη;» ρωτάμε. Απαντά καταφατικά με τα μάτια και μου δείχνει χαμογελώντας τις σφραγισμένες σελίδες του διαβατηρίου. «Σε ποιες χώρες;» επιμένουμε. Τότε το πρόσωπό του γίνεται κατακόκκινο, ενώ ταυτόχρονα ο προϊστάμενός του παρεμβαίνει με ένα νεύμα. Μας καλεί να περάσουμε, καθώς ο φύλακας μας ομολόγησε προφανώς περισσότερα απ’ όσα έπρεπε. Κατευθυνόμαστε στο cafe de presse, όπου συχνάζουν οι δημοσιογράφοι και παρελαύνουν οι ευρωβουλευτές, προτού επιλέξουμε ποια Ολομέλεια θα παρακολουθήσουμε. Δεν είναι τυχαίο που η πόλη-σταυροδρόμι πολιτισμών έγινε συμπρωτεύουσα -μετά τις Βρυξέλλες- της Ευρώπης.
Πατρίδα της τυπογραφίας
Στην πνευματική και την οικονομική πρωτεύουσα της Αλσατίας, ο Γουτεμβέργιος επινόησε κάποτε την τυπογραφία, ενώ ο ουμανιστής Ερασμος άφησε το ανθρωπιστικό στίγμα του στη γηραιά ήπειρο. Η αρχιτεκτονική της γαλλικής μητρόπολης αντικατοπτρίζει την πλούσια κοινωνικοπολιτική ιστορία της. Ο Ιλ διατρέχει τη γαλλική πόλη με τις πολλαπλές ταυτότητες. Κοστουμαρισμένοι τεχνοκράτες, κοσμοπολίτες ταξιδιώτες, φοιτητές και σομελιέ ανακατεύονται στους δρόμους του κρασιού στα γαλλογερμανικά σύνορα.Το Στρασβούργο είναι η πραγματική καρδιά της Ευρώπης: Σημαντική πανεπιστημιούπολη που ενδείκνυται για γαστρονομικό τουρισμό, σταυροδρόμι της ίδιας της Ιστορίας, όπου λαμβάνονται αποφάσεις για το μέλλον της Ε.Ε.
Στην πρωτεύουσα της Αλσατίας, μίας από τις σημαντικότερες γαλλικές οινοπαραγωγές περιοχές με τις ετερόκλητες επιρροές, ο επισκέπτης δεν ζει ακόμη έναν τουριστικό μύθο, αλλά το δικό του χριστουγεννιάτικο παραμύθι. Ισως γιατί -όπως έγραφε και ο Γάλλος ποιητής Σαρλ Μποντλέρ- «ο ρομαντισμός είναι τέκνο του Βορρά (…) και τα ξωτικά είναι παιδιά της ομίχλης».
Η ομίχλη κάνει τις νύχτες στο Στρασβούργο να έχουν κάτι το απόκοσμο, όταν τα σχεδόν ανέπαφα από τον χρόνο μεσαιωνικά κτίρια σκεπάζονται από το θολό πέπλο της. Ενίοτε λειτουργεί και σαν καλειδοσκόπιο για το γοτθικό τοπίο. Ιδίως έπειτα από μερικά eau de vie, τα δυνατά οινοπνευματώδη ποτά με αποστάγματα φρούτων, και με μουσικό χαλί τα κάλαντα των χορωδιών.
Οι Ελληνες που κατασκευάζουν το τραμ, το οποίο οραματίστηκαν Μέρκελ, Σαρκοζί
Στα γαλλογερμανικά σύνορα, σε απόσταση αναπνοής από την Pont de l’ Europe, τη Γέφυρα της Ευρώπης, που ενώνει τις δύο χώρες, εργάζονται πυρετωδώς και μέσα στη μουντζούρα μια χούφτα Ελληνες. Υπηρετούν ένα πρότζεκτ που κάποτε οραματίστηκαν ο Νικολά Σαρκοζί και η Ανγκελα Μέρκελ: Το τραμ που θα ενώνει το Στρασβούργο με το Κελ.
Πέσαμε πάνω τους τυχαία βγαίνοντας από τον σιδηροδρομικό σταθμό του Κελ. Είχαμε πάρει το τρένο για να περπατήσουμε στην άλλη όχθη του Ρήνου και να γνωρίσουμε τη μικρή γερμανική κωμόπολη που συνορεύει με τη Γαλλία.
Στην έξοδό μας από τον σιδηροδρομικό σταθμό κοντοσταθήκαμε για να αναζητήσουμε μια επιγραφή που θα μας καθοδηγούσε στο ιστορικό κέντρο της πόλης. Τότε ακούσαμε ελληνικές φωνές. Γυρίσαμε πίσω και αντικρίσαμε κάμποσους εργάτες μέσα στη μουντζούρα.
Ολοι τους φορούσαν πορτοκαλί στολές, όλοι τους ήταν Ελληνες. Τους πλησιάσαμε και τους ρωτήσαμε πώς βρέθηκαν εκεί. Ο εργοδηγός τους, ο Λάζαρος Νικόπουλος, έσπευσε να πάρει τον λόγο και να μας εξηγήσει ότι φτιάχνουν το τραμ που θα ενώνει το Στρασβούργο με το Κελ, το οποίο αναμένεται να ολοκληρωθεί σε δύο χρόνια.
Οσο μιλούσαμε, πλησίαζαν και οι υπόλοιποι εργαζόμενοι του σιδηροδρόμου και άρχισαν να συστήνονται σε άπταιστα ελληνικά. Κάποιοι -όπως μας εξήγησαν- είχαν μεγαλώσει στη Γερμανία, άλλοι στην Ελλάδα και βρέθηκαν στα γαλλογερμανικά σύνορα για δουλειά. Ο Ανέστης και ο Γιώργος έφτασαν από τη Θεσσαλονίκη, όταν τους κάλεσε ο Λάζαρος Νικόπουλος, ο οποίος φροντίζει να προσλαμβάνει μόνο Ελληνες, όπως μας τόνισε αρκετές φορές.
Ο ίδιος ζει στο Βισμπάντεν και ταξιδεύει στο Κελ, για να επιβλέπει το έργο. Τα παιδιά, όπως αποκαλεί τους Ελληνες στη δούλεψή του, κερδίζουν 2.000 τον μήνα, σύμφωνα με τα λεγόμενά του, «χρήματα αρκετά καλά για τη Γερμανία, η οποία είναι πιο φτηνή από τη Γαλλία».
Τα ίχνη των ναζί που δεν μπορούν ακόμη να σβηστούν
Ο γερμανικός ρομαντισμός συναντά τη γαλατική «χαρά της ζωής» στις λιθόστρωτες πλατείες, ενώ οι μνήμες του πολέμου είναι νωπές εκεί όπου το αμάλγαμα νοοτροπιών, γεύσεων και γλωσσών αποτυπώνεται στους δρόμους του κρασιού.
Εκεί, στο σταυροδρόμι της Ιστορίας -στον «δρόμο πάνω στο κάστρο», στα ελληνικά όπως αποδίδεται το Στρασβούργο- ακόμη υπάρχουν ίχνη διχασμού και μνήμες οδύνης.
Οι Αλσατοί εκφράζουν μια αμφιθυμία απέναντι στη Γερμανία, δίχως να διαταράσσεται η αρμονική συνύπαρξη των δύο λαών. «Επρεπε να απωθήσουμε όσα έγιναν και να οικοδομήσουμε ξανά τις γαλλογερμανικές σχέσεις» μας λέει η Κλερ, μια γηραιά κυρία, συνταξιούχος καθηγήτρια που έζησε τον πόλεμο. Στη φωνή της κρύβεται κάτι σαν ξεθυμασμένος λυγμός. «Τα ίχνη των ναζί είναι ακόμη εδώ, στις σκέψεις μας, στα στρατόπεδα συγκέντρωσης» καταλήγει στο τέλος της συζήτησης. Δεν είναι εύκολο για έναν Αλσατό να ομολογήσει την πικρία του για τη γειτονική χώρα. Ισως γιατί μεγαλώνουν μιλώντας την τοπική γερμανική διαλεκτό, τα αλσατικά, και μαθαίνοντας να αγαπούν τους Γερμανούς ποιητές.
Στην περιοχή παράγεται ξανθή μπίρα με ρίζες από τον Μεσαίωνα, ενώ από τους αμπελώνες στις πλαγιές των Βοσγίων Λόφων προέρχεται το πιο ελκυστικό κρασί της Γαλλίας.
Οι Αλσατοί με την πρώτη ευκαιρία καταφεύγουν στη γερμανική επάρκεια ενώ θαυμάζουν τη γερμανικότητα του Στρασβούργου – τα μνημεία που θυμίζουν τη γερμανική περίοδο της πόλης. «Οταν κάτι δεν πάει καλά στη Γαλλία, εγκωμιάζουμε την αποτελεσματικότητα της γερμανικής αυστηρότητας» μας εμπιστεύεται ο Λιονέλ, ένας 50άρης καταστηματάρχης, γέννημα θρέμμα της Αλσατίας.
Αλλοι, πάλι, εστιάζουν στη γαλλικότητα της Αλσατίας, θυμούνται τα στρατόπεδα συγκέντρωσης των ναζί στην περιοχή και εκθειάζουν τον Ντε Γκολ που τους απελευθέρωσε.
Ο παρονομαστής
«Η Ευρώπη υπάρχει και θέλουμε η ειρήνη να έχει διάρκεια». Αυτή είναι η φράση-κοινός παρονομαστής που επανέλαβαν αρκετοί Αλσατοί στις συζητήσεις μας. Δείχνουν να πιστεύουν πολύ περισσότερο από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους στο ευρωπαϊκό όραμα, ίσως γιατί είναι υποχρεωμένοι να αντικρίζουν καθημερινά το μοντέρνο κτίριο που το στεγάζει. Ισως γιατί παράγουν μπίρα με το ίδιο πάθος που παράγουν κρασί.
Φυσικά, η επιλογή του Στρασβούργου για έδρα της Ε.Ε. δεν ήταν τυχαία, καθώς η πόλη όχι μόνο βρίσκεται εξαιρετικά κοντά στη γαλλογερμανική μεθόριο, αλλά και επειδή ανέκαθεν συγκέντρωνε πολιτισμικά στοιχεία και των δύο εθνοτήτων, αφού η πόλη άλλαξε χέρια πολλές φορές. Ενδεικτικά, το 1681 ήταν γαλλική, το 1870 γίνεται γερμανική, το 1918 γίνεται εκ νέου γαλλική, το 1940 ξαναγίνεται γερμανική και από το 1944 περνάει οριστικά στη γαλλική επικράτεια.
Γι’ αυτό -εξαιτίας της διττής πολιτισμικής ταυτότητας και της γεωγραφικής θέσης της- θεωρείται η γέφυρα της ενότητας μεταξύ της Γαλλίας και της Γερμανίας, των δύο βασικών εταίρων της Ε.Ε.
