Το θαύμα που τελείται επί αιώνες κάθε Mεγάλο Σάββατο από τον Πατριάρχη Ιεροσολύμων, παρουσία χιλιάδων ορθόδοξων πιστών από την Ελλάδα και όλο τον κόσμο, στο μέρος όπου μαρτύρησε και αναστήθηκε ο Θεάνθρωπος
Από τον
Αντώνη Τριανταφύλλου
Χιλιάδες ορθόδοξοι πιστοί από την Ελλάδα και όλο τον κόσμο επισκέπτονται κάθε χρόνο τα Ιεροσόλυμα για να βιώσουν από κοντά την ξεχωριστή κατανυκτική ατμόσφαιρα που προσφέρει το προσκύνημα στον τόπο όπου έζησε, δίδαξε και μαρτύρησε σταυρικά ο Ιησούς. Αποκορύφωμα της ιερής αποδημίας των χριστιανών στους Αγίους Τόπους είναι η ακολουθία του Αγίου Φωτός, που εξεικονίζει την Ανάσταση του Χριστού και ταυτόχρονα τη νίκη της ζωής επί του θανάτου.
Το ανέσπερο φως που πηγάζει από τον Πανάγιο Τάφο είναι αντικείμενο επιστημονικών μελετών από καταξιωμένους ερευνητές, που προσπαθούν να δώσουν μια ορθολογική απάντηση. Βεβαίως, δεν λείπουν και οι απόψεις των κατά καιρούς πολεμίων της ακολουθίας, οι οποίοι έχουν διατυπώσει τις αμφιβολίες τους για το θαυμαστό του Αγίου Φωτός είτε με ισοπεδωτικό ορθολογισμό είτε με διάθεση λοιδορίας απέναντι στην Εκκλησία. Ανεξάρτητα από τη διάθεση καθενός, είτε προσπαθήσει να εξηγήσει ορθολογικά την ακολουθία του Αγίου Φωτός είτε να αφεθεί στους βαθύτερους εκκλησιαστικούς και πνευματικούς συμβολισμούς της, θα πρέπει να ζήσει από κοντά αυτές τις συγκλονιστικές στιγμές και την κατάνυξή τους.
Το τελετουργικό
Ο φετινός εορτασμός του Πάσχα είναι ξεχωριστός για το Πατριαρχείο Ιεροσολύμων και την Αγιοταφιτική Αδελφότητα λόγω της ανακαίνισης του Ιερού Κουβουκλίου, που λάμπει και πάλι σε όλη του τη δόξα αψεγάδιαστο από τη φθορά και τους ρύπους δύο αιώνων και ελεύθερο από τα αντιαισθητικά μεταλλικά κιγκλιδώματα που υπήρχαν από το 1947.
Η ακολουθία του Αγίου Φωτός τελείται αποκλειστικά από τον ελληνορθόδοξο Πατριάρχη Ιεροσολύμων το μεσημέρι του Μεγάλου Σαββάτου. Αρχίζει με την είσοδο του Πατριάρχη στον Ναό της Αναστάσεως.
Στη συνέχεια η λιτανευτική πομπή με επικεφαλής τον Πατριάρχη φτάνει μπροστά στο Ιερό Κουβούκλιο, το οποίο αποσφραγίζεται, αφού πρώτα έχει ελεγχθεί από τις αστυνομικές Αρχές για την ύπαρξη μέσων που μπορεί να ανάψουν φωτιά.
Ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων, σήμερα προκαθήμενος της Σιωνίτιδας Εκκλησίας είναι ο Θεόφιλος Γ΄, βγάζει την αρχιερατική στολή του, μένει μόνο με το λευκό στιχάριό του, παίρνει τους σβηστούς πυρσούς με τα 33 κεριά, σύμβολο της ηλικίας του Ιησού, και εισέρχεται στο Ιερό Κουβούκλιο.
Κατάνυξη
Ολα τα καντήλια στο κτιριακό συγκρότημα του Ναού της Αναστάσεως είναι σβηστά. Οι πιστοί που έχουν κατακλύσει τη Ροτόντα και το καθολικό του Ναού της Αναστάσεως στέκουν σιωπηλοί στο ημίφως και περιμένουν. Μέσα στον Πανάγιο Τάφο ο Πατριάρχης προσεύχεται.
Λίγα λεπτά μετά βγαίνει έξω κρατώντας δύο δεσμίδες κεριών για να μεταδώσει με αυτές στους χιλιάδες πιστούς το αναστάσιμο φως, το σύμβολο της Ανάστασης και της νίκης της ζωής επί του θανάτου, εκεί που ο «Βασιλεύς της δόξης» «ηγέρθη εκ νεκρών» και «θανάτω Θάνατον Πατήσας».
Ο σκοτεινός έως εκείνη την ώρα Ναός της Αναστάσεως πλημμυρίζει ζωηρές φλόγες, ενώ οι καμπάνες και τα σήμαντρα με τους ήχους τους δημιουργούν μια υποβλητική ατμόσφαιρα κατάνυξης στους χιλιάδες πιστούς.
Η ευχή που διαβάζει ο ιεράρχης
Ανεξάρτητα από τον τρόπο που κάποιος προσεγγίζει την ακολουθία του Αγίου Φωτός, είτε με μεταφυσική ανησυχία είτε με ορθολογισμό, αξία έχει να μελετήσει την ευχή που διαβάζει ο Πατριάρχης Ιεροσολύμων μέσα στον Πανάγιο Τάφο: «Φωτοφάνειαν ποιούμεθα, σου την προς ημάς συμπαθώς γενομένην θεοφάνειαν, εικονίζοντες. […] Διά τούτο, εκ του επί τούτον τον φωτοφόρον σου Τάφον ενδελεχώς και αειφώτως εκκαιομένου φωτός ευλαβώς λαμβάνοντες, διαδιδόαμεν τοις πιστεύουσιν εις σε το αληθινόν φως […] Δος ημίν, Κύριε, ίνα το φως των καλών έργων ημών λάμπη έμπροσθεν των ανθρώπων […]».
Το φως της Αναστάσεως είναι ανέσπερο και για αυτό πάντα φωτίζει τον δρόμο της αγάπης, ενώ η Ανάσταση επιβεβαιώνει τη ζωή πέρα από τον τάφο και για αυτό αποτελεί και τη μοναδική αληθινή προσαγόρευσή μας: το «Χριστός Ανέστη» που φέρνει στα χείλη μας το «Αληθώς Ανέστη».
Οι ιστορικές αναφορές από τον 2ο αιώνα και οι συγκλονιστικές μαρτυρίες πιστών
Οι πρώτες αναφορές για την ακολουθία του Αγίου Φωτός ανάγονται στον 2ο αι. μ.Χ. ως μια συμβολική αναπαράσταση θεολογικού χαρακτήρα. Οι ιστορικές καταγραφές των επόμενων αιώνων είναι πιο λεπτομερείς και διαπιστώνεται ότι η ακολουθία παγιώθηκε ως εκκλησιαστική πρακτική. Οι μαρτυρίες πιστών σχετικά με τη βίωση του θαύματος του Αγίου Φωτός της Ιερουσαλήμ είναι πολυάριθμες ανά τους αιώνες, φτάνοντας έως σήμερα.
Η Κατερίνα Αθανασίου επισκέφτηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1990 τα Ιεροσόλυμα ως μέλος ενός γκρουπ για να βιώσει προσωπικά την κατάνυξη της Μεγάλης Εβδομάδας στην Αγία Γη. Μιλώντας στην «κυριακάτικη δημοκρατία» περιέγραψε πώς βίωσε την ακολουθία του Αγίου Φωτός: «Ο Ναός της Αναστάσεως ήταν ασφυκτικά γεμάτος, κυρίως από Ελληνες προσκυνητές, τότε ήταν καλές οι εποχές και το χρήμα υπήρχε. Το Μεγάλο Σάββατο και η πρώτη Ανάσταση στον Πανάγιο Τάφο ήταν η κορύφωση μιας μοναδικής πνευματικής εμπειρίας.
Πράγματι, όταν ο Πατριάρχης -τότε ήταν ο Διόδωρος- βγήκε από το Κουβούκλιο, μέσα σε δευτερόλεπτα το Αγιο Φως μεταδόθηκε σαν από “θαύμα” σε όλο τον ναό, όπως και στη δική μου λαμπάδα, αν και εγώ στεκόμουν στην πύλη που οδηγεί από τη Ροτόντα στο καθολικό του Ναού της Αναστάσεως, σε μια απόσταση αρκετών μέτρων από τον Πανάγιο Τάφο. Ακόμα και σήμερα δεν ξέρω πώς να το ερμηνεύσω».
Μια άλλη Ελληνίδα προσκυνήτρια, η Ευαγγελία Σταυροπούλου, που επισκέφτηκε τα Ιεροσόλυμα λίγα χρόνια αργότερα, προσεγγίζει περισσότερο ορθολογικά τη βίωση των στιγμών της ακολουθίας: «Οντως, οι στιγμές ήταν εκστατικές. Οι ψαλμωδίες των ιερέων και των πιστών αλλά και οι ιαχές των Αράβων ορθοδόξων, που μοιάζουν λίγο ξένες με τις δικές μας παραδόσεις, προκαλούσαν εντύπωση. Το ημίφως στη Ροτόντα, στον Πανάγιο Τάφο και στον Ναό της Αναστάσεως δημιουργούσε ένα υποβλητικό σκηνικό».
