Το υπουργείο Πολιτισμού αποφάσισε, μέσω της αρμόδιας Διεύθυνσεως Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, να ετοιμάσει τον φάκελο της υποψηφιότητας του εθίμου της Παναγίας Μεσοσπορίτισσας στην Ελευσίνα…… ώστε στις αρχές του 2020 να κατατεθεί για τον εθνικό κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς και το πρώτο τρίμηνο του 2021 να προωθηθεί για ένταξη στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.
Πρόκειται για ένα έθιμο με πανάρχαιες ρίζες, το οποίο αναβιώνει κάθε χρόνο στην Ελευσίνα, στον ιερό τόπο των Ελευσίνιων Μυστηρίων, όπου από τη Μυκηναϊκή Εποχή έως το τέλος του 4ου αι. μ.Χ. λατρευόταν συνεχώς η θεά Δήμητρα, θεά της ανανεώσεως της φύσεως και της βλαστήσεως των σιτηρών.
Το έθιμο με τα πολυσπόρια πραγματοποιείται την παραμονή των Εισοδίων της Θεοτόκου, δηλαδή στις 20 Νοεμβρίου, στο μεταβυζαντινό εκκλησάκι της Παναγίας Μεσοσπορίτισσας. Η εκκλησία δεσπόζει στον λόφο εντός του αρχαιολογικού χώρου, πάνω από το αρχαίο Τελεστήριο, το εστιακό σημείο αναφοράς της λατρείας στη θεά, και έχει χτιστεί πάνω στα ερείπια παλαιότερου χριστιανικού ναού. Κάθε χρόνο, την παραμονή των Εισοδίων της Θεοτόκου ανοίγει ο ναός και πραγματοποιούνται εσπερινός, καθώς και συλλογική τελετουργική προσφορά άρτων οι οποίοι ευλογούνται από τους ιερείς.
Σύμφωνα με τον Λαογραφικό Σύλλογο Ελευσίνας «Το Αδράχτι», κύριο υπεύθυνο για την αναβίωση του εθίμου, εκείνη την ημέρα ετοιμάζονται τα πολυσπόρια στο ομώνυμο Λαογραφικό Μουσείο της πόλης. Οι γυναίκες βράζουν στα σπίτια τους όσπρια (όπως ρεβίθια, φασόλια και φακές), αλλά και στάρι, αναβιώνοντας την αγροτική παράδοση που ήθελε καθένας να βράζει ό,τι παρήγαγε.
Κατόπιν, τα πηγαίνουν στο Λαογραφικό Μουσείο, όπου μέσα σε ένα καζάνι γίνεται η «σύβρασις», δηλαδή το βράσιμο όλων των ανωτέρω μαζί με πετιμέζι, ρόδι και σταφίδες. Κατόπιν, το τελικό προϊόν, δηλαδή τα πολυσπόρια, μοιράζεται σε πλαστικά ποτηράκια και μετά τον Εσπερινό (γύρω στις 5 το απόγευμα) διανέμεται στον κόσμο που έχει ανεβεί στην εκκλησία για να παρακολουθήσει την εορταστική λειτουργία, προσκομίζοντας άρτους και πρόσφορα για τον εορτασμό της Παναγίας της Μεσοσπορίτισσας.
