Έπειτα από χρόνια σπασμωδικής αντιμετώπισης των ασφυκτικών μεταναστευτικών ροών που δέχεται η Ευρώπη η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πιεζόμενη από την γιγάντωση του προβλήματος σχεδίασε μια νέα στρατηγική η οποία θα έχει πενταετές ορίζοντα.
Σήμερα παρουσιάστηκε αυτή η «Ευρωπαϊκή Στρατηγική Διαχείρισης Ασύλου και Μετανάστευσης», που θα λειτουργεί ως πολιτική πυξίδα με συγκεκριμένες προτεραιότητες για την επόμενη πενταετία.
Η στρατηγική στηρίζεται στην πλήρη εφαρμογή του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο από τον Ιούνιο, στην ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων και σε μια πιο «επιθετική» μεταναστευτική διπλωματία με τρίτες χώρες.
Η Εκτελεστική Αντιπρόεδρος Χέννα Βιρκούνεν δήλωσε σχετικά με τους τρεις στόχους:
«Πρώτον, να αποτρέψουμε την παράνομη μετανάστευση. Δεύτερον, να προστατεύσουμε όσους έχουν ανάγκη προστασίας. Και τρίτον, να προσελκύσουμε τα ταλέντα που χρειάζεται η Ευρώπη», τόνισε, υπογραμμίζοντας ότι η Ένωση πρέπει να προστατεύει τα συμφέροντά της χωρίς να απομακρύνεται από τις αξίες της.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η Κομισιόν, οι παράνομες αφίξεις έχουν μειωθεί περίπου στο μισό τα τελευταία χρόνια. Οι παράνομες διελεύσεις στα εξωτερικά σύνορα έχουν υποχωρήσει κατά 55% την τελευταία διετία, ενώ στη διαδρομή των Δυτικών Βαλκανίων η μείωση φτάνει έως και το 90% την τελευταία τριετία.
«Πηγαίνουμε σαφώς προς τη σωστή κατεύθυνση», δήλωσε ο Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης Μάγκνους Μπρούνερ, επισημαίνοντας ότι προτεραιότητα είναι «να φέρουμε τις παράνομες αφίξεις στο ελάχιστο και να διατηρήσουμε τους αριθμούς εκεί».
Ψηφιακά έλεγχος στα σύνορα
Κεντρικό εργαλείο θα είναι η πλήρης ανάπτυξη του ψηφιακού συστήματος διαχείρισης συνόρων, με το Σύστημα Εισόδου–Εξόδου (EES) και το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης και Άδειας Ταξιδίου (ETIAS). Σύμφωνα με τον Επίτροπο Μπρούνερ, στις πρώτες οκτώ εβδομάδες λειτουργίας του EES καταγράφηκαν πάνω από 20 εκατομμύρια εγγραφές και περίπου 15.000 αρνήσεις εισόδου λόγω πλαστών εγγράφων ή ασαφούς ταυτοποίησης, κάτι που παρουσιάστηκε ως απόδειξη ότι το σύστημα ήδη ενισχύει τον έλεγχο στα σύνορα.
Ο Επίτροπος παραδέχθηκε πως «τα τελευταία δέκα χρόνια πήραμε πολλή ευθύνη, αλλά δεν είχαμε έλεγχο», καθώς έλειπαν οι κανόνες και τα εργαλεία για μια συνεκτική πολιτική. Όπως είπε, με το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο, τις νέες ρυθμίσεις για τις επιστροφές και τις έννοιες «ασφαλούς τρίτης χώρας» και «ασφαλούς χώρας καταγωγής», η Ένωση «παίρνει πίσω τον έλεγχο» της διαχείρισης των ροών.
Απαντώντας σε ερώτηση για το αν η μείωση των παράνομων αφίξεων θα οδηγήσει σε άρση των ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα Σένγκεν, ο Μπρούνερ συνέδεσε άμεσα το ζήτημα με την αποτελεσματική φύλαξη των εξωτερικών συνόρων. «Πρώτα πρέπει να κάνουμε τη δουλειά μας στα εξωτερικά σύνορα. Μόνο αν έχουμε ασφαλή εξωτερικά σύνορα μπορούμε να μιλήσουμε σοβαρά για κατάργηση των εσωτερικών ελέγχων», είπε, υπενθυμίζοντας ότι η Ζώνη Σένγκεν παραμένει «ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης».
Μεταναστευτική “διπλωματία”
Η Κομισιόν υιοθετεί μια πιο αποφασιστική «μεταναστευτική διπλωματία», που αξιοποιεί στο έπακρο τη βίζα, το εμπόριο, τη χρηματοδότηση και την αναπτυξιακή πολιτική ως μοχλούς συνεργασίας και πίεσης προς τρίτες χώρες. Η στρατηγική προβλέπει «ολιστική προσέγγιση κατά μήκος των μεταναστευτικών διαδρομών», με στόχο την παροχή προστασίας πιο κοντά στις χώρες προέλευσης, μεταξύ άλλων μέσω πολυλειτουργικών κέντρων κατά μήκος των διαδρομών.
Ο Μάγκνους Μπρούνερ υπογράμμισε πως η Ευρώπη διαθέτει σήμερα «πλουσιότερη εργαλειοθήκη» για να αποφασίζει ποιος έρχεται, ποιος μένει και ποιος πρέπει να φύγει από την Ένωση. Σε αυτήν περιλαμβάνονται οι θεωρήσεις, οι εμπορικές σχέσεις και η αναπτυξιακή βοήθεια, στοιχεία που – κατά τον ίδιο – δίνουν στην ΕΕ σημαντική «μόχλευση» απέναντι σε χώρες εταίρους. Και υπενθύμισε ότι η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος για περίπου 80 χώρες και δαπανά σχεδόν 90 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως σε αναπτυξιακή βοήθεια, δείχνοντας το εύρος της ευρωπαϊκής επιρροής.
Σε ερώτηση για το πόσους νόμιμους μετανάστες χρειάζεται η ΕΕ, ο Επίτροπος Μπρούνερ απέφυγε να δώσει συγκεκριμένους αριθμούς και επέμεινε ότι προτεραιότητα είναι να «διορθωθεί πρώτα το παράνομο σκέλος» και να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών. Υπενθύμισε ότι η απόφαση για τις ανάγκες της αγοράς εργασίας ανήκει στα κράτη μέλη, τα οποία καλούνται να αξιοποιήσουν τα νέα εργαλεία για να συνάπτουν συμφωνίες κινητικότητας με τρίτες χώρες.
Ένα από τα πιο αιχμηρά σημεία της συνέντευξης ήταν η συζήτηση για τη γλώσσα που χρησιμοποιεί η Επιτροπή, με δημοσιογράφο να υπενθυμίζει τις παλαιότερες κατευθυντήριες γραμμές της για αποφυγή του όρου «illegal migrants», ενώ σήμερα φαίνεται να ευθυγραμμίζεται με τη ρητορική της κυβέρνησης των ΗΠΑ.
Ο Μάγκνους Μπρούνερ απάντησε ότι «δεν υπάρχει αλλαγή» και επέμεινε ότι όταν μιλά για «παράνομη μετανάστευση» αναφέρεται στην πράξη εισόδου στην Ένωση. «Είναι για την πράξη, για το πώς αυτό το πρόσωπο μπαίνει στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η πράξη είναι παράνομη, γι’ αυτό χρησιμοποιούμε τη λέξη “παράνομη”», είπε, προσθέτοντας ότι αυτή η χρήση δεν έχει «καμία σχέση» με προσπάθεια ευθυγράμμισης με τις ΗΠΑ.
Η στρατηγική, η Ισπανία και οι εθνικές αρμοδιότητες
Η πρόσφατη απόφαση της Ισπανίας να χορηγήσει νόμιμο καθεστώς σε περίπου μισό εκατομμύριο μετανάστες χωρίς χαρτιά πυροδότησε ερωτήματα για το κατά πόσο αφήνει περιθώριο για διαφορετικές προσεγγίσεις εντός του κοινού πλαισίου.
Ο Επίτροπος Μπρουνερ απάντησε ότι η τακτοποίηση του καθεστώτος όσων ήδη διαμένουν παράνομα σε ένα κράτος μέλος είναι αποκλειστική ευθύνη του ίδιου του κράτους.
