Μια μελέτη του Hellenic Observatory του LSE, που βασίζεται σε δεδομένα του Ινστιτούτου Eteron, φέρνει στο φως τη νέα γεωγραφία του πολιτικού ανταγωνισμού στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τους ερευνητές Χρήστο Παπαγιάννη, Στέφανο Τύρο και Σοφία Βασιλοπούλου, η παραδοσιακή σύγκρουση μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς δεν είναι πλέον ο μοναδικός παίκτης στο γήπεδο. Ένας δεύτερος, εξίσου κρίσιμος άξονας έχει παγιωθεί στη συνείδηση των πολιτών, η μετωπική σύγκρουση ανάμεσα στο πολιτικό κατεστημένο και τις αντισυστημικές δυνάμεις.
Οι δύο άξονες που καθορίζουν την ψήφο
Η έρευνα, η οποία ανέλυσε 52 διαφορετικούς δείκτες πολιτικών στάσεων σε ένα δείγμα 2.574 ενηλίκων, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι Έλληνες ψηφοφόροι κινούνται πλέον σε δύο παράλληλα επίπεδα:
Ο Ιδεολογικός Άξονας (Αριστερά – Δεξιά): Παραμένει η βασική «πυξίδα» για την επιλογή κόμματος, με τις οικονομικές θεωρήσεις και τις κοινωνικοπολιτισμικές αξίες να κρατούν τα πρωτεία.
Ο Θεσμικός Άξονας (Κατεστημένο – Αντικατεστημένο): Εδώ καταγράφεται η βαθιά διαίρεση μεταξύ εκείνων που εμπιστεύονται τους θεσμούς και τον δυτικό προσανατολισμό της χώρας, και εκείνων που διακατέχονται από οργή, αντι-ελιτισμό και απόλυτη δυσπιστία προς το πολιτικό σύστημα.
Η σύγκλιση των «άκρων» στον αντισυστημικό πόλο
Το πλέον ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης αφορά τη συμπεριφορά των ψηφοφόρων που στηρίζουν κόμματα τα οποία δεν έχουν ασκήσει κυβερνητική εξουσία. Παρά τις χαώδεις ιδεολογικές τους διαφορές στα οικονομικά, οι ψηφοφόροι των κομμάτων στα άκρα του πολιτικού φάσματος (τόσο δεξιά όσο και αριστερά) συναντώνται στον αντισυστημικό πόλο. Η κοινή τους συνισταμένη είναι η αποστροφή προς τις «ελίτ» και η αίσθηση ότι το υπάρχον σύστημα δεν τους εκπροσωπεί. Αντίθετα, όσοι επιλέγουν κόμματα εξουσίας εμφανίζουν πολύ υψηλότερα ποσοστά θεσμικής εμπιστοσύνης.
Το περίπλοκο μέλλον του κομματικού ανταγωνισμού
Η μελέτη επισημαίνει ότι το νέο αυτό ρήγμα λειτουργεί συμπληρωματικά και όχι αντικαταστατικά προς το παλιό. Οι ψηφοφόροι εμφανίζονται πρόθυμοι να μετακινηθούν προς σχηματισμούς που ικανοποιούν την ανάγκη τους για «αντισυστημική» έκφραση, ειδικά όταν εξετάζουν τη δεύτερη επιλογή τους.
Η ανάδυση νέων πολιτικών σχηματισμών, όπως αυτών που συνδέονται με τον Αλέξη Τσίπρα ή τη Μαρία Καρυστιανού, όπως καταγράφουν και οι πρόσφατες δημοσκοπήσεις των Alco και Pulse, φαίνεται να λειτουργεί ως καταλύτης σε αυτό το ρευστό σκηνικό. Η Ελλάδα της μετά-κρίσης εποχής παραμένει μια χώρα με βαθιά πληγωμένη εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς, καθιστώντας τις επόμενες εκλογικές αναμετρήσεις μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση για το παραδοσιακό πολιτικό προσωπικό.
