Επειδή δεν μπορεί να αποθηκευτεί το πλεονάζον ρεύμα στην Ελλάδα, το δίνουμε… τσάμπα σε Βουλγαρία και Σκόπια και το αγοράζουμε χρυσό για να καλυφθούν οι ανάγκες τις βραδινές ώρες
Μπορεί η Ελλάδα να έχει εγκαταστήσει 18 GW για την παραγωγή φθηνής ενέργειας από τον ήλιο και τον άνεμο, τα οφέλη όμως τα καρπώνονται οι καταναλωτές σε γειτονικές χώρες, κυρίως στη Βουλγαρία! Μάλιστα, πολλές ημέρες του μήνα η χώρα μας αγοράζει πίσω με τεράστιο «καπέλο» από τη γειτονική χώρα το ρεύμα που είχε εξαγάγει σε εξευτελιστικές τιμές, προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες τις βραδινές ώρες.
Πρόκειται για ένα σκάνδαλο που βαραίνει την κυβέρνηση, με θύματα -ποιους άλλους;- τους Ελληνες καταναλωτές. Η κυβέρνηση έστρωσε κόκκινο χαλί στις εταιρίες για να επενδύσουν στην πράσινη μετάβαση της χώρας, διαμορφώνοντας το θεσμικό πλαίσιο με τέτοιον τρόπο, ώστε να κερδίζουν όλοι εκτός από τους πολίτες.
Κανείς δεν αμφισβητεί την επιλογή της χώρας να αξιοποιήσει το ανεξάντλητο αιολικό και ηλιακό της δυναμικό. Η κυβέρνηση όμως δεν φρόντισε η πράσινη μετάβαση να πραγματοποιηθεί με σαφείς όρους και κανόνες. Εδωσε ανεξέλεγκτα άδειες για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών και αιολικών σταθμών, χωρίς να καταστήσει υποχρεωτική την ταυτόγχρονη κατασκευή σταθμών αποθήκευσης.
Ετσι, η Ελλάδα βρίσκεται στα μέσα του 2026 με μόλις 150 MW εγκατεστημένης ισχύος μπαταριών. Το μέγεθος αυτό θεωρείται εξαιρετικά χαμηλό, ιδίως σε σχέση με την εγκατεστημένη ισχύ φωτοβολταϊκών και αιολικών, που προσεγγίζει τα 18 GW.
Οπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς, η ανάπτυξη των τεχνολογιών δεν ήταν ισορροπημένη, καθώς τα φωτοβολταϊκά αναπτύχθηκαν πολύ ταχύτερα από τις υπόλοιπες μορφές ΑΠΕ και τις λύσεις αποθήκευσης, ενώ τα δίκτυα δεν ενισχύθηκαν επαρκώς ώστε να διαχειριστούν τις νέες ποσότητες ενέργειας. Σε ρυθμιστικό επίπεδο χρειάστηκαν περίπου επτά χρόνια για να αποκτήσει η χώρα ένα ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο για τις μπαταρίες.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας χορήγησε τις πρώτες άδειες παραγωγού για την αποθήκευση το 2021. Ακολούθησαν τη διετία 2023-2024 οι διαγωνιστικές διαδικασίες, μέσω των οποίων έργα άνω των 700 MW έλαβαν λειτουργική και επενδυτική ενίσχυση από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Σχεδόν τρία χρόνια αργότερα η εγκατεστημένη ισχύς παραμένει στα 150 MW, με μέρος αυτών των έργων μάλιστα να μην είναι ακόμη πλήρως λειτουργικό, καθώς βρίσκεται σε δοκιμαστική λειτουργία. Γεγονός που δείχνει ότι το πλαίσιο υστερεί όχι μόνο στη γραφειοκρατία των αδειοδοτήσεων, αλλά και στον χρόνο σύνδεσης των έργων.
Δεν είναι τυχαίο που μεγάλοι όμιλοι της χώρας επιλέγουν να πραγματοποιήσουν επενδύσεις για συστήματα αποθήκευσης ενέργειας σε διάφορες χώρες των Βαλκανίων, αξιοποιώντας τις ταχύτερες διαδικασίες και διαβλέποντας πιο άμεσα κέρδη. Σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, ορισμένοι επιχειρηματικοί όμιλοι ευνοούνται από το υφιστάμενο μοντέλο τιμολόγησης.
Στο ζενίθ οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, στο… ναδίρ οι υποδομές αποθήκευσης
Η ραγδαία διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας χωρίς την παράλληλη ανάπτυξη υποδομών αποθήκευσης προκαλεί σοβαρές στρεβλώσεις στο ελληνικό ηλεκτρικό σύστημα.
Παρατηρείται, λοιπόν, πολλές ημέρες του έτους το εξής παράδοξο: τις μεσημβρινές ώρες, όταν υπάρχει αφθονία «πράσινης» ενέργειας και μάλιστα σε μηδενικές τιμές, η χώρα εξάγει ηλεκτρική ενέργεια σε γειτονικές χώρες. Την ίδια ενέργεια αναγκάζεται να εισαγάγει τη νύχτα από τις ίδιες χώρες, αλλά σε πολύ υψηλότερες τιμές, προκειμένου να καλυφθούν οι ανάγκες του συστήματος.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Βουλγαρία, η οποία προχώρησε με γοργά και μεθοδικά βήματα στην ανάπτυξη μονάδων αποθήκευσης, με αποτέλεσμα η φθηνή ελληνική ενέργεια να αποθηκεύεται στη γειτονική χώρα. Ειδικότερα, τις μεσημεριανές ώρες η παραγωγή των ελληνικών ΑΠΕ κορυφώνεται, ξεπερνώντας κατά πολύ την εγχώρια ζήτηση.
Η υπερπαραγωγή αυτή οδηγεί σε κατάρρευση των τιμών και συμπιέζει τη μέση χονδρεμπορική τιμή στην αγορά επόμενης ημέρας, που αποτελεί τη βάση για τη διαμόρφωση της λιανικής τιμής.
Το ρεύμα αυτό δεν μπορεί να αποθηκευτεί στην Ελλάδα και εξάγεται στα Σκόπια και στη Βουλγαρία, που έχουν αναπτύξει μεγάλο δίκτυο μπαταριών. Ουσιαστικά η φθηνή ενέργεια των ελληνικών ΑΠΕ επιδοτεί το κόστος ηλεκτρισμού των γειτονικών χωρών.
Ειδικά η Βουλγαρία διαθέτει ήδη πάνω από 1,6 GW εγκατεστημένης ισχύος αποθήκευσης, ενώ μέχρι το τέλος του έτους αναμένεται να προσθέσει στο σύστημα άλλο 1,5 GW, ανεβάζοντας το συνολικό χαρτοφυλάκιο στα 3,5 GW. Με τον τρόπο αυτόν απορροφά μέσω των διακρατικών συνδέσεων το σχεδόν δωρεάν ρεύμα που παράγει η Ελλάδα τις μεσημεριανές ώρες και το αποθηκεύει στις εγκαταστάσεις της.
Τις βραδινές ώρες, όταν η παραγωγή των φωτοβολταϊκών μηδενίζεται και η ζήτηση στην Ελλάδα αυξάνεται κατακόρυφα, η Βουλγαρία εξάγει το αποθηκευμένο ρεύμα στη χώρα μας σε πολλαπλάσιες τιμές από αυτές που πλήρωσε για να το εισαγάγει. Ετσι, οι Βούλγαροι καταναλωτές επωφελούνται από φθηνό ελληνικό ρεύμα, τη στιγμή που οι Ελληνες το πληρώνουν ακόμα ακριβότερα!
Είναι χαρακτηριστικό ότι στη λιανική αγορά η Ελλάδα διαθέτει την τρίτη ακριβότερη τιμή κιλοβατώρας στην Ευρώπη, ενώ σε όρους αγοραστικής δύναμης την ακριβότερη. Σημειώνεται ότι το 2024 η Βουλγαρία είχε μόλις 200 MW μπαταρίες, γεγονός που καθιστά ακόμα πιο εμφανή τη δραματική καθυστέρηση της Ελλάδας στην ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας.
Σύμφωνα με τον προγραμματισμό, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς αποθήκευσης στη χώρα μας αναμένεται να προσεγγίσει τα 700 MW έως το τέλος του έτους. Την ίδια στιγμή, η αγορά αποθήκευσης ενέργειας στην υπόλοιπη Ευρώπη αναπτύσσεται με γρήγορους ρυθμούς, καθώς όλο και περισσότερες χώρες επενδύουν σε μεγάλα έργα μπαταριών για να στηρίξουν τη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια των δικτύων τους.
