Η επίσκεψη Μακρόν στην Ελλάδα επισφράγισε την ανανέωση της συνεργασίας στην ασφάλεια και την άμυνα. Τα προγράμματα που μπαίνουν στο τραπέζι
- Του Περικλή Ζορζοβίλη
Η διήμερη επίσκεψη του προέδρου της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν στην Αθήνα, που σηματοδότησε την περαιτέρω εμβάθυνση των μακρόχρονων ελληνογαλλικών σχέσεων, επισφράγισε την ανανέωση της ελληνογαλλικής συμφωνίας στρατηγικής συνεργασίας στην ασφάλεια και την άμυνα που υπεγράφη στις 28 Σεπτεμβρίου 2021, και εξ ορισμού έχει ισχυρή «εξοπλιστική» διάσταση. Γι’ αυτό είναι χρήσιμη μία καταγραφή των μέχρι σήμερα πεπραγμένων στη συνεργασία των δύο χωρών στον τομέα των εξοπλισμών και η απόπειρα χαρτογράφησης της εξέλιξής της τα επόμενα χρόνια.
Μέχρι την πραγματοποίηση της επίσκεψης δεν είχαν γίνει επίσημες ανακοινώσεις για τη χρονική διάρκεια της ανανέωσης της συμφωνίας στρατηγικής συνεργασίας στην ασφάλεια και την άμυνα ούτε για πιθανά εξοπλιστικά προγράμματα που η υλοποίησή τους θα γίνει στο πλαίσιό της. Κατά το εδάφιο 2 του άρθρου 31 του Νόμου 4841/2021 με τον οποίο κυρώθηκε η αρχική συμφωνία, διάρκειας ισχύος πέντε ετών, η ανανέωσή της γίνεται «με ρητή συμφωνία των Μερών για μία περαιτέρω περίοδο που θα καθοριστεί με κοινή συμφωνία των Μερών». Επίσης, κατά το εδάφιο 3 του ίδιου άρθρου «η συμφωνία μπορεί να τροποποιηθεί ανά πάσα στιγμή εγγράφως με κοινή συμφωνία των Μερών», διατύπωση που παρέχει την ευχέρεια προσθήκης ρήτρας αυτόματης ανανέωσης.
Σύμφωνα με πληροφορίες της «δημοκρατίας», σε ό,τι αφορά την ελληνογαλλική συνεργασία στους εξοπλισμούς, η ατζέντα περιλαμβάνει σειρά προγραμμάτων που είτε προσδιορίζονται ονομαστικά είτε περιγραφικά.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η συμμετοχή της Ελλάδας στο πρόγραμμα JEWEL (Joint Early Warning for a European Lookout: Κοινή Εγκαιρη Προειδοποίηση για μια Ευρωπαϊκή Επιτήρηση), που αφορά την έγκαιρη προειδοποίηση κατά βαλλιστικών και πολυηχητικών πυραυλικών απειλών και το οποίο αποτελεί γαλλογερμανική πρωτοβουλία που εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της Μόνιμης Διαρθρωμένης Συνεργασίας (PESCO) της Ευρωπαϊκής Ενωσης (ΕΕ). Την έναρξη του προγράμματος JEWEL σηματοδότησε η υπογραφή στις 15 Οκτωβρίου 2025 κοινής επιστολής προθέσεων (LOI: Letter of Intent) από τους υπουργούς Αμυνας Γαλλίας και Γερμανίας.
Με την επιστολή οι δύο χώρες δεσμεύθηκαν καθεμία να εκτοξεύσει και θέσει έως και δύο δορυφόρους σε γεωστατική τροχιά (GEO, δηλαδή άνωθεν ακριβώς του Ισημερινού της Γης, κινούμενου με την ίδια γωνιακή ταχύτητα της Γης με συνέπεια να παραμένει σε σταθερή άνωθεν της περιοχής ενδιαφέροντος τροχιά). Πιθανά θα συμπληρωθούν από δορυφόρους υψηλής ελλειπτικής τροχιάς (HEO) για να δημιουργηθεί μία αρχιτεκτονική αντίστοιχης της αμερικανικής SBIRS (Space-Based Infrared System: Διαστημικό Σύστημα Υπέρυθρων), που με τη συνδυαστική χρήση δορυφόρων και επίγειων αισθητήρων παρέχει έγκαιρη προειδοποίηση για την εκτόξευση πυραύλων σε παγκόσμιο επίπεδο. Το JEWEL θα περιλαμβάνει επίσης επίγειους αισθητήρες, σταθερά – κινητά ραντάρ που θα λειτουργούν σε διάφορες ζώνες συχνοτήτων, όπως επίσης και ραντάρ πέραν του ορίζοντος (OTH: Over-The-Horizon), που θα συνδράμουν στον εντοπισμό και στην ιχνηλάτηση των απειλών σε διάφορες φάσεις της τροχιάς τους και θα διαβιβάζουν τα δεδομένα στα κέντρα διοίκησης και ελέγχου ώστε να αναχαιτιστούν.
Οπως ανακοινώθηκε, το JEWEL θα οικοδομήσει μία ευρωπαϊκή ικανότητα έγκαιρης προειδοποίησης, συμπληρωματική της παρεχόμενης από τις ΗΠΑ, θα εγκαθιδρύσει έναν «προκαταρκτικό κορμό διαλειτουργικότητας» μεταξύ Βερολίνου και Παρισιού και αποσκοπεί στην απόκτηση επιχειρησιακής ικανότητας περί το 2030. H μορφή που θα λάβει η ελληνική συμμετοχή στο πρόγραμμα JEWEL δεν μπορεί να εκτιμηθεί την παρούσα στιγμή.
Είναι αυτονόητο ότι σε επιχειρησιακό επίπεδο θα ενισχύσει σημαντικά τις δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης της υπό δημιουργία ελληνικής αρχιτεκτονικής αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας, του αποκαλούμενου «θόλου», αλλά και την πολιτική «βαρύτητα» της χώρας σε επίπεδο ΕΕ και ΝΑΤΟ. Επειδή όμως το διαστημικό σκέλος του JEWEL συνδέεται στενά με το πρόγραμμα Odin’s Eye II, που χρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Αμυνας (EDF) και στο οποίο υπάρχει συμμετοχή ελληνικών εταιριών και σε συνδυασμό με τον μεγάλο αριθμό ελληνικών φορέων, εταιριών και οντοτήτων, που δραστηριοποιούνται σε διαστημικές τεχνολογίες και εφαρμογές (η ΕΒΙΔΙΤΕ -Ενωση Ελληνικών Βιομηχανιών Διαστημικής Τεχνολογίας & Εφαρμογών- αριθμεί περισσότερα από 80 μέλη), εκτιμάται ότι αποφέρει οφέλη σε βιομηχανικό και τεχνολογικό επίπεδο.
Εξοπλιστικό πρόγραμμα που επίσης φέρεται ότι περιλαμβάνεται στην ατζέντα είναι ο γεωστατικός δορυφόρος στρατιωτικών επικοινωνιών, η απόκτηση του οποίου αποτελεί υψηλή προτεραιότητα για το υπουργείο Εθνικής Αμυνας. Σύμφωνα με πληροφορίες, οι ελάχιστες επιχειρησιακές απαιτήσεις αφορούν δυνατότητα επικοινωνίας στις ζώνες (μπάντες) συχνοτήτων X και Ka-mil (στρατιωτική Ka-band, που παγκοσμίως χρησιμοποιείται για κρίσιμες στρατιωτικές επικοινωνίες), ταχύτητα μετάδοσης δεδομένων κατ’ ελάχιστο 8 Gbps (Gigabit/δευτερόλεπτο) και μόντεμ αναπήδησης συχνότητας που καθιστά δύσκολο τον εντοπισμό, την υποκλοπή ή την παρεμβολή του σήματος. Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται επίσης και δύο επίγειοι σταθμοί ελέγχου. Υπενθυμίζεται ότι το συγκεκριμένο πρόγραμμα είχε περιληφθεί στο εθνικό σχέδιο που υποβλήθηκε για χρηματοδότηση από τον μηχανισμό SAFE με προϋπολογισμό 400 εκατ. ευρώ.
Στην αρχική μορφή προβλεπόταν να υλοποιηθεί ως κοινή προμήθεια με συντονιστή την Ελλάδα, και συμμετέχουσες χώρες τις Κύπρο και Νορβηγία. Σήμερα φέρεται να έχει αποχωρήσει η Νορβηγία και εμφανίζεται ως πιθανός εταίρος η Γαλλία. Σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, ούτε η συμμετοχή της Κύπρου θα πρέπει πλέον να θεωρείται βέβαιη, ενώ το ίδιο ισχύει και για την υλοποίηση του μέσω του μηχανισμού SAFE. Κατά τις ίδιες πηγές, η συμπερίληψή του στην ατζέντα μπορεί να θεωρηθεί ως ισχυρή ένδειξη υλοποίησης του στο πλαίσιο διακρατικής σύμβασης με τη Γαλλία, με την προμήθεια δορυφόρου επικοινωνιών γαλλικής προέλευσης. Εξάλλου η διακρατική διαστημική συνεργασία Ελλάδας – Γαλλίας έχει ιστορία περίπου δύο δεκαετιών, που άρχισε το 2005 με την ανακοίνωση της συμμετοχής της χώρας στο πρόγραμμα παρατήρησης της γης HELIOS II, και πιο πρόσφατο ορόσημο τη διακρατική συμφωνία που υπεγράφη στις 12 Δεκεμβρίου 2024 για τη συμμετοχή της χώρας μας με ποσοστό 2% στο γαλλικό στρατιωτικό δορυφορικό σύστημα τηλεπισκόπησης CSO (Composante Spatiale Optique: στοιχείο διαστημικής οπτικής).
Οπως ήταν αναμενόμενο, η ατζέντα περιλαμβάνει και ναυτικά προγράμματα, πλοία επιφανείας και υποβρύχια. Μισό αιώνα από την ένταξη σε υπηρεσία με το Πολεμικό Ναυτικό (ΠΝ) των τεσσάρων, σχεδίασης της Constructions Mécaniques de Normandie (CMN), πυραυλακάτων La Combattante II, και 114 χρόνια από την ένταξη σε υπηρεσία του υποβρυχίου ΔΕΛΦΙΝ, το 1912 στους Βαλκανικούς Πολέμους, η Γαλλία επανέρχεται στους ελληνικούς ναυτικούς εξοπλισμούς. Αρχικά με τον Νόμο 4891/2022 κυρώθηκαν οι συμβάσεις 016Β/21 για την προμήθεια τριών φρεγατών τύπου FDI-HN με δικαίωμα προαίρεσης επιπλέον μίας, 017B/21 για την Εν-Συνεχεία-Υποστήριξη (Ε-Σ-Υ) των τριών φρεγατών και 018Β/21 για την προμήθεια των κατευθυνόμενων βλημάτων τους, συναφούς εξοπλισμού και Ε-Σ-Υ, συνολικού ύψους 3,237 δισ. ευρώ συμπεριλαμβανομένων εισφορών και λοιπές καταβολών.
Περίπου τρία χρόνια αργότερα, με τον Νόμο 5235/2025, κυρώθηκαν οι τροποποιήσεις των συμβάσεων 016B/21 και 017Β/21 για την προμήθεια της τέταρτης φρεγάτας του τύπου και της Ε-Σ-Υ αυτής καθώς και την επέκταση της Ε-Σ-Υ των τριών πρώτων φρεγατών, συνολικού ύψους 982 εκατ. ευρώ συμπεριλαμβανομένων εισφορών και καταβολών. Σημειώνεται ότι η ΚΙΜΩΝ F-601, η πρώτη φρεγάτα του τύπου, έχει ήδη ενταχθεί σε υπηρεσία με το ΠΝ και ήδη εκτέλεσε την πρώτη της επιχειρησιακή αποστολή, αναπτυσσόμενη στην Κύπρο για παροχή προστασίας από πυραυλικές επιθέσεις του Ιράν και των αντιπροσώπων του (Χεζμπολάχ).
Στην περίπτωση δε που συμφωνηθεί η διεξαγωγή επιχείρησης για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στον Κόλπο, η συμμετοχή της θα πρέπει να θεωρείται σχεδόν βεβαία. Με βάση το συμβατικό χρονοδιάγραμμα παραδόσεων, οι φρεγάτες ΝΕΑΡΧΟΣ F-602 και ΦΟΡΜΙΩΝ F-603 προβλέπεται να παραδοθούν μέχρι τα τέλη του τρέχοντος έτους, ενώ η τέταρτη, η ΘΕΜΙΣΤΟΚΛΗΣ F-600 μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2028, ένα έτος αργότερα από την ημερομηνία παράδοσης εφόσον είχε εξασκηθεί, πριν τη λήξη του, το δικαίωμα προαίρεσης.
Δυστυχώς, παρά τη σημαντική επένδυση που έχει γίνει μέχρι σήμερα, οι ανάγκες του ΠΝ συνεχίζουν να παραμένουν μεγάλες και πιεστικές καθώς από τα μέσα της δεκαετίας του 2000 μέχρι και την έξοδο από τα Μνημόνια, ούτε ένα πρόγραμμα για την ανανέωση του στόλου δεν υλοποιήθηκε. Επίσης, δυστυχώς η χώρα μας δεν αξιοποίησε το SAFE για τη χρηματοδότηση με χαμηλότοκα δάνεια διάρκειας 45 ετών (συμπεριλαμβανομένης 10ετούς περιόδου χάριτος) της επέκτασης του προγράμματος των φρεγατών FDI-HN κατά τουλάχιστον τρεις μονάδες, που με βάση τον ρυθμό παραγωγής της αναδόχου Naval Group ήταν εφικτό να παραδοθούν μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2030, ημερομηνία λήξης του χρηματοδοτικού εργαλείου.
Κατά συνέπεια, η ανάγκη για πρόσθετες σύγχρονες μονάδες επιφανείας συνεχίζει να υφίσταται, ακόμα και στην περίπτωση που υλοποιηθεί εν όλω ή εν μέρει το εξαγγελθέν πρόγραμμα προμήθειας φρεγατών τύπου Bergamini από τα αποθέματα του ναυτικού της Ιταλίας, αλλά καθοριστική παράμετρο για τον χρόνο τοποθέτησης νέας παραγγελίας θα αποτελέσουν οι διαθέσιμοι οικονομικοί πόροι και ο δημοσιονομικός χώρος τη δεδομένη στιγμή.
Το πρόγραμμα των νέων υποβρυχίων με προϋπολογισμό 5 δισ. ευρώ
Στην ατζέντα περιλαμβάνεται και το προϋπολογισμού 5 δισ. ευρώ πρόγραμμα των νέων υποβρυχίων του ΠΝ, που αφορά την προμήθεια τεσσάρων με δικαίωμα προαίρεσης μίας επιπλέον μονάδας. Ηδη η ανάδοχος των φρεγατών FDI-HN, η κρατική γαλλική εταιρία Naval Group, έχει ανταποκριθεί θετικά στο αίτημα για πληροφορίες (RFI) του ΠΝ, υποβάλλοντας την πρότασή της στα τέλη του 2025, ενώ κινήθηκε δραστήρια και σε βιομηχανικό επίπεδο έχοντας υπογράψει μνημόνια συνεργασίας για το συγκεκριμένο πρόγραμμα με τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά και τη METLEN.
Η πρόταση αφορά το υποβρύχιο τύπου Blacksword Barracuda, σχεδίαση που έχει ήδη συμβασιοποιηθεί από την Ολλανδία, και το οποίο για την πρόωσή του χρησιμοποιεί τεχνολογία συσσωρευτών ιόντων λιθίου, ενώ χαρακτηρίζεται από χαμηλή ακουστική υπογραφή, μεγάλη αυτονομία, υψηλές επιδόσεις και μεγάλο οπλικό φορτίο (συνολικά 30 τορπίλες, κατευθυνόμενα βλήματα κατά στόχων επιφανείας και ξηράς, υποβρύχια μη επανδρωμένα οχήματα).
Τα μαχητικά αεροσκάφη και το δίλημμα με τα Mirage
Η ατζέντα περιλαμβάνει και τους αεροπορικούς εξοπλισμούς, επίσης αναμενόμενο, καθώς τα τελευταία 50 χρόνια η Γαλλία αποτελεί έναν από τους δύο προμηθευτές (ο άλλος είναι οι ΗΠΑ) μαχητικών αεροσκαφών της Πολεμικής Αεροπορίας (ΠΑ). Με τον Νόμο 4766/2021 κυρώθηκαν οι συμβάσεις 013Γ/20 για την προμήθεια έξι νέας κατασκευής και 12 μεταχειρισμένων μαχητικών Rafale F3R συναφών ειδών και υπηρεσιών, 014Γ/20 για την Ε-Σ-Υ τους και 015Γ/20 για την προμήθεια όπλων και συντήρηση – τροποποίηση όπλων των μαχητικών Mirage 2000-5 Mk. 2 για χρήση από τα Rafale F3R, συνολικού ύψους 2.490.000.000 ευρώ. Ένα χρόνο μετά, με τον Νόμο 4891/2022 κυρώθηκαν οι τροποποιήσεις των συμβάσεων 013Γ/20 για την προμήθεια έξι καινούργιων μαχητικών Rafale F3, 014Γ/20 για την επέκταση της Ε-Σ-Υ στο σύνολο του στόλου των 24 μαχητικών, και 015Γ/20 για τη συμπληρωματική προμήθεια όπλων και Ε-Σ-Υ αυτών, με συνολικό κόστος 1.092.300.000 ευρώ.
Αποτελεί κοινό μυστικό ότι η ΠΑ επιθυμεί την αύξηση του αριθμού των Rafale F3R τα οποία σήμερα αποτελούν την πιο σύγχρονη τεχνολογικά και ολοκληρωμένη πλατφόρμα πολλαπλού ρόλου που διαθέτει, καθώς είναι τα μόνα μαχητικά εξοπλισμένα με ραντάρ AESA, ηλεκτροοπτικό αισθητήρα και πλήρως λειτουργικό ολοκληρωμένο σύστημα αυτοπροστασίας. Εξοπλισμένη με τα κατάλληλα όπλα και σύμμορφες δεξαμενές καυσίμου, που αυξάνουν τόσο την εμβέλεια όσο και την ικανότητα μεταφοράς φορτίου, μπορεί να εκτελέσει το σύνολο των αποστολών αέρος – αέρος και αέρος – εδάφους και αέρος – επιφανείας συμπεριλαμβανομένης της στρατηγικής κρούσης με τα ήδη διαθέσιμα βλήματα SCALP EG. Κατά καιρούς έχουν δημοσιευτεί πληροφορίες για πρόθεση προμήθειας μικρού αριθμού (6) επιπλέον μαχητικών του τύπου αλλά η υποστήριξη της δομής δυνάμεων της ΠΑ σε βάθος χρόνου επιβάλλει την αύξηση του αριθμού τους κατ’ ελάχιστον στα 36, που επαρκούν για τον εξοπλισμό δύο μοιρών.
Η επίτευξη αυτού του στόχου μπορεί να υποβοηθηθεί με την αξιοποίηση των 24 μαχητικών Mirage 2000-5 Mk. 2 που διαθέτει σε υπηρεσία η ΠΑ αλλά και των εναπομεινάντων 18 Mirage 2000EGM/-BGM, τα οποία παροπλίστηκαν τον Ιανουάριο του 2022. Για τα μεν πρώτα έχουν ήδη γίνει κρούσεις για την επιστροφή τους μέσω πώλησης στη Dassault Aviation, ώστε τελικά να μεταβιβαστούν στην Ουκρανία (όπου ήδη έχουν μεταβιβαστεί τα πρώτα γαλλικά Mirage 2000-5F), αλλά μέχρι τώρα η ελληνική πλευρά είχε αρνηθεί για ευνόητους λόγους. Η απόφαση αποδοχής της επιστροφής μέσω πώλησης των ελληνικών Mirage 2000-5 Mk. 2 αποτελεί δύσκολο δίλημμα, αλλά θα πρέπει να συνεκτιμηθούν δύο παράμετροι: επειδή έχει αρχίσει η πορεία αποδρομής του μαχητικού, είναι δεδομένο ότι τα επόμενα χρόνια θα αυξάνονται συνεχώς οι δυσχέρειες και το κόστος της υποστήριξης τους.
Η δεύτερη παράμετρος έχει σχέση με την προσφοράς και τη ζήτηση. Καθώς η προσφορά είναι περιορισμένη, όταν υπάρχει ζήτηση άμεσο επακόλουθο είναι η αύξηση των τιμών, στη συγκεκριμένη περίπτωση του οικονομικού ανταλλάγματος που θα καταβληθεί στην ελληνική πλευρά και το οποίο μπορεί να συμψηφιστεί με το κόστος της προμήθειας των πρόσθετων μαχητικών Rafale. Ωφέλεια από την αύξηση της ζήτησης μπορεί να προκύψει και για τα 18 Mirage 2000EGM/-BGM, τους 22 αεροκινητήρες, τον εξοπλισμό εδάφους και τα ανταλλακτικά που το 2022 η αξία τους είχε αποτιμηθεί σε 117,5 εκατ. ευρώ.
Ειδική αναφορά σε τεθωρακισμένα οχήματα μάχης
Στην ατζέντα της συνάντησης φέρεται ότι περιλαμβάνεται και ο τομέας των χερσαίων εξοπλισμών, όπου κατά τις πληροφορίες της «δημοκρατίας» γίνεται ειδική αναφορά σε τεθωρακισμένα οχήματα μάχης (ΤΟΜΑ). Εφόσον αυτές οι πληροφορίες επιβεβαιωθούν, τότε πιθανώς σηματοδοτείται η επαναφορά στο προσκήνιο της πρότασης που είχε κατατεθεί από την KNDS France (πρώην Nexter Systems) το 2024 για την προμήθεια του ΤΟΜΑ PHILOCTETES.
Η πρόταση αφορούσε προμήθεια 270 – 280 τροχοφόρων (8×8) ΤΟΜΑ PHILOCTETES συμπεριλαμβανομένων οχημάτων οικογενείας και εξοπλισμού υποστήριξης – συντήρησης και εκπαίδευσης, 80 μεταχειρισμένων ΤΟΜΑ VBCI MK1 με πυροβόλο 20 χλστ. από τα αποθέματα του Στρατού της Γαλλίας, συνεργασία με την εγχώρια βιομηχανία για τη συμπαραγωγή του συνόλου των οχημάτων στην Ελλάδα και τη δημιουργίας εγχώριας υποδομής για την υποστήριξη, συντήρηση – επισκευή και αναβάθμιση τους σε όλη τη διάρκεια του επιχειρησιακού τους βίου, καθώς και τη συμμετοχή της ελληνικής βιομηχανικής βάσης σε μελλοντικές εξαγωγές σε άλλες χώρες.