Η Ελλάδα επί κυβέρνησης Μητσοτάκη κατέχει σταθερά την τελευταία θέση στον δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα σε ολόκληρη την Ευρώπη
Η Ελλάδα έχει το χαμηλότερο ποσοστό εμπιστοσύνης στα ΜΜΕ, μόλις 22%, αλλά και σταθερά την τελευταία θέση στον δείκτη Ελευθερίας του Τύπου των Δημοσιογράφων Χωρίς Σύνορα σε ολόκληρη την Ευρώπη, κάτι που αποτελεί άλλη μια… επιτυχία της κυβέρνησης Μητσοτάκη, η οποία έχει βάλει στο στόχαστρο όσα ΜΜΕ τις ασκούν κριτική.
Αυτό διαπιστώνει ακόμα μία φορά η τελευταία πανευρωπαϊκή αναφορά της οργάνωσης Liberties, όπως έχει καθιερωθεί να λέγεται συντομογραφικά η Ενωση Πολιτικών Ελευθεριών για την Ευρώπη (Civil Liberties Union for Europe), για την ελευθερία του Τύπου και επισημαίνει ταυτόχρονα την ελάχιστη δυνατή συμμόρφωση της χώρας με το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας της ενημέρωσης και των δημοσιογράφων. Ειδικότερα, η έκθεση του οργανισμού, που εκδίδεται συμπληρωματικά με τις ετήσιες εκθέσεις του για την κατάσταση του κράτους δικαίου στις χώρες της Ευρώπης, σημειώνει ότι, παρά τις προσπάθειες που έχουν γίνει σε κοινοτικό επίπεδο να δημιουργηθεί ένα θεσμικό πλαίσιο για την προστασία της ελευθερίας του Τύπου, η εφαρμογή του στα κράτη-μέλη παραμένει πλημμελής.
Παράλληλα, χρονίζοντα παραμένουν τα προβλήματα των επιμέρους κρατών, με την Ελλάδα να καυτηριάζεται για το ατελές πλαίσιο όσον αφορά τον πλουραλισμό, την ανεξαρτησία των μέσων και την προστασία των δημοσιογράφων. Ιδιαίτερη αναφορά πραγματοποιεί η έκθεση στην απροθυμία των κρατών-μελών να συμμορφωθούν με τις προβλέψεις των δύο βασικών νομοθετικών πρωτοβουλιών που υιοθέτησε η Ευρώπη από τον Μάιο του 2024: την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1783/EU ενάντια στις στρατηγικές αγωγές (SLAPP) και τον κανονισμό 2024/1083, δηλαδή τη λεγόμενη Ευρωπαϊκή Πράξη για την Ελευθερία των Μέσων Ενημέρωσης (EMFA).
Να διευκρινίσουμε ότι ο όρος SLAPP αναφέρεται σε αβάσιμες μηνύσεις (ή αγωγές) που κατατίθενται από κάποιο ισχυρό πρόσωπο ή οργανισμό (για παράδειγμα, μια επιχείρηση ή ένα υψηλά ιστάμενο δημόσιο πρόσωπο) ενάντια σε (κυρίως) δημοσιογράφους που εκφράζουν κριτική σχετικά με ζήτημα δημόσιου ενδιαφέροντος. Σκοπός τέτοιων μηνύσεων δεν είναι τόσο να κερδηθεί η δικαστική υπόθεση όσο ο εκφοβισμός όσων ασκούν κριτική μέσω της ηθικής και οικονομικής εξουθένωσής τους.
Αμφότερες οι δύο παραπάνω πρωτοβουλίες στόχευαν στη διαμόρφωση ενός θεσμικού πλαισίου για την ενημέρωση, το οποίο θα εξασφάλιζε την ανεξαρτησία, τον πλουραλισμό και την προστασία των δημοσιογράφων κατά την άσκηση του έργου τους. Δύο χρόνια αργότερα και ιδίως όσον αφορά την ελευθερία των μέσων ενημέρωσης η Liberties διαπιστώνει ότι πολλές χώρες της Ευρώπης εμφανίζονται απρόθυμες να υιοθετήσουν τις προβλέψεις της, ενώ σε πολλά κράτη σημειώνεται μια χαρακτηριστική ολιγωρία, που αφήνει έκθετη την ελευθερία του Τύπου. Η Liberties έθεσε, επίσης, ανησυχίες σχετικά με τη συνεχιζόμενη συγκέντρωση ιδιοκτησίας μέσων ενημέρωσης και την έλλειψη διαφάνειας σχετικά με την ιδιοκτησία σε ολόκληρη την Ε.Ε. πέρυσι.
Ουγγαρία
Η έκθεση επισημαίνει την Ουγγαρία, όπου ένα ίδρυμα που υποστηρίζει τον πρώην πρωθυπουργό Βίκτορ Ορμπαν ελέγχει τα περισσότερα μέσα ενημέρωσης, και τη Γαλλία, όπου μερικοί δισεκατομμυριούχοι, συμπεριλαμβανομένου του συντηρητικού Βίνσεντ Μπολορέ, κατέχουν μεγάλο μερίδιο των μέσων ενημέρωσης.
Ωστόσο, η συγκέντρωση αποτελεί επίσης μια αυξανόμενη ανησυχία σε χώρες όπως η Ολλανδία, η Ελλάδα, η Γερμανία, η Ισπανία και ιδίως η Σλοβακία, όπου η εξαγορά της εφημερίδας «Novy Cas» από τον όμιλο Penta σημαίνει ότι πλέον ελέγχει τα μεγαλύτερα ταμπλόιντ της χώρας. Αντίστοιχη είναι και η πορεία της δέσμης συστάσεων για την ασφάλεια και την προστασία των δημοσιογράφων που έχει διατυπώσει η Κομισιόν προς κράτη-μέλη. Από τις επτά σχετικές συστάσεις, οι έξι διατυπώθηκαν το 2022 και απευθύνονταν σε μια σειρά από κράτη-μέλη, ενώ η μόνη που ακολούθησε μεταγενέστερα, το 2024, είχε ως αποκλειστικό αποδέκτη την Ελλάδα.
Διαβρώνεται η ανεξαρτησία των δημόσιων μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα
Ο κορυφαίος ευρωπαϊκός οργανισμός πολιτικών ελευθεριών προειδοποίησε, επίσης, ότι η ανεξαρτησία των δημόσιων μέσων ενημέρωσης διαβρώνεται συνεχώς από πολιτικές παρεμβάσεις και περικοπές στον προϋπολογισμό, και οι δημοσιογράφοι περιορίζονται ολοένα και περισσότερο από περιορισμούς στην ελευθερία της έκφρασης και την πρόσβαση στην πληροφόρηση.
«Ενα υγιές και πλουραλιστικό σύστημα μέσων ενημέρωσης αποτελεί δοκιμασία και καθρέφτη της δημοκρατίας» δήλωσε η Eύα Σιμόν, υπεύθυνη δημόσιας πολιτικής της Liberties. «Οπου το κράτος δικαίου αποδυναμώνεται, είτε μέσω σκόπιμης κυβερνητικής δράσης είτε μέσω αμέλειας, η ελευθερία του Τύπου υπονομεύεται».
Επιπρόσθετα, οι συντάκτες της έκθεσης για την ελευθερία του Τύπου σημειώνουν τα προβλήματα που προκύπτουν από την αδιαφάνεια στα κρατικά μητρώα των ιδιοκτησιών των μέσων ενημέρωσης (ηλεκτρονικού και έντυπου Τύπου), που δεν αποτελούν δεδομένα ανοιχτά στο κοινό, ενώ προβληματικός θεωρείται και ο τρόπος εκλογής των μελών του Εθνικού Συμβουλίου Ραδιοτηλεόρασης, που επιλέγεται μέσω κοινοβουλευτικής διαδικασίας, καθιστώντας έντονη την επιρροή του κυβερνώντος κόμματος που κατέχει την πλειοψηφία.
Τέλος, αναφέρονται ως ειδικά παραδείγματα της απειλής που υφίστανται οι δημοσιογράφοι στην Ελλάδα η ρίψη χειροβομβίδας κρότου λάμψης από τα ΜΑΤ κατά φωτορεπόρτερ που κάλυπταν διαδήλωση στο Σύνταγμα, η οποία χτύπησε τον φωτορεπόρτερ Μάριο Λώλο στο κεφάλι, αλλά και η επίθεση με εκρηκτικό μηχανισμό στο σπίτι του Γιάννη Πρετεντέρη το περασμένο καλοκαίρι.
Ας σημειωθεί ότι η Liberties, που παρήγαγε τη συγκεκριμένη έκθεση, χρηματοδοτείται μεταξύ άλλων και από προγράμματα της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ενώ προηγούμενες εκθέσεις της έχουν αποτελέσει πηγές για την ετήσια έκθεση της Κομισιόν για την κατάσταση του κράτους δικαίου στα διάφορα κράτη-μέλη. Εξάλλου ψηφίστηκε χθες, Τετάρτη 29 Απριλίου, με μεγάλη πλειοψηφία η έκθεση LIBE και με τις ψήφους των ευρωβουλευτών του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, στο οποίο ανήκει και η Ν.Δ., όπου δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στις πιέσεις που αντιμετωπίζουν δημοσιογράφοι και μέσα ενημέρωσης, στις αγωγές SLAPP και στη χρήση λογισμικών παρακολούθησης όπως Pegasus, Predator και Paragon.
