Πώς ο ηγέτης ενός θεωρούμενου αντισυστημικού κόμματος διαμαρτυρίας αύξησε τόσο την επιρροή του ώστε να διεκδικεί την κεντρική εξουσία
Για χρόνια, ο Νάιτζελ Φάρατζ αντιμετωπιζόταν από το βρετανικό πολιτικό σύστημα ως ένας θορυβώδης λαϊκιστής που μπορούσε να προκαλεί πολιτικές αναταράξεις, αλλά δύσκολα θα έφτανε ποτέ πραγματικά κοντά στην εξουσία. Το Brexit ήταν η μεγάλη του νίκη, αλλά ακόμη και ύστερα από εκείνο το δημοψήφισμα πολλοί στο Γουέστμινστερ θεωρούσαν ότι ο ρόλος του είχε ολοκληρωθεί.
Σήμερα, όμως, η εικόνα αλλάζει με ταχύτητα που τρομάζει τόσο τους Εργατικούς όσο και τους Συντηρητικούς. Η νέα βαθιά κρίση γύρω από τον Κιρ Στάρμερ και η απογοήτευση απέναντι στους Εργατικούς δημιουργούν το πολιτικό περιβάλλον που ο Φάρατζ περίμενε εδώ και χρόνια: μια χώρα κουρασμένη από το κέντρο, θυμωμένη με την οικονομία και ανοιχτή σε πιο σκληρά, πιο συγκρουσιακά και ίσως πιο… πειστικά πολιτικά αφηγήματα.
Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια προσωρινή κυβερνητική φθορά. Δείχνουν ότι το Reform UK μετατρέπεται σταδιακά από αντισυστημικό κόμμα διαμαρτυρίας σε δύναμη που διεκδικεί την κεντρική εξουσία. Η δημοσκόπηση του Politico και της Public First ήταν ίσως η πιο καθαρή προειδοποίηση μέχρι σήμερα για το πολιτικό σοκ που έρχεται στη Βρετανία. Η πλειονότητα των πολιτών θεωρεί πλέον ότι οι Εργατικοί απέτυχαν να παραδώσουν την «αλλαγή» που είχαν υποσχεθεί, ενώ σημαντικό ποσοστό πιστεύει ότι το Reform έχει πραγματικές πιθανότητες να κυβερνήσει. Μόλις το 6% των ερωτηθέντων θεωρεί ότι οι Εργατικοί άλλαξαν τη χώρα προς το καλύτερο στον βαθμό που είχαν υποσχεθεί.
Eντυπωσιακο προβάδισμα
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο δεν είναι μόνο η άνοδος των ποσοστών του Φάρατζ. Είναι ότι το κόμμα του εμφανίζεται πλέον πιο αξιόπιστο από τους Εργατικούς σε κρίσιμα ζητήματα, από την οικονομία μέχρι το Μεταναστευτικό και την εγκληματικότητα. Στη διαχείριση της παράτυπης μετανάστευσης, το προβάδισμα του Reform UK είναι συντριπτικό. Στο κόστος ζωής και στην οικονομία, πεδία όπου οι Εργατικοί είχαν παραδοσιακά ισχυρότερη εικόνα, το κόμμα του Φάρατζ καταφέρνει επίσης να προηγείται. Ακόμη και στις διεθνείς σχέσεις και στην αντιμετώπιση της κρίσης με το Ιράν οι πολίτες εμφανίζονται να εμπιστεύονται περισσότερο τον Φάρατζ παρά την κυβέρνηση.
Αυτό αποκαλύπτει μια βαθύτερη μετατόπιση στη βρετανική κοινωνία. Για μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων το Reform δεν είναι πια μία ψήφος οργής ή τιμωρίας. Αρχίζει να μοιάζει με εναλλακτική διακυβέρνησης. Ο Φάρατζ καταφέρνει να αξιοποιήσει ένα πολιτικό κενό που διευρύνεται συνεχώς ανάμεσα στην κοινωνική δυσαρέσκεια και την αδυναμία του παραδοσιακού πολιτικού συστήματος να δώσει πειστικές απαντήσεις.
Η ειρωνεία για τους Εργατικούς είναι ότι ο Φάρατζ κερδίζει ακριβώς πάνω στο σύνθημα που έφερε εκείνους στην εξουσία: την αλλαγή. Ο Κιρ Στάρμερ εξελέγη ως ο άνθρωπος που θα αποκαθιστούσε τη σταθερότητα ύστερα από χρόνια συντηρητικού χάους, οικονομικής στασιμότητας και πολιτικής κόπωσης. Αντί όμως να χτίσει ένα νέο αφήγημα, η κυβέρνησή του παγιδεύτηκε γρήγορα ανάμεσα σε δημοσιονομικούς περιορισμούς, εσωκομματικές συγκρούσεις και μια οικονομία που συνέχισε να πιέζει τα νοικοκυριά.
Η πολιτική φθορά εξελίχθηκε ταχύτατα. Οι βαριές απώλειες των Εργατικών στις τοπικές εκλογές λειτούργησαν σαν σημείο καμπής, ενώ η εσωκομματική αμφισβήτηση απέναντι στον Στάρμερ μετατράπηκε σε ανοιχτή συζήτηση διαδοχής. Η Αντζελα Ρέινερ, ο Γουές Στρίτινγκ, ο Εντ Μίλιμπαντ και άλλοι πιθανοί διεκδικητές έχουν προετοιμαστεί για την επόμενη ημέρα. Ομως, για τον Φάρατζ, αυτή η εικόνα εσωτερικής διάλυσης λειτουργεί ως πολιτικό δώρο.
Ο ηγέτης του Reform UK επιχειρεί να εμφανιστεί ως ο μόνος πολιτικός που καταλαβαίνει τη διάθεση μιας κοινωνίας που αισθάνεται ότι η Βρετανία βρίσκεται σε παρακμή. Μιλά για αποτυχημένα σύνορα, πιεσμένο βιοτικό επίπεδο, εγκληματικότητα, αδύναμο κράτος και πολιτικές ελίτ που δεν ακούν τους πολίτες. Πρόκειται για ρητορική που θυμίζει έντονα την περίοδο πριν από το Brexit, αλλά σήμερα φαίνεται να συναντά ακόμη μεγαλύτερη απήχηση.
Ο πόλεμος με το Ιράν και η νέα ενεργειακή ανασφάλεια ενισχύουν περαιτέρω αυτή τη δυναμική. Οι υψηλές τιμές ενέργειας, οι πιέσεις στον πληθωρισμό και οι φόβοι για επιβράδυνση της οικονομίας δημιουργούν ιδανικό περιβάλλον για πολιτικές δυνάμεις που υπόσχονται πιο επιθετικές λύσεις και πιο σκληρή στάση απέναντι στο πολιτικό κατεστημένο. Σε περιόδους αβεβαιότητας οι ψηφοφόροι συχνά αναζητούν πρόσωπα που μιλούν απλά, άμεσα και συγκρουσιακά, ακριβώς το πολιτικό στιλ που εκπροσωπεί ο Φάρατζ εδώ και δεκαετίες.
Παράλληλα, η κρίση στους Συντηρητικούς επιτρέπει στο Reform UK να διεκδικεί πλέον τον ρόλο του βασικού εκφραστή της βρετανικής Δεξιάς. Για πρώτη φορά, το κόμμα του Φάρατζ δεν πιέζει μόνο τους Τόρις από τα δεξιά. Απειλεί να τους αντικαταστήσει πολιτικά. Η μετατόπιση αυτή θα μπορούσε να προκαλέσει ιστορική αναδιάταξη στο βρετανικό πολιτικό σύστημα, με τη Δεξιά να ανασυντίθεται γύρω από ένα πιο εθνικιστικό, πιο αντισυστημικό και πιο λαϊκιστικό σχήμα. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν ο Φάρατζ επηρεάζει την πολιτική ατζέντα. Αυτό το έχει πετύχει εδώ και χρόνια. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν μπορεί να φτάσει μέχρι την εξουσία ή τουλάχιστον να αναγκάσει τα μεγάλα κόμματα να κινηθούν πλήρως προς τη δική του πολιτική κατεύθυνση.
Ο βασικός ωφελημένος της κρίσης
Για πολλούς στο Γουέστμινστερ το ενδεχόμενο μιας κυβέρνησης με καθοριστική επιρροή του Reform UK εξακολουθεί να μοιάζει ακραίο. Ωστόσο, η ίδια βρετανική πολιτική ελίτ είχε υποτιμήσει και το Brexit, είχε υποτιμήσει την κοινωνική κόπωση μετά την πανδημία και είχε υποτιμήσει την ένταση της οργής για το κόστος ζωής και τη μετανάστευση. Η διαφορά σήμερα είναι ότι ο Φάρατζ δεν εμφανίζεται πια ως πολιτικός περιθωρίου. Εμφανίζεται ως ο βασικός ωφελημένος μιας συνολικής κρίσης εμπιστοσύνης απέναντι στο βρετανικό πολιτικό σύστημα. Αν οι Εργατικοί δεν καταφέρουν να ανακτήσουν γρήγορα πολιτική αξιοπιστία ο Φάρατζ μπορεί να βρεθεί πιο κοντά στην εξουσία από οποιαδήποτε άλλη στιγμή της πολιτικής του διαδρομής.
Αλλωστε, η πολιτική αλλάζει. Οπως έχει ήδη δείξει ο Φάρατζ, ό,τι ίσχυε στο παρελθόν δεν αποτελεί απαραίτητα οδηγό για το τι θα συμβεί στο μέλλον. Η μεγάλη νίκη των Συντηρητικών του Μπόρις Τζόνσον το 2019 με πλειοψηφία 80 εδρών έδωσε τη θέση της σε μια σαρωτική νίκη των Εργατικών με πλειοψηφία 174 εδρών το 2024. Και τώρα, για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά, το Reform UK σάρωσε στις τοπικές εκλογές, κάτι που σημαίνει ότι εκατομμύρια ψηφοφόροι πήγαν στις κάλπες και έβαλαν σταυρό δίπλα στο όνομα κάποιου υποψηφίου του Φάρατζ. Γιατί να μην το κάνουν και στις εθνικές εκλογές;
