Η γαλλική πρωτοβουλία βασίζεται στη λεγόμενη «Τεχνική των Στείρων Εντόμων», μια προσέγγιση που δοκιμάζεται επίσης και σε άλλες χώρες
Μια ασυνήθιστη αλλά επιστημονικά τεκμηριωμένη μέθοδος καταπολέμησης των κουνουπιών δοκιμάζεται στη νοτιοδυτική Γαλλία, καθώς εκατοντάδες χιλιάδες στείρα αρσενικά κουνούπια απελευθερώθηκαν αυτή την εβδομάδα στην περιοχή της Τουλούζης, στο πλαίσιο ενός πιλοτικού προγράμματος που φιλοδοξεί να περιορίσει τον πληθυσμό του κουνουπιού-τίγρη.
- Από τη Μαρία Δεναξά
Η πρωτοβουλία βασίζεται στη λεγόμενη «Τεχνική των Στείρων Εντόμων» (Sterile Insect Technique – SIT), μια προσέγγιση που δοκιμάζεται επίσης και σε άλλες χώρες για τον έλεγχο επιβλαβών εντόμων, χωρίς την εκτεταμένη χρήση χημικών ουσιών.
Στην περίπτωση της Τουλούζης, τα αρσενικά κουνούπια εκτρέφονται σε εργαστηριακές συνθήκες και στη συνέχεια στειρώνονται με ακτίνες Χ προτού απελευθερωθούν στο φυσικό περιβάλλον.
Η λογική της μεθόδου είναι απλή αλλά αποτελεσματική. Τα στείρα αρσενικά ζευγαρώνουν με τα θηλυκά κουνούπια, τα οποία αναπαράγονται μόνο μία φορά κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Ως αποτέλεσμα, τα αβγά που παράγονται δεν εκκολάπτονται και δεν δημιουργούν νέους πληθυσμούς.
Με την πάροδο του χρόνου, η αναπαραγωγική δυνατότητα του είδους μειώνεται και ο συνολικός αριθμός των κουνουπιών περιορίζεται σταδιακά. Σημαντικό στοιχείο της διαδικασίας είναι ότι τα αρσενικά κουνούπια δεν τσιμπούν τον άνθρωπο. Μόνο τα θηλυκά χρειάζονται αίμα για την αναπαραγωγή τους, γεγονός που σημαίνει ότι η απελευθέρωση αρσενικών εντόμων δεν αυξάνει την όχληση για τους κατοίκους της Τουλούζης.
Η εταιρεία Terratis, η οποία υλοποιεί το πρόγραμμα, εκτιμά ότι η διετής δοκιμαστική εφαρμογή θα επιτρέψει στους επιστήμονες να αξιολογήσουν με ακρίβεια την αποτελεσματικότητα της μεθόδου σε πραγματικές συνθήκες. Παράλληλα, θα εξεταστεί κατά πόσο μπορεί να αποτελέσει μια βιώσιμη εναλλακτική λύση απέναντι στους ψεκασμούς με εντομοκτόνα, οι οποίοι συχνά προκαλούν ανησυχίες για τις επιπτώσεις τους στο περιβάλλον και σε μη στοχευόμενους οργανισμούς, όπως είναι ο ανθρώπινος.
Η αναζήτηση νέων τρόπων αντιμετώπισης του κουνουπιού-τίγρη και των κουνουπιών γενικότερα αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία στην Ευρώπη. Το είδος, το οποίο έχει εξαπλωθεί ταχύτατα τις τελευταίες δεκαετίες λόγω της κλιματικής αλλαγής και της εντατικοποίησης των μεταφορών, θεωρείται φορέας ασθενειών όπως ο δάγκειος πυρετός, ο ιός Ζίκα και ο ιός chikungunya, αν και τα περιστατικά τοπικής μετάδοσης παραμένουν περιορισμένα στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.
Η γαλλική πρωτοβουλία εντάσσεται σε μια ευρύτερη διεθνή τάση αναζήτησης πιο στοχευμένων και φιλικών προς το περιβάλλον λύσεων για τον έλεγχο των εντόμων. Αν τα αποτελέσματα της δοκιμής αποδειχθούν θετικά, η μέθοδος θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό εργαλείο στη διαχείριση των πληθυσμών του κουνουπιού-τίγρη σε αστικές και ημιαστικές περιοχές τα επόμενα χρόνια.
Διεθνείς επενδύσεις σε βιολογικές μεθόδους ελέγχου των πληθυσμών τους
Ωστόσο, η μέθοδος που δοκιμάζεται σήμερα στη Γαλλία δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Τα τελευταία χρόνια, η μάχη κατά των κουνουπιών έχει εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα πεδία καινοτομίας στη δημόσια υγεία, με κυβερνήσεις, ερευνητικά ιδρύματα και διεθνείς οργανισμούς να επενδύουν σε βιολογικές μεθόδους ελέγχου των πληθυσμών τους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα προγράμματα που έχουν αναπτυχθεί στη Λατινική Αμερική με τη στήριξη του ιδρύματος του Μπιλ Γκέιτς. Σε χώρες όπως η Βραζιλία, η Κολομβία και το Μεξικό, ερευνητές έχουν προχωρήσει στην απελευθέρωση ειδικά εκτρεφόμενων κουνουπιών που φέρουν το βακτήριο Wolbachia -ένα φυσικό βακτήριο (ενδοσυμβιωτικό) που ζει μέσα στα κύτταρα πολλών εντόμων- το οποίο μειώνει σημαντικά την ικανότητα των εντόμων να μεταδίδουν επικίνδυνους ιούς στον άνθρωπο.
Σε αντίθεση με τη μέθοδο της στείρωσης που εφαρμόζεται στην Τουλούζη, η τεχνική Wolbachia δεν επιδιώκει να εξαλείψει τα κουνούπια, αλλά να τα καταστήσει λιγότερο επικίνδυνα ως φορείς ασθενειών. Οταν τα κουνούπια που φέρουν το βακτήριο αναπαράγονται, το χαρακτηριστικό αυτό μεταβιβάζεται στις επόμενες γενιές, οδηγώντας σταδιακά στην επικράτηση πληθυσμών με μειωμένη δυνατότητα μετάδοσης του δάγκειου πυρετού, του ιού Ζίκα και του chikungunya.
Οι πρώτες μελέτες από περιοχές της Βραζιλίας έχουν καταγράψει σημαντική μείωση των κρουσμάτων δάγκειου πυρετού, ενισχύοντας το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας για τις βιολογικές παρεμβάσεις ως εναλλακτική ή συμπληρωματική λύση απέναντι στα παραδοσιακά εντομοκτόνα. Οι υποστηρικτές των νέων τεχνολογιών δηλώνουν ότι πρόκειται για πιο στοχευμένες παρεμβάσεις, οι οποίες περιορίζουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις και μειώνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης ανθεκτικότητας στα χημικά σκευάσματα.
Παρά τα ενθαρρυντικά αποτελέσματα, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι καμία μέθοδος δεν αποτελεί από μόνη της πανάκεια. Η αντιμετώπιση των ασθενειών που μεταδίδονται μέσω κουνουπιών εξακολουθεί να απαιτεί τον συνδυασμό διαφορετικών μέτρων, από τη βιολογική καταπολέμηση και τη συνεχή επιδημιολογική επιτήρηση έως τη διαχείριση των εστιών αναπαραγωγής των εντόμων σε αστικές περιοχές.
Καθώς η λεγόμενη κλιματική αλλαγή διευρύνει τη γεωγραφική εξάπλωση πολλών ειδών κουνουπιών, οι βιοτεχνολογικές παρεμβάσεις αναμένεται τα επόμενα χρόνια να βρεθούν στο επίκεντρο της παγκόσμιας στρατηγικής για τον έλεγχο των ασθενειών που μεταδίδονται από τα έντομα. Εκτός από την ανάπτυξη αποτελεσματικών λύσεων που θα περιορίσουν τους κινδύνους για τη δημόσια υγεία, κοινό ζητούμενο παραμένει και ο περιορισμός των βλαβερών επιπτώσεων στα οικοσυστήματα.
