Ηταν το πρώτο Μουσείο που οικοδομήθηκε εκτός Αθηνών το 1874 σε ρομαντικό νεοκλασικό ύφος, με κεντρικό ιωνικό πρόπυλο και αρχικά δύο αίθουσες
Σε διαδικασία υλοποίησης εισέρχεται το έργο του εκσυγχρονισμού και της επέκτασης του παλαιού Αρχαιολογικού Μουσείου Σπάρτης -του πρώτου Μουσείου που οικοδομήθηκε εκτός Αθηνών το 1874- μετά και την ομόφωνη θετική γνωμοδότηση του Κεντρικού Συμβουλίου Νεωτέρων Μνημείων και την ένταξή του στο Πρόγραμμα «Διατηρώ» για κτίρια του Δημοσίου Τομέα» – ΕΣΠΑ 2021-2027. Συμφώνως προς το ΥΠΠΟ, ολοκληρώνονται ήδη οι πρόδρομες εργασίες της προσωρινής αντιστήριξης των εκσκαφών που απαιτούνται για την υπόγεια επέκταση του Μουσείου.
Το έργο εκσυγχρονισμού του υφιστάμενου κτιρίου-μνημείου εκτελείται από το υπουργείο Πολιτισμού με πόρους ύψους 5.150.000 από το ΕΣΠΑ. Από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης του ΥΠΠΟ χρηματοδοτούνται οι πρόδρομες εργασίες αντιστήριξης των εκσκαφών, ύψους 713.000 ευρώ.
Το σύνολο των μελετών και το έργο της υπόγειας επέκτασης του Μουσείου -η οποία αυξάνει τους διαθέσιμους χώρους από 360 τ.μ. σε 1.081 τ.μ.- υλοποιούνται, στο πλαίσιο Σύμβασης Δωρεάς ύψους 4.550.000 ευρώ, μεταξύ του ελληνικού Δημοσίου και του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Ο συνολικός προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 10.413.000 ευρώ, εκ των οποίων 5.863.000 αφορούν σε πόρους του ελληνικού Δημοσίου.
Παραλλήλως, προβλέπεται η αναβάθμιση του περιβάλλοντος χώρου και η ανάδειξη του ιστορικού κήπου του Μουσείου, που θα συνεχίσει να λειτουργεί ως υπαίθρια Γλυπτοθήκη.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης σε ρομαντικό νεοκλασικό ύφος, έχει κεντρικό ιωνικό πρόπυλο και αρχικά δύο αίθουσες. Τα πρώτα χρόνια το προκήπιο παρέμεινε αδιαμόρφωτο, ενώ ο κήπος οργανώθηκε αργότερα. Κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνος, το κτίριο γνώρισε διαδοχικές επεκτάσεις, ενώ το 1995 χαρακτηρίστηκε ιστορικό διατηρητέο μνημείο μαζί με τον περιβάλλοντα δημοτικό κήπο.
«Το Παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο της Σπάρτης, στο κέντρο της πόλης και σε άμεση σχέση με τον ιστορικό πολεοδομικό της ιστό, αποτελεί ένα εμβληματικό μνημείο, που συνδέεται με το όραμα της νεώτερης Ελλάδος για την ανάδειξη της κληρονομιάς της Αρχαίας Σπάρτης» σημείωσε η υπουργός Πολιτισμού.
Η κυρία Μενδώνη πρόσθεσε ότι «η νέα αρχιτεκτονική προσέγγιση τριπλασιάζει σχεδόν τους ωφέλιμους χώρους. Προβλέπει τη δημιουργία δύο νέων υπόγειων αιθουσών, με τεχνητό φωτισμό, την χωροθέτηση σύγχρονων υποστηρικτικών υποδομών και την λειτουργική αναζωογόνηση του διατηρητέου περιβάλλοντος κήπου-γλυπτοθήκης. Με αυτόν τον τρόπο απομακρύνονται όλες οι μεταγενέστερες αυθαίρετες επεμβάσεις, αναδεικνύοντας τον αυθεντικό μνημειακό χαρακτήρα του νεοκλασικού οικοδομήματος».
