Η εικαστικός Μάρη Ηλιάδη μιλά για το βραβευμένο έργο «Επιβίωση – Τα δεινά της προσφυγιάς», τη θεραπευτική δύναμη της τέχνης, την πολιτιστική συνταγογράφηση και τη βαθιά σχέση χρώματος, ψυχής και εσωτερικής ισορροπίας.
- Από τη Γιώτα Βαζούρα
Το χρώμα, όταν γεννιέται από αλήθεια, δεν μένει ποτέ μόνο πάνω στον καμβά. Μετατρέπεται σε συναίσθημα, σε μνήμη, σε μια αθόρυβη δύναμη που αγγίζει τον άνθρωπο βαθύτερα απ’ όσο μπορούν συχνά οι λέξεις. Η ζωγραφική της Μάρης Ηλιάδη κινείται ακριβώς μέσα σε αυτό το πεδίο – ανάμεσα στο ορατό και το εσωτερικό, στο φως και στη σιωπή, στην ομορφιά και την ανάγκη του ανθρώπου να θεραπεύσει όσα κουβαλά μέσα του. Εμπνευσμένη από τη φύση, το σύμπαν και την ίδια την ανθρώπινη εμπειρία, δημιουργεί έργα που δεν επιδιώκουν μόνο να συγκινήσουν αισθητικά, αλλά να αφυπνίσουν μια βαθύτερη αίσθηση σύνδεσης και αρμονίας.
Με αφορμή τη βράβευσή της στα πρόσφατα Art Awards 2026 (γίνονται στο πλαίσιο της διοργάνωσης Dream Team #Love4Art#, η οποία τελεί υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού, για το έργο «Επιβίωση – Τα δεινά της προσφυγιάς»), η ζωγράφος, η οποία έχει σπουδάσει ψυχολογική θεραπευτική μέσω των εικαστικών τεχνών, μιλά για την τέχνη ως χώρο ενσυναίσθησης, εσωτερικής διεργασίας και μεταμόρφωσης. Μέσα από τη διπλή της ιδιότητα ως ζωγράφου και ενεργειακής θεραπεύτριας φωτίζει μια διάσταση της δημιουργίας που σήμερα αποκτά όλο και μεγαλύτερη σημασία: τη θεραπευτική δύναμη της τέχνης και τη σύνδεσή της με την ψυχική ισορροπία και την πολιτιστική συνταγογράφηση.
Το πρόσφατα βραβευμένο έργο σας «Επιβίωση – Τα δεινά της προσφυγιάς» έχει έντονο συναισθηματικό φορτίο. Ποια ήταν η αρχική «σπίθα» για τη δημιουργία του;
Η αρχική σπίθα για το έργο «Επιβίωση – Τα δεινά της προσφυγιάς» γεννήθηκε από μια βαθιά εσωτερική ανάγκη να εκφράσω τον ανθρώπινο πόνο και την αντοχή απέναντι στην απώλεια και στον ξεριζωμό. Ηταν μια στιγμή κατά την οποία βρέθηκα, ανυποψίαστα, μάρτυρας αυτής της πραγματικότητας, σε ένα ταξίδι μου στην Κεράλα της Ινδίας, την οποία κατέγραψα φωτογραφικά. Με τον χρόνο, ένιωσα ότι είχε έρθει η στιγμή αυτή η εικόνα να μετασχηματιστεί σε ζωγραφικό έργο. Οι εικόνες της προσφυγιάς δεν είναι μόνο κοινωνικά γεγονότα, αλλά βαθιά ανθρώπινες εμπειρίες που αγγίζουν συλλογικά το συναίσθημα. Μέσα από το έργο επιδίωξα να μεταφέρω αυτή την ένταση, αλλά και τη δύναμη της ψυχής να επιβιώνει – την αγωνία της μητέρας για τα παιδιά της και την ευθύνη της προστασίας τους μέσα σε ένα νέο, μη επιλεγμένο περιβάλλον.
Τι σημαίνει για εσάς αυτή η διάκριση στα Art Awards 2026 σε αυτή τη φάση της πορείας σας;
Η διάκριση στα Art Awards 2026 αποτελεί για μένα μια σημαντική επιβεβαίωση σε μια φάση όπου η δουλειά μου αποκτά πιο συνειδητό προσανατολισμό. Δεν τη βλέπω μόνο ως επιτυχία, αλλά ως ευθύνη να συνεχίσω να δημιουργώ έργα με ουσία και συναισθηματική αλήθεια. Είναι μια στιγμή που με ενδυναμώνει και ταυτόχρονα με ωθεί να εμβαθύνω ακόμη περισσότερο στη σχέση τέχνης και ανθρώπινης εμπειρίας.
Πιστεύετε ότι η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως μέσο κατανόησης και ευαισθητοποίησης γύρω από κοινωνικά ζητήματα;
Πιστεύω βαθιά ότι η τέχνη μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό μέσο κατανόησης και ευαισθητοποίησης. Ενα έργο τέχνης, ανεξαρτήτως μορφής, έχει τη δύναμη να μεταφέρει εμπειρίες -πολλές φορές χωρίς λόγια, όπως συμβαίνει στις εικαστικές τέχνες-, να δημιουργεί ταύτιση και να ενεργοποιεί το συναίσθημα. Μέσα από αυτή τη διαδικασία ο θεατής δεν παρατηρεί απλώς, συμμετέχει εσωτερικά, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη ενσυναίσθηση και επίγνωση γύρω από κοινωνικά ζητήματα.
Ως ζωγράφος αλλά και ενεργειακή θεραπεύτρια, πώς αντιλαμβάνεστε τη θεραπευτική δύναμη της τέχνης;
Ως ζωγράφος και άνθρωπος που έχει εκπαιδευτεί σε ολιστικές πρακτικές, αντιλαμβάνομαι την τέχνη ως ένα πεδίο όπου ο άνθρωπος μπορεί να εκφραστεί, να αποφορτιστεί, ακόμη και να υποστηριχθεί, και να επανασυνδεθεί με τον εαυτό του. Η δημιουργική διαδικασία λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα στο συνειδητό και το ασυνείδητο, επιτρέποντας την ανάδυση συναισθημάτων που συχνά δεν εκφράζονται με λόγια. Σε αυτό το σημείο ξεκινά να αναπτύσσεται και να εξελίσσεται η θεραπευτική της διάσταση.
Υπάρχει κάποιο έργο που λειτούργησε θεραπευτικά πρώτα για εσάς την ίδια;
Ναι, υπήρξε. Θυμάμαι από την παιδική μου ηλικία ένα ξύλινο καδράκι, πάνω στο οποίο είχα ζωγραφίσει ένα αυτοκινητάκι, εμπνευσμένο από μια εικόνα εφημερίδας – σε μια εποχή χωρίς τηλεόραση και ψηφιακά μέσα. Το κουβαλούσα παντού μαζί μου, σαν ένα προσωπικό σημείο αναφοράς. Ως παχύσαρκο παιδί, με περιορισμένη σωματική ευχέρεια, αυτή η εικόνα λειτουργούσε για μένα με έναν τρόπο βαθιά υποστηρικτικό. Δεν ήταν απλώς μια ζωγραφιά· ήταν ένας τρόπος να νιώθω κίνηση, ελευθερία και σταθερότητα. Ισως τότε, χωρίς να το γνωρίζω, βίωσα πρώτη φορά τη θεραπευτική δύναμη της τέχνης
Ποιος είναι ο ρόλος του χρώματος στη θεραπευτική εμπειρία που δημιουργείτε;
Κάθε χρώμα φέρει μια ιδιαίτερη ποιότητα και ιδιότητες που επηρεάζουν τον άνθρωπο σε ένα βαθύτερο επίπεδο, πέρα από την απλή οπτική αντίληψη. Μέσα από τις διαφορετικές τονικότητες και εντάσεις του μπορεί να αγγίξει τη συναισθηματική και ψυχική μας κατάσταση. Αυτή η διάσταση του χρώματος δεν είναι ακόμη ευρέως γνωστή, αλλά αποτελεί αντικείμενο μελέτης και εμπειρίας σε πιο εξειδικευμένα πεδία. Στις συνθέσεις μου, το χρησιμοποιώ ως στοιχείο που κατευθύνει την εμπειρία του θεατή, οδηγώντας τον σε μια πιο προσωπική και βιωματική προσέγγιση του έργου. Με αυτόν τον τρόπο ανοίγει ένας χώρος όπου μπορεί να προκύψει ηρεμία, ανάταση ή μια πιο βαθιά αίσθηση εσωτερικής συνοχής και ισορροπίας.
Το υπουργείο Πολιτισμού προωθεί την έννοια της πολιτιστικής συνταγογράφησης. Πώς βλέπετε αυτή τη σύνδεση τέχνης και υγείας;
Η πολιτιστική συνταγογράφηση είναι μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη, καθώς αναγνωρίζει θεσμικά τη συμβολή της τέχνης στην ψυχική και τη συναισθηματική υγεία. Για μένα αυτή η σύνδεση δεν είναι κάτι νέο· στηρίζεται τόσο στην καλλιτεχνική μου πορεία όσο και σε σπουδές και εκπαίδευση σε ψυχολογικές και ολιστικές προσεγγίσεις, καθώς και στην προηγούμενη επαγγελματική μου εμπειρία στον χώρο της αποκατάστασης. Ωστόσο, είναι σημαντικό να αποσαφηνιστεί ότι η θεραπευτική διάσταση της τέχνης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μια γενικευμένη ή απλουστευμένη πρακτική. Δεν πρόκειται για μια διαδικασία που λειτουργεί αυτόματα ή ανεξάρτητα από το πλαίσιο μέσα στο οποίο εφαρμόζεται. Αντιθέτως, προϋποθέτει γνώση, ευαισθησία και εξειδικευμένη καθοδήγηση.
Σε αυτό το πλαίσιο, η θεσμική αναγνώριση της πολιτιστικής συνταγογράφησης μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό βήμα, εφόσον συνοδεύεται από τη σωστή επιστημονική και παιδαγωγική προσέγγιση. Χαίρομαι ιδιαίτερα για την πρωτοβουλία του υπουργείου Πολιτισμού προς αυτή την κατεύθυνση.
Πιστεύετε ότι ένα έργο τέχνης μπορεί να λειτουργήσει ως «εργαλείο ίασης» για την ψυχική ισορροπία;
Ναι, βεβαίως. Ενα έργο τέχνης μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο υποστήριξης της ψυχικής ισορροπίας, ακόμη και ως μέσο επαναφοράς της. Η επίδρασή του ενεργοποιείται συχνά αβίαστα, μέσα από τη σιωπηλή σχέση που δημιουργείται ανάμεσα στο έργο και στον θεατή. Δεν πρόκειται, βέβαια, για μια αυτόματη ή απόλυτη διαδικασία – ούτε ένα έργο τέχνης μπορεί από μόνο του να καθορίσει την ψυχική κατάσταση ενός ανθρώπου. Ωστόσο, μπορεί να ανοίξει έναν χώρο εσωτερικής επεξεργασίας και επανασύνδεσης με την εσωτερική αρμονία. Σε αυτό το πλαίσιο, η τέχνη λειτουργεί υποστηρικτικά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ως ένας αυτόνομος τρόπος εσωτερικής διεργασίας.
Πόσο έτοιμη θεωρείτε ότι είναι η ελληνική κοινωνία να αγκαλιάσει την τέχνη ως μέρος της καθημερινής ευεξίας;
Η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σε μια μεταβατική φάση ως προς την αποδοχή της τέχνης ως μέσο ευεξίας. Υπάρχει αυξανόμενο ενδιαφέρον, ιδιαίτερα έπειτα από περιόδους έντονης ψυχολογικής πίεσης, όπου οι άνθρωποι αναζητούν πιο ουσιαστικούς τρόπους σύνδεσης με τον εαυτό τους. Παρ’ όλα αυτά, χρειάζονται ακόμη ενημέρωση και εξοικείωση, ώστε η τέχνη να ενταχθεί πιο φυσικά στην καθημερινότητα. Παράλληλα, παρατηρείται μια σταδιακή μετατόπιση προς εμπειρίες που δεν περιορίζονται στην κατανάλωση, αλλά εμπλέκουν ενεργά τον άνθρωπο σε μια διαδικασία προσωπικής συμμετοχής.
Τι παρουσιάσατε στη τελευταία σας έκθεση «Η Πύλη των Χρωμάτων» στο Knack Studio στο Γκάζι;
Η εμπειρία της τέχνης, για μένα, παραμένει ένας ανοιχτός χώρος ανακάλυψης και εξέλιξης. Η «Πύλη των Χρωμάτων» είναι μια διαδρομή προς το φως – μια πρόσκληση σε ένα εσωτερικό ταξίδι. Μέσα από τις διαφορετικές ενότητες των έργων επιχειρώ μια πορεία από την παρατήρηση προς την εσωτερική εμπειρία. Η έκθεση είχε έργα που κινούνται ανάμεσα στο φυσικό και το συμβολικό, με αναφορές στη φύση, στον άνθρωπο και στο σύμπαν, καθώς και συνθέσεις με φύλλα χρυσού που προσθέτουν μια διάσταση φωτός και μεταμόρφωσης. Παράλληλα, θα υπάρχει και ένα στοιχείο διάδρασης στον χώρο, δίνοντας τη δυνατότητα στον επισκέπτη να έρθει σε πιο άμεση επαφή με τη δημιουργική διαδικασία. Στόχος μου είναι η τέχνη να λειτουργεί όχι μόνο ως θέαση, αλλά και ως εμπειρία. Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και τα επόμενα σχέδιά μου, με επόμενη στάση την Ανδρο. Μέσα από τις διαφορετικές ενότητες των έργων επιχειρείται μια πορεία από την παρατήρηση προς την εσωτερική εμπειρία.
Υπάρχει κάποιο νέο καλλιτεχνικό ή θεραπευτικό project που ετοιμάζετε;
Αυτή την περίοδο αναπτύσσω projects που συνδυάζουν τη ζωγραφική με βιωματικές δράσεις, με στόχο τη σύνδεση του ανθρώπου με τον εσωτερικό του κόσμο μέσα από τη δημιουργία. Παράλληλα, με απασχολεί έντονα η σχέση του ανθρώπου με τα ζώα και η ανάγκη για μια πιο συνειδητή προσέγγιση απέναντι σε κάθε μορφή ζωής. Διερευνώ τρόπους μέσα από την τέχνη να ανοίξει ένας ήπιος διάλογος γύρω από αυτή τη σύνδεση. Με ενδιαφέρει η τέχνη να λειτουργεί όχι μόνο ως προσωπική έκφραση, αλλά και ως ένας τρόπος καλλιέργειας, ευαισθησίας, σεβασμού και υπευθυνότητας. Με ενδιαφέρει αυτές οι δράσεις να δημιουργούν ένα ουσιαστικό αποτύπωμα στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τη σχέση μας με τον εαυτό μας και τον κόσμο γύρω μας.
