«Αξεπέραστο εταίρο» αποκαλούν τα γαλλικά ΜΜΕ τον Ερντογάν και την Τουρκία, για να δικαιολογήσουν την αποκατάσταση των σχέσεων του Παρισιού με την Αγκυρα και την επίσκεψη του Εμανουέλ Μακρόν στη χώρα, με αφορμή τη σύνοδο του ΝΑΤΟ.
- Από τη Μαρία Δεναξά
Ο Γάλλος πρόεδρος, ο οποίος έχει ταξιδέψει σε περισσότερες από 80 χώρες σε όλο τον κόσμο, έχει μεταβεί στην Τουρκία μόλις μία φορά κατά τη διάρκεια της δεκαετούς θητείας του για τη Σύνοδο Κορυφής της Κωνσταντινούπολης με αντικείμενο την κρίση στη Συρία, το 2018.
Τότε, όμως, ήταν μια άλλη εποχή. Με την Ανγκελα Μέρκελ -στην οποία ο Μακρόν επιχείρησε να γίνει αρεστός- ακόμη στην καγκελαρία της Γερμανίας, ενώ ο Βλαντιμίρ Πούτιν παρέμενε «εταίρος» και δεν είχε γίνει μαύρο πρόβατο για τους Ευρωπαίους.
Σήμερα, ο ένοικος του Ελιζέ επισκέπτεται την Αγκυρα για τη Σύνοδο της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας, όπου Γαλλία και Τουρκία είναι μέλη του οργανισμού. Συχνά η αντιπαλότητα των δύο χωρών εντός αυτής της συμμαχίας προκαλεί ένταση στις σχέσεις Μακρόν – Ερντογάν, κυρίως μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Μέση Ανατολή το 2019.
Εκτοτε, η Τουρκία, με έναν συνδυασμό γεωπολιτικής επιρροής, ασφάλειας και οικονομικών συμφερόντων, επιχειρεί να επανακτήσει ρόλο μεγάλης περιφερειακής δύναμης στις περιοχές της Μέσης Ανατολής που ιστορικά ανήκαν στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, ενώ είναι γνωστές οι βλέψεις και οι ενέργειές της στην ανατολική Μεσόγειο. Από το Αιγαίο έως τη Λιβύη, με την τουρκική κυβέρνηση να παρουσιάζει τη στάση της ως προσπάθεια προστασίας των εθνικών της συμφερόντων και της περιφερειακής σταθερότητας.
Βεβαίως, ο πόλεμος στην Ουκρανία και οι επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023 ενίσχυσαν τη θέση της Τουρκίας (που διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ σε αριθμό στρατιωτών ύστερα από εκείνον των ΗΠΑ) και την αμυντική της βιομηχανία, αναδεικνύοντάς την σε «απαραίτητο εταίρο για την Ευρώπη και την ευρωπαϊκή ασφάλεια», όπως ακούγεται στους διαδρόμους των Βρυξελλών και συμφωνούν αρκετοί Γάλλοι διπλωμάτες.
Ετσι, η επίσκεψη του Εμανουέλ Μακρόν στην Αγκυρα και η συνάντησή του με τον Ερντογάν στο περιθώριο της Συνόδου του ΝΑΤΟ αποτυπώνουν μια γνώριμη πραγματικότητα στη διεθνή πολιτική. Οι αντιπαραθέσεις που τα προηγούμενα χρόνια έφεραν τη Γαλλία και την Τουρκία σε τροχιά υποτιθέμενης σύγκρουσης φαίνεται πως πέρασαν σε δεύτερο πλάνο, μπροστά σε μια πολυδιάστατη ευρωτουρκική συνεργασία σε κρίσιμους τομείς, όπως είναι η άμυνα, καθώς η νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας που διαμορφώνεται στην Ευρώπη και η αβεβαιότητα γύρω από τη μελλοντική στάση των Ηνωμένων Πολιτειών αναδεικνύουν νέες στρατηγικές προτεραιότητες.
Σύμφωνα μάλιστα με το Reuters, η Γαλλία φέρεται ότι εγκατέλειψε την πολυετή αντίθεσή της στην πώληση του προηγμένου γαλλοϊταλικού συστήματος αεράμυνας SAMP/T στην Τουρκία.
Πηγές πολύ κοντά στις διαπραγματεύσεις δήλωσαν στο πρακτορείο ότι το Παρίσι εμφανίζεται πλέον ανοιχτό στο ενδεχόμενο πώλησης του συστήματος στην Αγκυρα, έπειτα από χρόνια άρνησης να εγκρίνει μια τέτοια ενέργεια. «Παλαιότερα δεν υπήρχε καμία απολύτως διάθεση. Τώρα υπάρχει» δήλωσε μία από τις πηγές.
Η μεταστροφή της γαλλικής στάσης άρχισε να διαφαίνεται μετά τις πρόσφατες επαφές του Εμανουέλ Μακρόν με την Ιταλίδα πρωθυπουργό Τζόρτζια Μελόνι, αν και, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι διαπραγματεύσεις παραμένουν σε πρώιμο στάδιο. Παράλληλα, άλλη πηγή αποκάλυψε ότι το ζήτημα συζητήθηκε και κατά την τηλεφωνική επικοινωνία που είχε την περασμένη Παρασκευή η Μελόνι με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Η τριμερής συνεργασία Τουρκίας, Γαλλίας και Ιταλίας στον τομέα της αντιαεροπορικής άμυνας είχε δρομολογηθεί το 2017, με στόχο την από κοινού ανάπτυξη και παραγωγή του συστήματος SAMP/T. Ωστόσο, το πρόγραμμα ανεστάλη, καθώς οι σχέσεις Παρισιού και Αγκυρας επιδεινώθηκαν εξαιτίας των διαφωνιών για τη Συρία και τη Λιβύη, αλλά και των εντάσεων που προκάλεσε η Τουρκία με την Ελλάδα και την Κύπρο, δύο χώρες με τις οποίες η Γαλλία διατηρεί διαχρονικά στενές διμερείς και αμυντικές σχέσεις.
Ελλάδα και Κύπρος
Δύο πηγές ανέφεραν στο Reuters ότι η Γαλλία πριν από οποιαδήποτε ενδεχόμενη συμφωνία θα πρέπει να καθησυχάσει την Ελλάδα και την Κύπρο, με τις οποίες έχει διατηρήσει δεσμούς αμυντικής συνεργασίας».
Το Μέγαρο των Ηλυσίων, πάντως, δεν επιβεβαίωσε τις πληροφορίες και έκανε λόγο για σημαντικές ανακρίβειες, χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει ποιες είναι αυτές. Το γαλλικό υπουργείο Εξωτερικών επίσης αρνήθηκε να σχολιάσει, παραπέμποντας στη γαλλική προεδρία, όπως και το υπουργείο Αμυνας. Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών δεν απάντησε στο αίτημα του Reuters για σχολιασμό.
Το σύστημα SAMP/T κατασκευάζεται από τη γαλλοϊταλική κοινοπραξία Eurosam και είναι το μοναδικό ευρωπαϊκό σύστημα που παρουσιάζεται ως ικανό να αναχαιτίζει βαλλιστικούς πυραύλους. Εκτός από τη Γαλλία και την Ιταλία, έχει εξαχθεί μόνο στη Σιγκαπούρη, ενώ τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιείται κυρίως μέσω παραχωρήσεων στην Ουκρανία.
Η Ιταλία ανέπτυξε το σύστημα στην Τουρκία στα μέσα Ιουνίου, στο πλαίσιο αποστολής του ΝΑΤΟ. Σύμφωνα με το Reuters, οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία πιθανότατα θα αφορά τη νέα γενιά του SAMP/T, που έχει ήδη ενταχθεί στο οπλοστάσιο των ενόπλων δυνάμεων της Γαλλίας και της Ιταλίας.
Η Τουρκία, που εξακολουθεί να εξαρτάται από τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας της Συμμαχίας, επιδιώκει να ενσωματώσει το SAMP/T στο πρόγραμμα «Ατσάλινος Θόλος», το οποίο προωθεί.
Τουρκική πηγή δήλωσε στο Reuters ότι η διαδικασία είχε παγώσει από το 2020 εξαιτίας των εντάσεων με την Ελλάδα και την Κύπρο, καθώς και των κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ενωσης, προσθέτοντας ότι «φαίνεται πλέον να υπάρχει πολιτική βούληση και από τις τρεις πλευρές -την Τουρκία, την Ιταλία και τη Γαλλία- ώστε η διαδικασία να προχωρήσει».
Ωστόσο, ο ερευνητής του τουρκικού ινστιτούτου SETA Μουράτ Ασλάν δήλωσε στο Reuters: «Αυτό είναι μόνο η αρχή. Ο δρόμος θα είναι μακρύς, ακόμη κι αν η Γαλλία αποφασίσει να προχωρήσει στην πώληση».
Επεισοδιακή επίσκεψη
Πριν από την επίσκεψή του στην Αγκυρα ο Εμανουέλ Μακρόν συνάντησε στη Δαμασκό τον Σύρο πρόεδρο Αχμεντ αλ-Σαράα, πραγματοποιώντας την πρώτη επίσκεψη Γάλλου προέδρου στη Συρία έπειτα από 17 χρόνια.
Ο Μακρόν είναι ο πρώτος αρχηγός κράτους της Ευρωπαϊκής Ενωσης που επισκέφτηκε τη Δαμασκό μετά την πτώση του καθεστώτος του Μπασάρ αλ Ασαντ. Στο αεροδρόμιο τον υποδέχτηκε ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι.
«Ηρθα εδώ για να εκφράσω τη δέσμευση της Γαλλίας απέναντι στον λαό της Συρίας. Για μια κυρίαρχη Συρία, ενωμένη μέσα από τη διαφορετικότητά της και εν ειρήνη με τους γείτονές της. Μαζί θα ανοίξουμε ένα νέο κεφάλαιο σταθερότητας και ειρήνης» έγραψε ο Μακρόν στην πλατφόρμα Χ αμέσως μετά την άφιξή του, φορώντας ξανά τα χαρακτηριστικά γυαλιά ηλίου που είχε επιλέξει και στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός.
Στο επίκεντρο της επίσκεψης βρισκόταν η ανοικοδόμηση της χώρας. Τον Γάλλο πρόεδρο συνόδευε αντιπροσωπία επιχειρηματιών, μεταξύ των οποίων οι διευθύνοντες σύμβουλοι της TotalEnergies και της CMA CGM.
Ο Αχμεντ αλ-Σαράα είχε συναντηθεί με τον Μακρόν πέρυσι στο Παρίσι, κατά την πρώτη επίσκεψή του σε ευρωπαϊκή χώρα μετά την πτώση του Ασαντ. Ο Γάλλος πρόεδρος συγκαταλεγόταν στις ισχυρότερες φωνές που ζητούσαν την άρση των δυτικών κυρώσεων, οι οποίες είχαν παραλύσει τη συριακή οικονομία και οι περισσότερες από τις οποίες ήρθησαν το 2025.
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης στη Δαμασκό ο Εμανουέλ Μακρόν επέστρεψε στη Συρία 23 αρχαιολογικά αντικείμενα, τα οποία είχαν παραχωρηθεί το 2010 στο Ινστιτούτο Αραβικού Κόσμου στο Παρίσι πριν από το ξέσπασμα του εμφύλιου πολέμου.
«Ο πρόεδρος επιστρέφει στη Συρία αρχαιολογικά αντικείμενα που είχαν παραχωρηθεί στο Ινστιτούτο Αραβικού Κόσμου το 2010 και τα οποία, για προφανείς λόγους, δεν ήταν δυνατόν να επιστραφούν μέχρι σήμερα» ανέφερε το Ελιζέ.
Η επίσκεψη του Γάλλου προέδρου στη Δαμασκό σημαδεύτηκε και από ένα σοβαρό περιστατικό ασφαλείας. Λίγο μετά την αναχώρησή του από το ξενοδοχείο όπου είχε διανυκτερεύσει στο κέντρο της συριακής πρωτεύουσας, με προορισμό το Προεδρικό Μέγαρο, σημειώθηκαν εκρήξεις δύο αυτοσχέδιων εκρηκτικών μηχανισμών στην ευρύτερη περιοχή.
Το συριακό πρακτορείο ειδήσεων SANA μετέδωσε ότι τραυματίστηκαν 18 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων τέσσερις αστυνομικοί, ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας απέκλεισαν την περιοχή. Το Μέγαρο των Ηλυσίων διαβεβαίωσε ότι ο Μακρόν δεν διέτρεξε κίνδυνο, καθώς είχε ήδη αποχωρήσει από το ξενοδοχείο και συνέχισε κανονικά το πρόγραμμα της επίσκεψής του.
