Νόμιμη άμυνα ή εκπαιδευτική παθογένεια η θανατηφόρα χρήση όπλων από αστυνομικούς; Η πρόσφατη τραγωδία στο Άργος, όπου ένας 20χρονος ΑμεΑ έχασε τη ζωή του από πυρά αστυνομικών στη διάρκεια καταδίωξης, φέρνει στην επιφάνεια μια βαθιά κοινωνική ρωγμή σχετικά με τη χρήση υπηρεσιακών όπλων, τα όρια της βίας και την ίδια την έννοια της δημοκρατικής ασφάλειας.
Του Νίκου Φωτόπουλου
Η προφυλάκιση των δύο εμπλεκόμενων αστυνομικών προκαλεί προβληματισμό αλλά και αντικρουόμενες αντιδράσεις που αναδεικνύουν το χάσμα ανάμεσα στην επιχειρησιακή πραγματικότητα και τις επιταγές του κράτους δικαίου.
Η απόφαση να κριθούν προφυλακιστέοι οι αστυνομικοί πυροδότησε έντονες αντιδράσεις. Και μπορεί ο υπουργός ΠΡΟΠΟ Μιχάλης Χρυσοχοΐδης να… αφόρισε την αντίδραση των εμπλεκόμενων αστυνομικών, αλλά από την άλλη ο δήμαρχος Άργους-Μυκηνών, Γιάννης Μαλτέζος, χαρακτήρισε την προφυλάκιση «ηθικά και νομικά περιττή», υποστηρίζοντας ότι η δικαστική απόφαση ενδεχομένως επηρεάστηκε από την έντονη κοινωνική πίεση. Στο ίδιο μήκος κύματος κυμάνθηκαν και οι συνδικαλιστικές ενώσεις αστυνομικών, που έκαναν λόγο για «άδικη» μεταχείριση συναδέλφων που ενήργησαν υπό πίεση.
Καθώς το περιστατικό δεν είναι μεμονωμένο, η κοινή γνώμη και ειδικοί επιστήμονες θέτουν το εύλογο ερώτημα: Μπορεί ένας τροχονομικός έλεγχος να καταλήγει σε θάνατο; Η μνήμη παραμένει νωπή από ανάλογα περιστατικά, όπως η υπόθεση του Νίκου Σαμπάνη στο Πέραμα (2021) και του Κωστή Φραγκούλη στη Θεσσαλονίκη (2022), τα οποία συνθέτουν ένα μοτίβο που απαιτεί ανάλυση.
Όπως επισημαίνει στη «Θ» η Σοφία Βιδάλη, καθηγήτρια Εγκληματολογίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, η αστυνομική δράση δεν μπορεί να λειτουργεί εκτός συνταγματικού πλαισίου. «Η καταδίωξη αποσκοπεί στην αποτροπή και τη σύλληψη, όχι στην εξόντωση», επισημαίνει, ασκώντας κριτική στη νοοτροπία ότι ο αστυνομικός μπορεί να ενεργεί ανεξέλεγκτα. Η κ. Βιδάλη εντοπίζει το πρόβλημα στην εκπαίδευση, αναφέροντας πως η ανομοιογένεια μεταξύ των αποφοίτων των σχολών αστυνομίας και των προσλήψεων… «fast-track» (συνοριοφυλάκων και ειδικών φρουρών) που εκπαιδεύονται ανεπαρκώς σε διάστημα λίγων μηνών, δημιουργεί ένα «γκρίζο» επιχειρησιακό τοπίο.
Στρατιωτική νοοτροπία
Από την πλευρά του ο Γιώργος Παπανικολάου, καθηγητής Εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο Northumbria της Βρετανίας, εστιάζει στην έννοια της «κλίμακας της βίας». Όπως εξηγεί, οι αστυνομικοί εκπαιδεύονται παγκοσμίως και στην Ελλάδα σε μια συνεχή κλιμάκωση της χρήσης μέσων, από την απλή παρουσία και τις λεκτικές εντολές, μέχρι τη χρήση γκλομπ, αναισθητικών σπρέι, ηλεκτροφόρων τέιζερ και, ως έσχατη λύση, του πυροβόλου όπλου τους. «Όσο κοντύτερα νιώθει ο αστυνομικός τον κίνδυνο, τόσο ανεβαίνει η αντίδραση», σημειώνει. «Όταν η κλίμακα την οποία έχει εκπαιδευτεί να εφαρμόζει καταργείται και το όπλο γίνεται το άμεσο και πρώτο ‘’εργαλείο’’, τότε μιλάμε για πλήρη απώλεια ελέγχου», υπογραμμίζει. Μάλιστα, ο κ. Παπανικολάου κάνει λόγο για «στρατιωτική νοοτροπία» στην ΕΛΑΣ και «ανάγκη αλλαγής κουλτούρας», τονίζοντας πως οι ενώσεις των αστυνομικών οφείλουν να σταματήσουν την αμιγώς συνδικαλιστική αμυντική στάση και να εργαστούν προς ένα νέο επαγγελματικό πρότυπο.
«Δεν λειτούργησαν σωστά»
Με τη φράση «η αστυνομία έχει ως αποστολή να συλλαμβάνει τους δολοφόνους, όχι να σκοτώνει παιδιά», ο υπουργός ΠΡΟΠΟ, Μιχάλης Χρυσοχοΐδης, ουσιαστικά αποδοκιμάζει την πρακτική της υπερβολικής χρήσης βίας. Η παραδοχή ότι οι εμπλεκόμενοι αστυνομικοί «δεν λειτούργησαν σωστά» επιβεβαιώνει την ανάγκη για αυστηροποίηση των κανόνων εμπλοκής. Αλλά το ερώτημα παραμένει. Αρκούν οι υπουργικές δηλώσεις για να αλλάξουν ένα ανεπαρκές σύστημα εκπαίδευσης; Κι αυτό είναι ευθύνη των αστυνομικών ή της Πολιτείας;
Στην πραγματικότητα το πρόβλημα της αυθαίρετης χρήσης όπλων φαίνεται πως δεν είναι απλώς νομικό, αλλά βαθιά πολιτικό και κοινωνικό. Από τη μία, είναι αδιαμφισβήτητη η ανάγκη για μια αστυνομία που θα παρέχει ασφάλεια στους πολίτες, χωρίς να φοβάται να αντιμετωπίσει το έγκλημα. Από την άλλη όμως, υπάρχει η επιτακτική ανάγκη για προστασία του πολίτη από την ίδια την αστυνομική αυθαιρεσία ή έστω την έλλειψη ψυχραιμίας και τον υπερβάλλοντα ζήλο.
Η λύση δεν φαίνεται να βρίσκεται ούτε στην απόλυτη «λευκή επιταγή» προς τα σώματα ασφαλείας, ούτε στον αφορισμό τους. Βρίσκεται μάλλον στη διαφάνεια, στην ουσιαστική, συνεχή εκπαίδευση και στη δημιουργία ενός πλαισίου όπου η χρήση βίας θα είναι πραγματικά η «έσχατη λύση» και όχι η προεπιλεγμένη ή εν θερμώ αντίδραση.
Ανακοίνωση συμπαράστασης από την ΕΑΥΘ
Σε ανακοίνωσή της, η Ένωση Αστυνομικών Υπαλλήλων Θεσσαλονίκης (ΕΑΥΘ) εκφράζει την «αμέριστη συμπαράστασή της στους δύο εμπλεκόμενους συναδέλφους της ΟΠΚΕ Αργολίδας».
Όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, «δύο οικογενειάρχες αστυνομικοί που εκτελούσαν το καθήκον τους, στην προσπάθεια τους να ακινητοποιήσουν και να συλλάβουν άτομο που δεν συμμορφώθηκε στις υποδείξεις τους, προχώρησαν στην χρήση του ατομικού τους οπλισμού με αποτέλεσμα τον θανάσιμο τραυματισμό του. Η απόφαση προφυλάκισής τους μας προκαλεί έντονο προβληματισμό. Οι αστυνομικοί που ενεργούν σε δύσκολα περιστατικά εν ώρα καθήκοντος δεν είναι και δεν μπορεί να αντιμετωπίζονται ως κακοποιοί και οι αποφάσεις της δικαιοσύνης οφείλουν να λαμβάνονται με γνώμονα τις ισχύουσες διατάξεις».
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
