Η προθεσμία παρήλθε στις 2 Αυγούστου. Δεν ανακοινώθηκε τίποτα και δεν ψηφίστηκε τίποτα. Ενεργοποιήθηκε απλώς ένα κομμάτι νόμου που περίμενε δύο χρόνια τη σειρά του.
- Του Κωνσταντίνου Κορίκη*
Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη, ο AI Act, ισχύει από τον Αύγουστο του 2024. Οι υποχρεώσεις του όμως δεν άνοιξαν μαζεμένες. Ανοιξαν σε κύματα, με ημερομηνίες γραμμένες μέσα στο ίδιο το κείμενο. Το κύμα του Αυγούστου είναι το πρώτο που φτάνει σε επιχειρήσεις εκτός τεχνολογικού κλάδου.
Σκαλιά, όχι απαγορεύσεις
Μια παρανόηση πρέπει να φύγει από τη μέση. Ο AI Act ρυθμίζει τις χρήσεις της τεχνολογίας, όχι την τεχνολογία, και τις κατατάσσει ανάλογα με το τι διακυβεύεται.
Στην κορυφή βρίσκονται οι απαγορεύσεις: κοινωνική βαθμολόγηση πολιτών, χειραγώγηση ευάλωτων ομάδων, αναγνώριση συναισθημάτων στον χώρο εργασίας. Ισχύουν από τον Φεβρουάριο του 2025 και το πρόστιμο φτάνει τα 35 εκατομμύρια ευρώ ή το 7% του παγκόσμιου τζίρου.
Παρακάτω, τα συστήματα υψηλού κινδύνου. Πρόσληψη προσωπικού, πιστοληπτική αξιολόγηση, εκπαίδευση, κρίσιμες υποδομές. Πλήρης φάκελος συμμόρφωσης, με προθεσμίες που μετατέθηκαν πρόσφατα για το 2027 και το 2028. Εδώ ανήκουν ελάχιστες ελληνικές επιχειρήσεις.
Ενα σκαλί πιο κάτω βρίσκονται σχεδόν όλες οι υπόλοιπες. Εκεί ο κανονισμός δεν ζητά πιστοποιήσεις ούτε ελέγχους. Ζητά να το λες.
Δύο την ίδια μέρα
Στις 2 Αυγούστου ενεργοποιήθηκαν δύο διατάξεις που δεν έχουν καμία σχέση μεταξύ τους.
Η πρώτη αφορά τους κατασκευαστές των μεγάλων μοντέλων. OpenAI, Google, Anthropic, Meta. Οι υποχρεώσεις τους ίσχυαν ήδη από πέρσι, αλλά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν είχε εξουσία να τιμωρήσει κανέναν. Τώρα την έχει, και το ταβάνι είναι 3% του παγκόσμιου τζίρου ή 15 εκατομμύρια ευρώ, όποιο ποσό βγαίνει μεγαλύτερο. Αυτό πέρασε στα δελτία ειδήσεων.
Η δεύτερη δεν ακούστηκε πουθενά, και είναι εκείνη που μας αφορά. Το άρθρο 50 επιβάλλει υποχρεώσεις διαφάνειας σε όποιον βάζει Τεχνητή Νοημοσύνη ανάμεσα στην επιχείρησή του και το κοινό.
Το chatbot στο site πρέπει να δηλώνει ότι είναι chatbot, από την πρώτη οθόνη και όχι στους όρους χρήσης. Οι φωτορεαλιστικές εικόνες που μπορούν να περάσουν για αληθινές φωτογραφίες θέλουν ορατή ένδειξη. Το ίδιο και τα κείμενα που δημοσιεύονται για θέματα δημόσιου ενδιαφέροντος χωρίς να έχει βάλει χέρι άνθρωπος.
Και κάτι που παρανοείται συστηματικά: ταμπέλα σε κάθε εικόνα φτιαγμένη με Τεχνητή Νοημοσύνη δεν ζητά κανείς. Ενα προφανώς σχεδιασμένο γραφικό δεν ξεγελά κανέναν. Ο κανόνας πιάνει εκεί όπου ο θεατής μπορεί να νομίσει ότι βλέπει πραγματικότητα.
Η Ελλάδα
Η χώρα έχει ήδη νομοθετήσει. Ο ν. 5321/2026 δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ στις 20 Ιουλίου, δύο εβδομάδες πριν από την ενεργοποίηση, και εκεί κρύβονται τα ενδιαφέροντα.
Επόπτης για τις υποχρεώσεις διαφάνειας ορίστηκε η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα. Δεν είναι λεπτομέρεια. Η Αρχή έχει ιστορικό ελέγχων, έχει προσωπικό που ξέρει τη δουλειά, και το κοινό έχει συνηθίσει εδώ και χρόνια να απευθύνεται σε αυτήν. Ο νόμος προβλέπει ενιαίο σύστημα καταγγελιών, οπότε δεν χρειάζεται να σε ψάξει κάποιος. Αρκεί ένας ανταγωνιστής.
Οι αποφάσεις κυρώσεων δημοσιεύονται με το όνομα του παραβάτη. Για μια μικρή επιχείρηση αυτό πονάει περισσότερο από το ποσό.
Υπάρχει και μια διάταξη που πέρασε σχεδόν απαρατήρητη. Το άρθρο 23 προβλέπει φυλάκιση, μαζί με χρηματική ποινή, για όποιον αφαιρεί επίτηδες τη σήμανση από περιεχόμενο Τεχνητής Νοημοσύνης ή τη γνωστοποίηση ότι κάτι είναι deepfake.
Το «όποιος» δεν σταματά στον δημιουργό. Πιάνει και όποιον επεξεργάζεται ή αναδημοσιεύει. Για όσους δουλεύουμε στην παραγωγή περιεχομένου η μετάφραση είναι πολύ πρακτική. Αν η ροή εργασίας σου καθαρίζει τα μεταδεδομένα των αρχείων, το θέμα παύει να είναι τεχνικό.
Στο συρτάρι
Το άρθρο 4 του κανονισμού απαιτεί επαρκή γραμματισμό στην Τεχνητή Νοημοσύνη για το προσωπικό, τόσο σε όσους φτιάχνουν συστήματα όσο και σε όσους απλώς τα χρησιμοποιούν. Ισχύει από τον Φεβρουάριο του 2025. Ενάμιση χρόνο τώρα.
Ο ελληνικός νόμος πηγαίνει ένα βήμα παραπέρα: οι Αρχές μπορούν να συνεκτιμούν, όταν επιβάλλουν κυρώσεις, αν η επιχείρηση είχε φροντίσει να εκπαιδεύσει τους ανθρώπους της. Δεν απαλλάσσει κανέναν.
*Σύμβουλος ψηφιακής επικοινωνίας
Το μεγάλο στοίχημα της εφαρμογής
Η Ευρώπη διάλεξε δρόμο, και ο δρόμος δεν είναι η απαγόρευση. Κανείς δεν σου λέει ποιο εργαλείο να χρησιμοποιήσεις. Σου ζητούν να μην κρύψεις ότι το χρησιμοποίησες.
Το επιχείρημα ότι αυτό πνίγει την καινοτομία το ακούω συνέχεια, και σε ένα κομμάτι στέκει.
Το κόστος συμμόρφωσης για ένα λογιστικό γραφείο στη Λάρισα δεν είναι το ίδιο με το κόστος για μια πολυεθνική με νομικό τμήμα δεκαπέντε ατόμων.
Ο κανονισμός προβλέπει αναλογικότητα για τις μικρομεσαίες, αλλά η αναλογικότητα στο χαρτί και η αναλογικότητα στον έλεγχο είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Θα φανεί.
Το ίδιο θα φανεί και αν οι εποπτικές Αρχές μπορούν να σηκώσουν όσα ανέλαβαν. Εχουμε ξαναδεί νόμους που ενεργοποιήθηκαν κανονικά και μετά έμειναν να σκονίζονται.
Παρ’ όλα αυτά, το βρίσκω σωστό. Δουλεύω καθημερινά με αυτά τα εργαλεία και δεν θα κέρδιζα τίποτα από μια αγορά όπου κανείς δεν πιστεύει τίποτα από όσα βλέπει σε οθόνη.
Ο πελάτης δεν ενοχλείται που μιλάει με μηχανή. Ενοχλείται όταν το ανακαλύπτει μόνος του, αργότερα.
Η προθεσμία πάντως πέρασε. Το μόνο που μένει να αποφασίσεις είναι αν θα το δηλώσεις επειδή το επέλεξες ή επειδή σε βρήκε κάποιος έλεγχος.
