Οι πρόσφατες αναφορές του κυβερνητικού εκπροσώπου Παύλου Μαρινάκη περί της δήθεν ανάγκης μείωσης της χρονικής διάρκειας του επιδόματος ανεργίας άνοιξαν τον ασκό του Αιόλου καθώς επανέφεραν στη δημόσια συζήτηση το ενδιαφέρον για την κατάσταση των οικονομικών της ΔΥΠΑ (τέως ΟΑΕΔ).
Η πρώτη σκέψη όλων στην Ελλάδα του Κυριάκου Μητσοτάκη ήταν η προφανής: «να δεις που έχουν φάει τα αποθεματικά», ωστόσο το πρόβλημα δεν έχει καμία σχέση με αυτό. Αντιθέτως, μάλιστα, από το «σκάλισμα» των στοιχείων προκύπτει μια εντελώς διαφορετική εικόνα, ότι, δηλαδή, ο τέως Οργανισμός Απασχόλησης Εργατικού Δυναμικού, παρά τις διαρκείς μειώσεις εισφορών που νομοθετεί η κυβέρνηση, έχει πολλά περισσότερα χρήματα από αυτά που εισπράττει από τους εργαζομένους και επιστρέφει σε αυτούς όταν τα έχουν πραγματικά ανάγκη.
Τα χρήματα αυτά θα ήταν πολλά περισσότερα εάν το ίδιο το κράτος ήταν συνεπές προς… τον εαυτό του, καθώς το πάλαι ποτέ ΙΚΑ οφείλει στη Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης το αστρονομικό ποσό των 8,695 δισ. ευρώ για πάνω από μία δεκαετία, πριν δηλαδή απορροφηθεί από τον Ενιαίο Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης (ΕΦΚΑ). Τι έχουν κάνει διαδοχικές διοικήσεις στη ΔΥΠΑ, διαδοχικές κυβερνήσεις και διαδοχικοί υπουργοί Εργασίας για να αποπληρωθεί αυτό το ποσό; Η απάντηση είναι «απολύτως τίποτα».
Τουλάχιστον από το 2014 οι εργαζόμενοι στον ΟΑΕΔ κατήγγειλαν ότι τα χρήματα που οφείλονται στον οργανισμό από το τότε ΙΚΑ ξεπερνούσαν τα 8 δισ, ευρώ. Ο λόγος είναι ότι το ΙΚΑ εισέπραττε συνεισπραττόμενες ασφαλιστικές εισφορές από τους εργαζομένους και τους εργοδότες οι οποίες προορίζονταν για λογαριασμό του ΟΑΕΔ, καθώς και των καταργημένων οργανισμών ΟΕΚ (Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας) και ΟΕΕ (Οργανισμός Εργατικής Εστίας), όμως εξαιτίας των μεγάλων ελλειμμάτων του το ΙΚΑ χρησιμοποιούσε αυτά τα χρήματα για να καλύψει τις δικές του τρέχουσες ανάγκες (κυρίως την πληρωμή συντάξεων) αντί να τα αποδίδει στον ΟΑΕΔ.
Το… παρήγορο στην όλη υπόθεση είναι ότι, εξαιτίας προβλέψεων στο καταστατικό ίδρυσης του ΕΦΚΑ, τον Ιανουάριο του 2017, υπήρξε ρητή πρόβλεψη ότι δεν επιτρέπεται η δημιουργία νέων τέτοιων ελλειμμάτων, κάτι που τηρείται έως σήμερα. Ομως, το παλιό, τεράστιο χρέος του ΙΚΑ που συγχωνεύτηκε με άλλα τρία ασφαλιστικά ταμεία, πέρασε αυτούσιο στον ΕΦΚΑ.
Ετσι, στον εγκεκριμένο ισολογισμό της 31.12.2023 η ΔΥΠΑ εμφανίζει απαίτηση 8,695 δισ. ευρώ από τον λογαριασμό του πρώην ΙΚΑ, είναι δηλαδή εγγεγραμμένη απαίτηση και όχι ακόμη οριστικά εκκαθαρισμένο πληρωτέο χρέος, καθώς το ποσό πρέπει να συμφωνηθεί με τον e-ΕΦΚΑ.
Οταν το ζήτημα επανήλθε πριν από περίπου δύο χρόνια στη δημοσιότητα, η διοίκηση της ΔΥΠΑ αναγκάστηκε να προχωρήσει σε μια σειρά από ενδιαφέρουσες «ομολογίες», με στόχο να δείξει ότι ασχολείται πραγματικά με το πρόβλημα.
Ανέφερε τότε, τον Δεκέμβριο του 2025, ότι έχει ήδη προβεί:
■ σε πλήρη καταγραφή των απαιτήσεων,
■ σε αποστολή των σχετικών στοιχείων στο υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης,
■ σε τεχνική συνεργασία με τον ΕΦΚΑ για λογιστική τακτοποίηση των ποσών που προέρχονται από παλαιά προγράμματα επιδότησης εισφορών.
Τι έχουν κάνει έκτοτε η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης και η πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης για να καλυφθεί αυτή η τρύπα; Προφανώς τίποτε και ο λόγος είναι ότι τα χρήματα αυτά «απαγορεύεται» να λείψουν από τα ταμεία του ΕΦΚΑ.
Παράδοξο
Εάν κάτι μπορούσε να κριθεί ως ο ορισμός του παράδοξου, είναι το γεγονός ότι εισφορά υπέρ της ΔΥΠΑ, δηλαδή για την ενίσχυση των εργαζομένων όταν μείνουν άνεργοι, καταβάλλουν και οι δημόσιοι υπάλληλοι. Είναι χαρακτηριστικό ότι οι εργαζόμενοι του Δημοσίου κατέβαλαν 533,39 εκατ. ευρώ το 2023-2024 από την ειδική εισφορά 2% με τον τίτλο «για την καταπολέμηση της ανεργίας»: 258,924 εκατ. ευρώ το 2023 και 274,466 εκατ. ευρώ το 2024. Σύμφωνα με τους απολογισμούς του Κρατικού Προϋπολογισμού, η παρακράτηση καταγράφεται στα γενικά κρατικά έσοδα και δεν αποδίδεται χωριστά στη ΔΥΠΑ.
Πόση προστασία αντιστοιχεί σε αυτά τα χρήματα; Με βάση το σημερινό πλήρες επίδομα των 565 ευρώ τον μήνα στην ανώτερη κλίμακα, έξι μήνες κοστίζουν 3.390 ευρώ ανά δικαιούχο. Τα 533.390.322,96 ευρώ που εισπράχθηκαν μόνο το 2023 και το 2024, αν αποδίδονταν στην ασφάλιση ανεργίας, ισοδυναμούν μαθηματικά με 157.342 επιπλέον εξάμηνες επιδοτήσεις των 565 ευρώ.
ΔΥΠΑ: Τεράστιο αποθεματικό και πενιχρά επιδόματα
Στο τέλος του 2023 το Ελεγκτικό Συνέδριο κατέγραψε πως τα διαθέσιμα της ΔΥΠΑ ήταν 4,049 δισ. ευρώ, όταν ο εγκεκριμένος ισολογισμός της ΔΥΠΑ εμφάνιζε 3,741 δισ. ευρώ στη δική του γραμμή διαθεσίμων και χωριστά 541 εκατ. ευρώ χρεόγραφα. Παρά τη διαφορά μεταξύ των δύο το ποσό είναι παρεμφερές και το πρώτιστο ερώτημα είναι απλό: εάν τα χρήματα αυτά διατίθενται για τους σκοπούς για τους οποίους εισπράττονται. Σύμφωνα με τον Πανελλήνιο Σύλλογο Υπαλλήλων τέως ΟΕΚ- ΟΕΕ, τον Ιούνιο του 2023 επιδοτήθηκε το 12,5% των εγγεγραμμένων ανέργων και τον Ιούνιο του 2024 το 13,0%. Αν αφαιρεθούν από τους επιδοτούμενους οι βασικές τουριστικές και αγροτικές εποχικές κατηγορίες, η αναλογία προς το σύνολο των εγγεγραμμένων περιορίστηκε στο 11,0% και 11,8%, αντίστοιχα.
