Εξοπλισμοί υπό τον βραχνά του ελλείμματος

Σε δύσκολη άσκηση εξισορρόπησης των επιχειρησιακών αναγκών, των οροφών πιστώσεων που καθορίζει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και των προβλέψεων για τις πληρωμές και παραλαβές που επηρεάζουν το δημοσιονομικό έλλειμμα και το δημόσιο χρέος εξελίσσεται η επικαιροποίηση του Μακροπρόθεσμου Προγραμματισμού Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ) 2025-2036.

• Από τον Περικλή Ζορζοβίλη

Υπενθυμίζεται ότι ο δωδεκαετούς διάρκειας ΜΠΑΕ καταρτίζεται από το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Αμυνας (ΓΕΕΘΑ) με βάση την εγκεκριμένη από το Κυβερνητικό Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας (ΚΥΣΕΑ) Δομή Δυνάμεων και επικαιροποιείται, όπως και αυτή, κάθε τρία έτη ή και συντομότερα, στην περίπτωση που μεταβληθούν κρίσιμα δεδομένα.

Σύμφωνα με όσα είχαν δημοσιοποιηθεί τον Φεβρουάριο του 2025, καθώς ουδέποτε έχουν ανακοινωθεί επίσημα αναλυτικά στοιχεία, το ύψος του ΜΠΑΕ 2025-2036 ανερχόταν σε 25,8 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 11,3 δισ. ευρώ αφορούσαν ανειλημμένες υποχρεώσεις. Στις 28 Ιουλίου 2025, όταν με ανάρτησή του στα κοινωνικά δίκτυα ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης ανακοίνωσε την ένταξη της χώρας στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό μέσο SAFE με την κατάθεση αιτήματος για χαμηλότοκα δάνεια ύψους 1,2 δισ. ευρώ, ανέφερε ότι το ύψος του ΜΠΑΕ που «είχε ήδη διαμορφωθεί στα 28,8 δισ. ευρώ», αυξάνεται στα 30 δισ. ευρώ. Ας σημειωθεί ότι στις 9 Σεπτεμβρίου 2025, όταν ανακοινώθηκε η προσωρινή κατανομή του SAFE, για την Ελλάδα εγκρίθηκε η δυνατότητα λήψης δανείων ύψους έως 787 εκατ. ευρώ.

Tο φαινόμενο της «ουράς»

Κατά πληροφορίες, το ΜΠΑΕ 2025-2036 προέβλεπε φυσικές παραλαβές νέων οπλικών συστημάτων (συμπεριλαμβανομένων υποδομών και εν-συνεχεία-υποστήριξης – συντήρησης) συνολικού ύψους περίπου 19 δισ. ευρώ (εκ των οποίων τα 5 δισ. ευρώ εκτείνονταν στην οκταετία 2037-2044), και για τα έτη μετά το 2036, φυσικές παραλαβές από υλοποίηση σχεδιαζόμενων προγραμμάτων συνολικού ύψους 22,6 δισ. ευρώ.

Επαναλαμβάνεται δηλαδή το φαινόμενο της «ουράς» που χαρακτήριζε και τα πενταετούς διάρκειας ενιαία μεσοπρόθεσμα προγράμματα ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού (ΕΜΠΑΕ), από την απαρχή σχεδόν της υιοθέτησής τους, τα τέλη της δεκαετίας του 1980. Η ανεπάρκεια των πιστώσεων για υλοποίηση του συνόλου των προγραμμάτων που είχαν περιληφθεί στον προγραμματισμό «ωθούσε» τη μετατόπισή τους τα επόμενα χρόνια.

Παράγοντας περιοριστικός είναι και τα δημοσιονομικά περιθώρια που αφορούν τις φυσικές παραλαβές υλικού. Ως συνέπεια της οξυμένης τουρκικής επιθετικότητας σε Εβρο, Αιγαίο και ανατολική Μεσόγειο το 2020, την περίοδο 2021-24 κατά μέσο όρο τετραπλασιάστηκαν οι πιστώσεις του προϋπολογισμού για εξοπλιστικά προγράμματα σε περίπου 2 δισ. ευρώ ετησίως.

Ομως, η κατανομή των πιστώσεων και του δημοσιονομικού περιθωρίου στα έτη δεν ήταν ισόρροπη, με αποτέλεσμα να δεσμευτεί μεγάλο μέρος του διαθέσιμου δημοσιονομικού χώρου των επομένων ετών. Ενδεικτικά αναφέρεται ότι κατά το προσχέδιο του Κρατικού Προϋπολογισμού 2027 που πρόσφατα κατατέθηκε στη Βουλή, το 2026 οι φυσικές παραλαβές οπλικών συστημάτων ανήλθαν σε 2,3 δισ. ευρώ, ενώ για το 2027 προβλέπεται να ανέλθουν σε 2,4 δισ. ευρώ, δηλαδή αυξημένες κατά 100 εκατ. ευρώ.

Παρά τη συμβασιοποίηση μειζόνων εξοπλιστικών προγραμμάτων από το 2021 μέχρι σήμερα (όπως η προμήθεια των 24 μαχητικών Rafale F3R, των τεσσάρων φρεγατών τύπου FDI-HN, των 35 ελικοπτέρων γενικής χρήσης UH-60M Blackhawk, των μαχητικών F-35A Lightning II, και πρόσφατα των συστημάτων αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας «Ασπίδα του Αχιλλέα», συνολικού κόστους περί τα 15 δισ. ευρώ), η υστέρηση λόγω της υποχρηματοδότησης την περίοδο 2006-2020 δεν στάθηκε δυνατόν να καλυφθεί. Για την επίτευξη των οροφών κύριων οπλικών συστημάτων που προβλέπει η Δομή Δυνάμεων, τα επόμενα έτη μέχρι το 2036 απαιτείται να υλοποιηθεί μεγάλος αριθμός εξοπλιστικών προγραμμάτων, συμπεριλαμβανομένων μείζονας κλίμακας.

Για παράδειγμα, η επίτευξη οροφής οκτώ υποβρυχίων προϋποθέτει εκσυγχρονισμό μέσης ζωής (EMZ) των τεσσάρων υποβρυχίων Τύπου 214 «Παπανικολής» και την προμήθεια τεσσάρων νέων. Σύμφωνα με πληροφορίες, στον ΜΠΑΕ 2025-2036 για τον ΕΜΖ είχε προϋπολογιστεί κόστος 1 δισ. ευρώ, ενώ για την προμήθεια των τεσσάρων νέων υποβρυχίων με δικαίωμα προαίρεσης επιπλέον ενός, το κόστος που είχε προϋπολογιστεί ανέρχεται σε 5 δισ. ευρώ.

Στην περίπτωση των φρεγατών η επίτευξη οροφής 12 μονάδων προϋποθέτει την επιτυχή αναβάθμιση των τεσσάρων MEKO-200HN που έχει συμβασιοποιηθεί με προϋπολογισμό μικρότερο των 400 εκατ. ευρώ (είχε προϋπολογιστεί το 2006!), την ολοκλήρωση της προμήθειας δύο μεταχειρισμένων φρεγατών τύπου Bergamini από τα αποθέματα του ναυτικού της Ιταλίας και την απόκτηση επιπλέον δύο φρεγατών μεταχειρισμένων ή νέας ναυπήγησης που θα συμπληρώσουν τις τέσσερις τύπου FDI-HN. Στα ταχέα περιπολικά κατευθυνόμενων βλημάτων (πυραυλάκατοι), το κόστος του ΕΜΖ των επτά μονάδων του τύπου «Ρουσσέν» έχει προϋπολογιστεί σε 350 εκατ. ευρώ, ενώ η επίτευξη οροφής 16 μονάδων απαιτεί την προμήθεια εννέα νέων μονάδων με κόστος που έχει προϋπολογιστεί στα 3 δισ. ευρώ.

Aμφίβολο αν επαρκει

Στην Πολεμική Αεροπορία το κόστος του εκσυγχρονισμού των 38 F-16C/-D Block 50 σε διαμόρφωση Viper έχει προϋπολογιστεί σε 1 δισ. ευρώ, ενώ το κόστος όπλων αέρος-αέρος, αέρος-εδάφους / επιφανείας για τον εξοπλισμό των F-35A και των F-16C/-D Viper σε 800 εκατ. ευρώ. Ποσό που είναι αμφίβολο αν επαρκεί για την προμήθεια των ποσοτήτων που επιβάλλουν οι διαπιστώσεις από τις συρράξεις σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή.

Η επίτευξη της οροφής των 200 μαχητικών απαιτεί την ενεργοποίηση του δικαιώματος προαίρεσης (option) για επιπλέον 20 μαχητικά F-35A Lightning II και την προμήθεια επιπλέον έξι μαχητικών Rafale. Τα επόμενα έτη θα πρέπει να αρχίσει η αντικατάσταση του στόλου των 15 αεροσκαφών τακτικών μεταφορών C-130B/-H Hercules που θα συμπληρώνουν πάνω από 50 έτη σε υπηρεσία. Ο κόστους 350 εκατ. ευρώ εκσυγχρονισμός των έξι πυροβολαρχιών του συστήματος αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας Patriot και η προμήθεια επαρκούς φόρτου βλημάτων, η προμήθεια συστημάτων αυτοπροστασίας για τα F-16C/-D Viper, ατρακτιδίων στόχευσης και συμπλήρωσης του οπλισμού των Rafale F3R ώστε να αξιοποιηθούν οι δυνατότητες πολλαπλού ρόλου που διαθέτουν αποτελούν επίσης ανάγκη.

Πιστώσεις και για προηγμένη τεχνολογία ή κυβερνοπόλεμο

Στον Στρατό Ξηράς η καταγραφή των αναγκών προκαλεί δέος. Δεν διατίθενται τεθωρακισμένα οχήματα μάχης (ΤΟΜΑ), ο στόλος των οχημάτων γενικής χρήσης και τακτικών μεταφορών είναι απαρχαιωμένος, σχεδόν το σύνολο των αυτοκινούμενων οβιδοβόλων χρειάζεται εκσυγχρονισμό.

Σημαντικές πιστώσεις θα πρέπει επίσης να διατεθούν για:

■ Tην υποστήριξη, συντήρηση και αναβάθμιση οπλικών συστημάτων και μέσων που η προμήθειά τους είχε γίνει περί τα τέλη της δεκαετίας του 1990. Τα άρματα μάχης Leopard 2HEL και Leopard 2A4, οι πολλαπλοί εκτοξευτές πυραύλων MLRS M270, τα αεροσκάφη εναέριας έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου Erieye EMB-145H AEW&C αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα.

■ Tην ομαλή εν-συνεχεία-υποστήριξη των προηγμένης τεχνολογίας οπλικών συστημάτων που παραλαμβάνονται ώστε να διασφαλιστεί η υψηλή διαθεσιμότητά τους και αποτελεσματικότητα.

■ Τη δημιουργία επαρκών φόρτων όπλων και πυρομαχικών για τις αυξημένες καταναλώσεις που καταγράφονται στις συρράξεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή.

■ Την απόκτηση ευρυζωνικών και κρυπτασφαλισμένων επικοινωνιών (δορυφορικών, ενσύρματων και ασύρματων), δυνατοτήτων δορυφορικής τηλεπισκόπησης και διεξαγωγής επιθετικών και αμυντικών επιχειρήσεων κυβερνοπολέμου, που θα επιτρέψουν τη δημιουργία «πλέγματος στοχοποίησης και πλήγματος» («kill web») που θα διασυνδέει αδιάλειπτα και θα ενοποιεί πολυχωρικούς αισθητήρες, κόμβους διοίκησης και οπλικά συστήματα.

■ Τη μετάβαση σε σύμπραξη σε επίπεδο πλατφόρμας και δομής επανδρωμένων και μη επανδρωμένων συστημάτων.