Οι Τούρκοι χτίζουν καταφύγια κι εμείς τα κάναμε… πάρκινγκ

Το καταφύγιο κάτω από τη Βουλή των Ελλήνων λειτουργεί από το 2000 ως υπόγειο πάρκινγκ πέντε επιπέδων. Αυτό που σχεδιάστηκε για να σωθούν ζωές, σήμερα λειτουργεί με κύριο στόχο την ευκολία των βουλευτών και των εργαζομένων. Και είναι χαρακτηριστικό τού τι συμβαίνει με την πολιτική άμυνα στη χώρα μας.

Στην απέναντι όχθη του Αιγαίου, ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας έχουν δώσει εντολή να επισπευσθεί η κατασκευή καταφυγίων και στους 81 νομούς της Τουρκίας, όπως μεταδίδουν τουρκικά ΜΜΕ. Τα έργα άρχισε πέρσι η κρατική Διοίκηση Οικιστικής Ανάπτυξης (TOK ). Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στην περιοχή έκαναν την Αγκυρα να βιαστεί, με ορίζοντα πιθανές πολεμικές συγκρούσεις, περιφερειακές κρίσεις και μεγάλους σεισμούς. Ο νέος Κανονισμός για τα Καταφύγια, που ετοίμασαν τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Εσωτερικών, δημοσιεύθηκε στην επίσημη εφημερίδα του κράτους και ισχύει. Χώρος προστασίας γίνεται υποχρεωτικός σε δημόσια κτίρια, δημοτικές εγκαταστάσεις, ιδιωτικά έργα και κατοικίες, ανάλογα με την πυκνότητα κάθε περιοχής. Κάθε γήπεδο, εμπορικό κέντρο, κλειστό πάρκινγκ ή πάρκο που χωρά 5.000 ανθρώπους και πάνω οφείλει να διαθέτει καταφύγιο με σύγχρονες προδιαγραφές. Οι Τούρκοι, δηλαδή, χτίζουν καταφύγια κάτω από τα πάρκινγκ τους. Εμείς κάναμε το καταφύγιο πάρκινγκ.

Στην Ελλάδα η υποχρέωση κατασκευής καταφυγίων καταργήθηκε το 1956. Είκοσι χρόνια νωρίτερα, το 1936, ο Ιωάννης Μεταξάς είχε δει τον πόλεμο να έρχεται και επέβαλε καταφύγιο σε κάθε νέο κτίριο με περισσότερους από δύο ορόφους. Μόνο στην Αθήνα χτίστηκαν περίπου 12.000, τα 5.500 από αυτά ιδιωτικά, κάτω από πολυκατοικίες και βιομηχανίες. Ενενήντα χρόνια μετά, σε ολόκληρη τη χώρα έχουν χαρακτηριστεί καταφύγια μόλις 2.892 χώροι. Τα στοιχεία έδωσε ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Ιωάννης Λαμπρόπουλος στη Βουλή τον Νοέμβριο του 2025: χωρητικότητα 1.981.514 ατόμων, που σε ώρα ανάγκης μπορεί να ανέβει έως 30%. Στην καλύτερη περίπτωση, ένας στους τέσσερις Ελληνες έχει πού να κρυφτεί. Στη χειρότερη, ένας στους πέντε. Στα χαρτιά, δήμοι και περιφέρειες συντηρούν τα δημόσια καταφύγια και οι ιδιοκτήτες πρέπει να έχουν τα ιδιωτικά έτοιμα μέσα σε 24 ώρες. Στην πράξη, πολλά από τα παλιά καταφύγια της Αθήνας είναι κλειστά ή έχουν γίνει κάτι άλλο. Ούτε η Κύπρος τα πάει καλύτερα, αφού σε ελέγχους κρίθηκαν ακατάλληλα περίπου 200.

Την ίδια ώρα στην Ευρώπη έχει χτυπήσει ο συναγερμός. Η Γερμανία ετοιμάζει νοσοκομεία-καταφύγια. Η Πολωνία τρέχει. Τα μαχητικά της σηκώνονται κάθε φορά που οι Ρώσοι βομβαρδίζουν κοντά στα σύνορα με την Ουκρανία, τα παλιά της καταφύγια έχουν εγκαταλειφθεί και το μετρό της Βαρσοβίας είναι πολύ ρηχό για να προστατεύσει κανέναν. Οταν ρωτήθηκε αν έχει σχέδιο εκκένωσης, ο υπουργός Εξωτερικών Ράντοσλαβ Σικόρσκι απάντησε ότι έχει στο σπίτι ρύζι, κονσέρβες από τον κήπο του και χειροκίνητη αντλία και ξέρει πού είναι το καταφύγιο. Η κυβέρνησή του διπλασίασε τα κονδύλια, από 660 εκατ. ευρώ το 2025 σε 1,2 δισ. ευρώ φέτος, και από φέτος κάθε νέα κατοικία, γραφείο και δημόσιο κτίριο πρέπει να έχει χώρο προστασίας.

Ο ΠΟΥΤΙΝ

Η Φινλανδία δεν χρειάστηκε να τρέξει, γιατί δεν σταμάτησε ποτέ. Εχει 50.500 καταφύγια με θέση για 4,8 εκατομμύρια από τους 5,7 εκατομμύρια κατοίκους της. Και δεν μένουν κλειστά. Κάτω από το Ελσίνκι υπάρχει πίστα καρτ 300 μέτρων και ένα κολυμβητήριο του 1993 με ολυμπιακή πισίνα, που σε μία νύχτα γίνεται καταφύγιο για 3.800 ανθρώπους. «Παλαιότερα ήταν θέμα συζήτησης, αλλά εξαιτίας του Πούτιν δεν είναι πλέον» είπε στον «Guardian» ο Γιούκα Λεχτιράντα, επικεφαλής του Συλλόγου Πολιτικής Αμυνας του Ελσίνκι. Το παλαιότερο καταφύγιο που δείχνει στους επισκέπτες είναι του 1941. Στον πόλεμο έσωσε 38 οικογένειες από τις σοβιετικές βόμβες, και σήμερα λειτουργεί κανονικά. Στις αρχές Σεπτεμβρίου πάνω από 2.000 άνθρωποι πήραν μέρος στη διήμερη άσκηση «Shelter 2026»στο Κουόπιο. Το σενάριο είχε πυραυλικές επιθέσεις, κυβερνοεπιθέσεις και μετρήσεις ακτινοβολίας σε καταφύγιο φτιαγμένο για χημικό, βιολογικό και πυρηνικό πλήγμα. Λίγες εβδομάδες αργότερα, οι Φινλανδοί δοκίμασαν την αντοχή των καταφυγίων τους περίπου 100 χιλιόμετρα από τα ρωσικά σύνορα, με τα διδάγματα της Ουκρανίας μπροστά τους.

Και μετά είναι η Ελβετία. Εχει πάνω από 370.000 πυρηνικά καταφύγια, δηλαδή μία θέση για καθέναν από τους 9 εκατομμύρια κατοίκους της. Οποιος χτίζει σπίτι βάζει καταφύγιο με αντιεκρηκτική πόρτα και εξαερισμό ή πληρώνει εισφορά, και οι πολίτες καταβάλλουν εφάπαξ από 1.700 έως 3.500 δολάρια. Το κράτος ξοδεύει δεκάδες εκατομμύρια τον χρόνο για να κρατά το δίκτυο ζωντανό. Κι όμως, το 2010 και το 2011 Ελβετοί βουλευτές ζητούσαν να καταργηθεί ως ακριβή πολυτέλεια. Το έσωσε η Φουκουσίμα, όπως θυμάται ο Ντάνιελ Γιόρντι, αναπληρωτής διευθυντής του Ομοσπονδιακού Γραφείου Πολιτικής Προστασίας. Στη Λουκέρνη, το Sonnenberg, το μεγαλύτερο υπόγειο πυρηνικό καταφύγιο στον κόσμο, χτίστηκε τη δεκαετία του 1970 για 20.000 ανθρώπους, με δικό του νοσοκομείο και γεννήτριες για δύο εβδομάδες. Η καθηγήτρια Ιστορίας του πανεπιστημίου της Βέρνης Σίλβια Μπέργκερ Ζιαουντίν λέει ότι οι Ελβετοί βλέπουν τη χώρα τους σαν «νησί ηρεμίας μέσα σε ωκεανό παγκόσμιου χάους». Και το κράτος φροντίζει να το μάθουν από μικροί: οι μαθητές περνούν μία εβδομάδα τον χρόνο στην πολιτική άμυνα και κοιμούνται κάτω από τη γη.

Σήμερα, λοιπόν, ο Ελβετός μαθητής ξέρει πού θα κοιμηθεί αν πέσει πύραυλος. Ο Τούρκος πολίτης σε λίγα χρόνια θα βρίσκει καταφύγιο στο εμπορικό κέντρο της γειτονιάς του. Ο Ελληνας το πολύ πολύ να βρει θέση πάρκινγκ κάτω από τη Βουλή.

Το παλιό οχυρό στη Στοκχόλμη

Η Σουηδία έχει 64.000 καταφύγια, αρκετά για οκτώ στους δέκα πολίτες. Σε καιρό ειρήνης χρησιμοποιούνται για άλλες δουλειές. Τριάντα μέτρα κάτω από τη Στοκχόλμη, για παράδειγμα, ένα παλιό οχυρό στεγάζει το data center της Bahnhof. Με κόκκινο συναγερμό παραδίδονται στην πολιτική προστασία μέσα σε 48 ώρες. Ακόμα και η Νορβηγία διατηρεί 18.600 καταφύγια, κι ας μην έχει χτίσει νέο από το 1998 κι ας έχει αφήσει το μεγαλύτερο του Οσλο, για 1.100 άτομα, χωρίς ανακαίνιση από το 1992.