Οταν η μικρή εξουσία δεν συνοδεύεται από αίσθημα ευθύνης, η ανευθυνότητα παύει να είναι προσωπικό ελάττωμα και γίνεται κοινωνικό πρόβλημα
Η κατάρρευση της Ελλάδας δεν είναι πολιτική, είναι κοινωνική. Την Παρασκευή 12/06/2026, μήνυμα της υπηρεσίας δεμάτων των ΕΛ.ΤΑ. Αγίου Στεφάνου Ανατολικής Αττικής ενημέρωσε κάτοικο ότι ένα δέμα τον περίμενε για παραλαβή. Το μήνυμα ανέφερε ότι το κατάστημα λειτουργεί από τις 8.00 έως τις 20.00. Στις18.00 το απόγευμα ο ενδιαφερόμενος μπήκε στο αυτοκίνητό του και διένυσε 30 χιλιόμετρα για να παραλάβει το δέμα. Καύσιμα, χρόνος και ταλαιπωρία.
Εξω από το κατάστημα, 4-5 υπάλληλοι συζητούσαν, ένας εργαζόταν στο κομπιούτερ. Οταν επιχείρησε να εισέλθει, η υπάλληλος έξωθεν ρώτησε με αυστηρό ύφος: «Πού πάτε, κύριε;» «Ηρθα να παραλάβω ένα δέμα». «Είναι κλειστά». Προσπάθησε να της δείξει το μήνυμα ότι το κατάστημα εξυπηρετεί μέχρι τις 20.00. «Είναι λάθος» του απάντησε, χωρίς να κοιτάξει ούτε τον ίδιο ούτε το μήνυμα, «απαγορεύεται». Εφυγε χωρίς να πει λέξη.
Καμία συγγνώμη, καμία εξήγηση. Το περιστατικό αποτελεί μέρος μιας γενικότερης εικόνας όπου οι δημόσιοι υπάλληλοι δεν αντιμετωπίζουν τον πολίτη ως οντότητα που δικαιούται εξυπηρέτηση και σεβασμό, αλλά ως ενοχλητικό παρία. Ετσι ο πολίτης που ακολούθησε πιστά τις οδηγίες των ΕΛ.ΤΑ. βρέθηκε να κοιτάζει μια κλειστή πόρτα από ένα λάθος μήνυμα, όπως του είπε η κυρία.
Το πραγματικά εξοργιστικό όμως δεν είναι οι συμπεριφορές. Είναι η παράλογη σπατάλη για την οποία δεν ενδιαφέρονται οι υπάλληλοι. Διότι τώρα τα ΕΛ.ΤΑ. θα πρέπει να φέρουν το ίδιο δέμα στο σπίτι. Θα απασχοληθεί υπάλληλος. Θα κινηθεί όχημα. Θα καταναλωθούν καύσιμα για 30 χιλιόμετρα. Θα δαπανηθούν πόροι πολλαπλάσιοι του ταχυδρομικού τέλους που ήδη έχει πληρωθεί.
Οι υπάλληλοι προτίμησαν ο οργανισμός να ζημιωθεί οικονομικά για να κάνει αργότερα αυτό που μπορούσαν να κάνουν οι ίδιοι εκείνη τη στιγμή χωρίς κόστος, παρά το γεγονός ότι τα ΕΛ.ΤΑ. βρίσκονται σε δεινή οικονομική και οργανωτική κατάσταση. Αν αυτό δεν είναι ο ορισμός της αναποτελεσματικότητας του Δημοσίου και ιδίως των ΕΛ.ΤΑ, τότε ποιος είναι; Η περίπτωση του Δήμου Οιχαλίας είναι χαρακτηριστική. Πριν από δύο χρόνια, η δήμαρχος έστειλε επιστολή στη διοίκηση των ΕΛ.ΤΑ. καταγγέλλοντας σοβαρά προβλήματα λειτουργίας και καθυστερήσεις στην εξυπηρέτηση των πολιτών.
Οι κάτοικοι διαμαρτύρονταν για καθυστερήσεις στην αλληλογραφία και στους λογαριασμούς ηλεκτρικού, ενώ η έλλειψη προσωπικού παρουσιαζόταν ως η βασική αιτία των προβλημάτων. Στον ίδιο ακριβώς δήμο λειτουργεί ιδιωτικό ταχυδρομείο με έναν υπάλληλο. Και λειτουργεί αποτελεσματικά. Παραλαμβάνει δέματα και παραδίδει δέματα. Ενημερώνει τους πελάτες. Τηρεί το ωράριό του.
Εξυπηρετεί με ευγένεια. Και το κάνει χωρίς κρατικές επιχορηγήσεις, χωρίς μονοπωλιακά προνόμια και χωρίς τη βεβαιότητα ότι θα συνεχίσει να υπάρχει ανεξαρτήτως αποτελέσματος. Εδώ βρίσκεται η ουσία του προβλήματος. Οταν ένας ιδιωτικός φορέας μπορεί να παρέχει καλύτερη υπηρεσία με λιγότερους πόρους, τότε το πρόβλημα δεν είναι απλώς η υποστελέχωση. Είναι η οργάνωση, η κουλτούρα, η έλλειψη λογοδοσίας και η απουσία κοινωνικής ευαισθησίας.
Στον ιδιωτικό τομέα ο πελάτης είναι το κέντρο της λειτουργίας. Αν δυσαρεστηθεί, φεύγει. Αν η επιχείρηση χάσει πελάτες, χάνει έσοδα. Αν χάσει έσοδα, κλείνει. Στον δημόσιο τομέα συμβαίνει το αντίθετο. Οσο χειρότερη είναι η λειτουργία μιας υπηρεσίας, τόσο περισσότερους πόρους ζητά για να διορθώσει τα προβλήματα που η ίδια δημιουργεί. Οι εργαζόμενοι στον ιδιωτικό τομέα βιώνουν καθημερινά την εργασιακή ανασφάλεια και το άγχος, ενώ ταυτόχρονα πληρώνουν φόρους για να συντηρούν τους κομματικούς στρατούς του Δημοσίου.
Αξιολογούνται συνεχώς από τους πελάτες, τον εργοδότη και τα αποτελέσματά τους. Οταν η μονιμότητα δεν συνοδεύεται από αξιολόγηση, μετρήσιμη απόδοση και λογοδοσία, μετατρέπεται εύκολα από μέσο προστασίας σε μηχανισμό βίας. Οι καταγγελίες σπάνια οδηγούν σε συνέπειες. Οταν η μικρή εξουσία δεν συνοδεύεται από αίσθημα ευθύνης, η ανευθυνότητα παύει να είναι προσωπικό ελάττωμα και γίνεται κοινωνικό πρόβλημα. Οι Ελληνες δεν αντιλαμβάνονται ότι, εκτός από ψηλά, η καταστροφή έρχεται και από χαμηλά.
*Διδάκτωρ Φυσικής του πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, UK, τ. διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών
