Για πρώτη φορά ο Ερντογάν από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης (Γ.Σ.) του ΟΗΕ μίλησε για το Αιγαίο, η Αγκυρα κάνει βήματα περαιτέρω προσέγγισης των ΗΠΑ, ενώ παραμένουν άλυτα βασικά θέματα που αφορούν το αεροπορικό όπλο της Τουρκίας.
Ο Τούρκος πρόεδρος Ρ. Τ. Ερντογάν στην ομιλία του από τη Γ.Σ. του ΟΗΕ ζήτησε την επίλυση των ζητημάτων στο Αιγαίο και στην ανατολική Μεσόγειο με βάση το Διεθνές Δίκαιο και το πνεύμα καλής γειτονίας, ενώ για άλλη μία φορά ζήτησε αναγνώριση του ψευδοκράτους. Επίσης ο Ερντογάν επανέφερε από το βήμα της Γ.Σ. του ΟΗΕ την πρότασή του για Διάσκεψη Ανατολικής Μεσογείου.
Η αναφορά του Ερντογάν στην ανάγκη μιας Διάσκεψης Ανατολικής Μεσογείου είναι μία προ ετών διατυπωμένη επιδίωξη της Αγκυρας ως απάντηση στο East Med Gas Forum, στο οποίο η Τουρκία δεν συμμετέχει, ενώ είναι μέλη η Ελλάδα, η Κύπρος, η Ιταλία, η Γαλλία, το Ισραήλ, η Αίγυπτος, η Ιορδανία και ατύπως η Παλαιστίνη.
Το νέο στοιχείο όμως είναι ότι ο Τούρκος πρόεδρος από το βήμα της Γ.Σ. του ΟΗΕ μίλησε για πρώτη φορά για το Αιγαίο. Αυτός παραβίασε μία από τις βασικές τουρκικές κόκκινες γραμμές. Η Αγκυρα δεν επιθυμεί τα Ελληνοτουρκικά και οι σχετικές διαπραγματεύσεις με την Αθήνα να πραγματοποιούνται υπό την αιγίδα και τη διαμεσολάβηση κανενός διεθνούς οργανισμού.
Στρατηγική επιλογή της τουρκικής πλευράς είναι οι σχετικές διαπραγματεύσεις να πραγματοποιούνται σε απόλυτα διμερές επίπεδο. Αυτός είναι και ο λόγος του εκνευρισμού του Τούρκου προέδρου όταν ο Ελληνας πρωθυπουργός είχε μιλήσει για τον τουρκικό αναθεωρητισμό και την προκλητικότητα στην ομιλία του στο Κογκρέσο τον Μάιο του 2022. Ο Τούρκος πρόεδρος για πρώτη φορά μίλησε για το Αιγαίο από το βήμα της Γ.Σ. του ΟΗΕ, καθώς φαίνεται ότι επιζητεί την εξωτερική νομιμοποίηση μέσω της επίκλησης του Διεθνούς Δικαίου και του πνεύματος καλής γειτονίας για την κλιμάκωση που αναμένεται να εκδηλώσει η Αγκυρα το επόμενο διάστημα στα Ελληνοτουρκικά.
Το ταξίδι του Ερντογάν στις ΗΠΑ επιφύλασσε μία ψυχρολουσία για την Τουρκία αναφορικά με την προσπάθεια της Αγκυρας να προμηθευτεί τα αεροσκάφη F-35 και τους κινητήρες για το τουρκικό εθνικό αεροσκάφος ΚΑΑΝ. Με δηλώσεις του ο Αμερικανός πρέσβης στην Αγκυρα Τ. Μπάρακ έδειξε ότι το πρόγραμμα των F-35 εξακολουθεί να βρίσκεται σε τέλμα λόγω των ρωσικών συστημάτων S-400, ενώ παράλληλα σημείωσε ότι παραμένει άλυτο το θέμα της παράδοσης κινητήρων από τις ΗΠΑ στην Τουρκία για το αεροσκάφος ΚΑΑΝ.
Θυμίζουμε ότι πέρυσι τέτοια εποχή, στο πλαίσιο της συνάντησης του Ερντογάν με τον Αμερικανό πρόεδρο στον Λευκό Οίκο, ο Τ. Μπάρακ είχε δηλώσει ότι το θέμα των F-35 θα επιλυθεί εντός έξι μηνών, ενώ ο Ν. Τραμπ στη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Αγκυρα (7-8 Ιουλίου) είχε υποσχεθεί στον Τούρκο πρόεδρο ικανοποίηση του τουρκικού αιτήματος για τους κινητήρες του ΚΑΑΝ.
Από την άλλη πλευρά, ο Ερντογάν πήγε στις ΗΠΑ με «δώρα» προς τον Αμερικανό πρόεδρο Ν. Τραμπ. Η Τουρκία, προκειμένου να προσεγγίσει ακόμα περισσότερο την αμερικανική πλευρά στο πλαίσιο της επίσκεψης Ερντογάν στις ΗΠΑ, υπέγραψε δύο πολύ σημαντικές συμφωνίες. Η πρώτη αφορά τη συνεργασία ΗΠΑ – Τουρκίας στον τομέα της πυρηνικής ενέργειας, με σκοπό την εξέταση τεχνολογιών μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR) και αντιδραστήρων 4ης γενιάς.
Η συμφωνία ανακοινώθηκε από τον Τούρκο υπουργό Ενέργειας και Φυσικών Πόρων Α. Μπαϊρακτάρ και υπεγράφη μεταξύ της τουρκικής Εταιρίας Πυρηνικής Ενέργειας και της Υπηρεσίας Εμπορίου και Ανάπτυξης των ΗΠΑ. Η δεύτερη συμφωνία αφορά την προμήθεια αεροσκαφών τύπου Boeing. Ειδικότερα, η τουρκική εταιρία Turkish Airlines οριστικοποίησε συμφωνία με την Boeing για την παραγγελία έως και 150 αεροσκαφών 737 MAX.
Η συμφωνία με τον εθνικό αερομεταφορέα της Τουρκίας (ΤΗΥ) οριστικοποιήθηκε παρουσία του Τούρκου προέδρου Ερντογάν, ενώ οι σχετικές διαπραγματεύσεις είχαν αρχίσει πέρσι, με την επίσκεψη του Τούρκου προέδρου στον Λευκό Οίκο (Σεπτέμβριος 2025). Αυτές οι τουρκικές κινήσεις προσέγγισης του αμερικανικού παράγοντα αποτελούν συνέχεια των προσπαθειών της Αγκυρας να ευθυγραμμιστεί με την πολιτική κυρώσεων των ΗΠΑ σε Ρωσία και Ιράν.
Ηδη απαγορεύτηκε η λειτουργία στην Τουρκία της ιρανικής τράπεζας Mellat και σταμάτησαν οι πτήσεις των τουρκικών αεροπορικών εταιριών ΤΗΥ, AJet και Pegasus από την Τουρκία προς το Ιράν. Επίσης, το Συμβούλιο Κεφαλαιαγοράς της Τουρκίας ενέκρινε την εκκαθάριση έξι αμοιβαίων κεφαλαίων που διαχειριζόταν η τουρκική επενδυτική Τράπεζα Golden Global, έπειτα από την ανακοίνωση των αμερικανικών κυρώσεων, για φερόμενες συναλλαγές και σχέσεις της τράπεζας με το Ιράν και τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Η Τουρκία αντιλαμβάνεται ότι χρειάζεται τις ΗΠΑ σε μία σειρά από ανοιχτά μέτωπα που έχει στην περιοχή. Ως βασικότερα αναφέρονται η ενίσχυση του άξονα Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ, η κατάσταση στη Συρία, η προβληματικότητα της τουρκικής οικονομίας, η απειλή του Ισραήλ, το Κουρδικό κ.ά. Οι εξελίξεις αυτές φέρνουν την Τουρκία σε δύσκολη θέση, καθώς ανοίγει το χάσμα στις σχέσεις με τη Ρωσία, οι σχέσεις με την Τεχεράνη έχουν φτάσει σε ιστορικό χαμηλό και φαίνεται ότι έχει αποτύχει το σχέδιο της Αγκυρας για ίδρυση ενός σουνιτικού τόξου με αμυντικό βραχίονα (Συμφωνία της Μέκκας).
*Αντιστράτηγος ε.α., διδάκτωρ Παντείου
